چرا افراد ممنوع‌الخروج می‌شوند؟

به موجب ماده 133 قانون آیین دادرسی کیفری با توجه به اهمیت و دلایل جرم، دادگاه می‌تواند قرار عدم خروج متهم از کشور را صادر کند. مدت اعتبار این قرار 6 ماه یکبار است، اما اگر دادگاه لازم بداند می‌تواند هر 6 ماه یکبار آن را تمدید کند. این قرار پس از ابلاغ ظرف 20 روز در دادگاه تجدیدنظر استان قابل اعتراض است. این در حالی است که در صورت فسخ قرار توسط مرجع صادرکننده یا نقض آن توسط مرجع تجدیدنظر یا صدور قرار منع پیگرد یا موقوفی تعقیب یا برائت متهم، دادگاه بدوی مکلف است موضوع را بلافاصله به مراجع ذی‌ربط اطلاع دهد تا نسبت به رفع ممنوع‌الخروجی فرد اقدام شود.

ممنوعیت خروج یا باید مستند به ماده 160 قانون گذرنامه یا ماده 133 قانون آیین دادرسی کیفری یا مستند به دستور تصمیم مقاماتی باشد که به موجب ماده 17 قانون گذرنامه می‌توانند دستور عدم ممانعت از خروج را بدهند.

دستور عدم خروج باید به موجب تصمیم قضایی باشد که این تصمیم باید در اثر یک شکایت یا اعلام جرم باشد، البته مواد مندرج در ماده 17 قانون گذرنامه برای این مساله یک استثنا قائل شده است. این ماده قانونی می‌گوید: «دولت می‌تواند از صدور گذرنامه و خروج بدهکاران قطعی مالیاتی و اجرای دادگستری و ثبت اسناد و متخلفان از انجام تعهدات ارزی طبق ضوابط و مقرراتی که در آیین‌نامه تعیین می‌شود جلوگیری کند.»

بنا بر این ماده به دولت یا قوه مجریه اجازه داده شده تا خروج بدهکاران اجرایی از کشور را بنا به تقاضای طلبکار تجویز کرده و تا زمانی که از طرف بدهکار موجبات پرداخت بدهی فراهم نشود یا رضایت طلبکار دریافت نشود، نمی‌توان نسبت به رفع ممنوع‌الخروجی اقدام کرد. حتی اگر سالیان درازی از دستور ممنوع‌الخروجی و اجرای آن بگذرد.

متاسفانه ممنوع‌الخروج شدن افراد به دلایل پنجگانه به آنها ابلاغ نمی‌شود به طوری که روزانه شاهد هستیم تعدادی افراد به علت ممنوع‌الخروج شدن سفرشان لغو می‌شود بدون آن که قبلا به آنها اطلاع داده شده باشد. به همین علت و از آنجا که دادگستری مرجع تظلمات عمومی است افراد ممنوع‌الخروج می‌توانند با طرح دعوا در دادگستری و در صورت اثبات حقانیت خود دستور رفع ممنوع‌الخروجی را دریافت کنند.

در مورد مردانی که به علت نپرداختن مهریه همسر خود از طریق مراجع ثبتی ممنوع‌الخروج می‌شوند از آنجا که اجراییه صادره علیه مرد به نشانی که هنگام ثبت ازدواج در عقدنامه او قید شده ابلاغ می‌شود در بسیاری از موارد به علت تغییر نشانی و اعلام نکردن نشانی جدید به دفترخانه ازدواج، ابلاغ اجراییه در محل قید شده الصاق می‌شود و مرد از صدور این اجراییه مطلع نمی‌شود و وقتی ناچار به خروج از کشور می‌شود در فرودگاه از ممنوع‌الخروجی خود مطلع می‌شود. برای حل این مشکل در مواردی که مرد احتمال می‌دهد یا اطلاع دارد که همسرش تقاضای مهریه و صدور اجراییه داده می‌تواند به دفترخانه ازدواج مربوطه یا اداره اجرا مراجعه کند و با اعلام نشانی واقعی خود ضمن تسهیل روند اجرایی پرونده از بروز مشکلات بیشتر جلوگیری کند.