‌فرم‌های تازه برای سوژه‌های‌ تکراری

اگر سوژه اصلی خیلی از سریال‌ها و فیلم‌های طنز را بررسی کنیم و بخواهیم نقاط اشتراک آنها را پیدا کنیم، گذشته از اشتراکات ساختاری، شباهت‌های زیادی از نظر داستان و شخصیت‌پردازی هم بین آنها می‌بینیم. برای مثال می‌توانیم چند نمونه سریال را به یاد بیاوریم که دستمایه آنها زندگی پدر سالخورده یک خانواده است که در جستجوی همسری به عنوان همدم پیری و تنهایی‌اش می‌گردد. یا از نظر شخصیت‌پردازی، در بسیاری از سریال‌ها و فیلم‌ها با شخصیت‌هایی برخورد می‌کنیم که رذالت‌های پنهانی دارند که وقتی منافع‌شان را در خطر می‌بینند، آنها را آشکار می‌کنند.

«بن‌بست یلدا» هم با محوریت یک ایده تکراری ساخته شده است، زنی سالخورده و ثروتمند که هوش و حواس درستی هم ندارد، اصرار دارد که بدون حضور همسرش (که‌سال‌ها پیش فوت کرده) حاضر نیست خانه‌‌باغی که در آن زندگی می‌کند را بفروشد یا بازسازی کند. به همین خاطر فرزندان او و همسرانشان تصمیم می‌گیرند او را فریب دهند و کاری کنند که او راضی به فروش خانه و بقیه مایملکش شود.

به نظر می‌رسد نمونه این شخصیت‌های مال‌خواه و جاه‌طلب که با هم دست به یکی می‌کنند تا ثروتی را به دست بیاورند را در فیلم‌ها و سریال‌های زیادی دیده‌ایم. به‌همین خاطر است که کار کارگردان در این گونه آثار سخت‌تر می‌شود. چرا که لازم است برای این که تفاوتی بین این فیلم و نمونه‌های دیگر ایجاد کند، یا حواشی و اتفاقات جزئی را پررنگ کند یا از شخصیت‌های غیرمتداول‌تری استفاده کند. در بن‌بست یلدا علاوه بر شخصیت‌های فرعی ـ که تکراری به نظر می‌رسند ـ چند شخصیت اصلی هم وجود دارد که زحمت زیادی روی شخصیت‌پردازی آنها کشیده شده است. مثلا مادر (با بازی ثریا قاسمی)، شخصیتی دوگانه دارد. گاهی جدیت و حتی خشونتی از او می‌بینیم که او را تبدیل به یک دیکتاتور مردصفت و دور از صفات زنانه می‌کند و گاهی به شکل یک زن بااحساس که به محبوبیتش نزد همسرش اهمیت زیادی می‌دهد، در می‌آید. این دوگانگی باعث تفاوت این شخصیت با نمونه‌های جایگزین او در سریال‌ها و فیلم‌های مختلف می‌شود. از طرفی بازی استادانه ثریا قاسمی ‌دلیل خوبی است برای این که جنبه‌های مختلف شخصیت «مادر» این قصه، برای مخاطب باورپذیر شود.

یکی از برتری‌های این فیلم، بازی‌های خوب و ماهرانه آن است. آشا محرابی بخوبی از پس بازی در نقش یک پرستار ساده و کودک صفت برمی‌آید و جواد عزتی ـ که نقش همسر این پرستار را بازی می‌کند ـ بخوبی می‌تواند در قالب یک جوان جویای شهرت با آرزوهای بزرگ ظاهر شود.

تله‌فیلم بن‌بست یلدا را می‌توان نمونه موفقی از فیلم‌هایی شمرد که با وجود داستانی تکراری، پردازشی متفاوت دارند و همین باعث شده این فیلم، از حالت تکرار مکررات خارج شود و سرگرم‌کننده باشد. تله‌فیلم «فقط بیست» به کارگردانی مسعود کرامتی، همان طور که از نامش می‌توان حدس زد، به نقد تفکر بعضی از والدین می‌پردازد که از کودکشان انتظار دارند در مدرسه فقط نمره 20 بگیرد. ماجرا از این قرار است که پدر وحید، فکر می‌کند توان پسرش در درس ریاضی باید درحد یک نخبه باشد. به همین خاطر به هر راهی متوسل می‌شود تا بتواند هوش و توانایی پسرش را از متوسط به سطح عالی برساند. در این میان وحید، به طور اتفاقی یک عینک ذره‌بینی پیدا می‌کند که باعث می‌شود استعداد و توانایی او در ریاضی به طرز اغراق‌آمیزی افزایش پیدا کند، اما همین موضوع باعث می‌شود که آسیب‌های جدی به او وارد شود.

بازیگر کودک نقش وحید (محمدجواد جعفرپور) یک بازی طبیعی و بدون بزرگنمایی را ارائه می‌دهد، چیزی که بسیاری از بازیگران بزرگسال هم براحتی از پس آن برنمی‌آیند.

جعفرپور با وجود سن کم، تجارب کاری زیادی دارد و با بازیگران مطرح و سرشناسی همچون فاطمه گودرزی و هنگامه قاضیانی همکاری کرده و افتخاراتی از جمله کسب پروانه زرین بهترین بازیگر از بیست وسومین و بیست و چهارمین جشنواره فیلم کودک و نوجوان همدان هم در کارنامه او به چشم می‌خورد. با وجود این می‌توان گفت بدون در نظر گرفتن افتخارات محمدجواد و تنها با دیدن بازی او در فقط بیست، می‌توان فهمید که با بازیگری توانا روبه‌رو هستیم که اگر راهش را با پشتکار و سرسختانه ادامه دهد، سال‌های آینده براحتی می‌تواند یکی از موفق‌ترین بازیگران نوجوان و سپس بزرگسال محسوب شود.

در فیلم‌هایی مثل فقط بیست که بخش مهمی ‌از فیلم در یک مدرسه می‌گذرد، یکی از نکاتی که بسیار حائز اهمیت است این که فضای مدرسه طبیعی و مستندگونه باشد و آدم‌های مدرسه هم - از همکلاسی‌ها گرفته تا مدیر و ناظم- به نمونه‌های بیرونی نزدیک باشند. در فقط بیست فضایی که از مدرسه ترسیم شده، بسیار آشناست. بازی آرش نوذری در نقش ناظم مدرسه به نجات این نقش می‌آید. چرا که به‌نظر می‌رسد بار طنز فیلم را نوذری باید با میمیک چهره و به خصوص لحن حرف زدنش منتقل کند که در این کار موفق بوده است.

این ایده در شرایط طبیعی این خصوصیت را داشت که به صورت واقعگرایانه کار شود و هدفش این باشد که مثلا نشان دهد یک کودک برای رسیدن به این ایده‌آل پدرش، چطور شدیدتر درس می‌خواند و از این طریق آسیب‌هایی می‌بیند، اما فیلمساز ترجیح داده با به وجود آوردن فضای فانتزی و قراردادی، از جدیت دوری کند و به آموزش مستقیم نپردازد.

شروینه شجری کهن / جام جم