داروهایی که حتما حتما حتما اثر می کنند!

بعضی از صاحب نظران معتقدند اثر دارونما یک نوع اثر تلقینی است و به اعتقاد فرد یا احساس او بستگی دارد.
در یکی از مطالعاتی که در دانشگاه کانکتیکات انجام شد، مشخص شد 75 درصد اثرات انواع مشخصی از داروهای ضدافسردگی ناشی از انتظار اثربخشی دارو در بیماران است نه تغییرات شیمیایی در مغز آنان.
در مطالعه دیگری که بین سال های 1974 تا 1995 انجام شد تقریبا 50 درصد اثر دارودرمانی و روان درمانی در بیماران افسرده ناشی از اثر دارونما بود.
همین قدر که فرد بیمار به اثر یک دارو یا روش درمانی امیدوار باشد می تواند بر فرآیندهای زیست شیمیایی بدن تاثیر بگذارد.
افکار و تجربیات حسی می توانند بر وضعیت شیمیایی در اعصاب تاثیر بگذارند. بنابراین نشان داده شده است که نگرش امیدوارانه یک فرد و اعتقادات او می تواند در بهبودی و نقاهت او پس از ابتلا به یک آسیب تاثیر بگذارد. البته اثر دارونما احتمالا بیشتر بر رفتار تاثیر می گذارد تا بر مولکول های بدن فرد.
بخشی از رفتار یک بیمار، اکتسابی و آموختنی است . به عبارت دیگر میزان معینی از رفتار بیمارانه فرد بیمار نوعی ایفای نقش ناخوشی یا بیماری است که آن را از دیگران آموخته است.
این نوع نقش بازی کردن معادل مفهوم تمارض به بیماری نیست ، بلکه بخشی متعارف از بیماری است که مبنای اجتماعی و فرهنگی هم دارد. اثر دارونما بر این بخش از رفتار بیمار تاثیر می گذارد و در صورت اعتماد و اعتقاد فرد بیمار به یک دارو یا روش درمانی رفتار او را تغییر می دهد. شاید همین احساس است که می تواند تا حدی وضعیت شیمیایی بدن بیمار را نیز تغییر دهد.
در یک آزمایش جالب ، پزشکان با استفاده از رنگهای خنثی ولی درخشنده ، زگیل های بیماران را رنگ آمیزی کردند و به آنان قول دادند که با از بین رفتن رنگ ، زگیل ها هم محو خواهند شد. جالب آن که ، همین اتفاق هم روی داد و زگیل ها محو شدند.
در آزمایش دیگری ، پزشکان به بیماران مبتلا به آسم ، افشانه (اسپری) بدلی و بی تاثیر دادند و به آنها گفتند که اینها همان افشانه های ضدآسم هستند. نتیجه کار مثبت بود! راه هوای بیماران باز و گشاد شده و تنگی نفس شان برطرف شد.
همچنین 52 درصد بیماران مبتلا به التهاب کولون (کولیت) که دارونما دریافت کرده بودند بهبودی را احساس کردند. وجود نتایج این گونه آزمایش ها در کنار سایر شواهد موجود، تردیدهایی را درباره تئوری روانی بودن مبنای اثرات دارونما فراهم می آورد.
به نظر می رسد لازم است علل احتمالی دیگر هم مورد بررسی قرار گیرند.

تئوری سیرطبیعی بیماری ها

بعضی از محققان نیز بر این باورند که لااقل بخشی از اثر دارونما ناشی از طی شدن سیرطبیعی بیماری در دوره مصرف دارونماست.
شمار زیادی از بیماری ها بدون هیچ گونه دخالت خارجی مسیر طبیعی خود را طی می کنند و برطرف می شوند و دوره مصرف دارونما تنها امکان طی شدن راحت تر این دوره را فراهم می آورد.

تئوری فرآیند درمان

براساس این تئوری رایج ، فرآیند درمانی که طی آن توجه و مراقبت و تاثیرگذاری بر بیمار مدنظر است ، موجب تشویق و امیدواری او شده و می تواند واکنش های جسمانی منتهی به بهبود سریع تر را موجب شود.
مشاهده شده که آن دسته از بیماران مبتلا به افسردگی که دارونما دریافت کرده اند بهتر از بیماران همتای خود بوده اند که صرفا در فهرست انتظار دریافت دارو قرار داشته اند.

آن روی سکه

با وجود تمام شواهد موجود، در یک بازنگری تحقیقات انجام شده درباره موضوع دارونما، محققان دانمارکی دریافتند شواهد قطعی خیلی کمی به نفع اثرات بالینی دارونماها وجود دارد.
آنان نشان دادند هر چقدر برتعداد افراد شرکت کننده در مطالعه و تحقیق انجام شده در موضوع دارونما افزوده می شود، اثرات مثبت دارونما کمتر مشاهده خواهد شد.
به عقیده این محققان ، اثرات متعدد مثبت گزارش شده درباره دارونما حاوی یک نوع بزرگ نمایی بوده و تا حد زیادی ناشی از به کارگیری روشهای نادرست پژوهشی است.
به هر روی ، هر دو نوع طرز فکر قابل تامل هستند و باید قبل از هر گونه نتیجه گیری شتابزده ، بررسی بیشتری به عمل آید.

دکتر شهرام فرج زاده موالو