نحوه ذخیره‌سازی کالاهای استراتژیک

یکی از مهم‌ترین ابزارهای دولت و وزارت بازرگانی برای کنترل قیمت‌ها، جلوگیری از احتکار، ایجاد کمبود مصنوعی کالاهای ضروری در بازار و سرانجام کنترل انتظارات تورمی ناشی از اصلاح قیمت‌ها در طرح هدفمندسازی یارانه‌ها، خرید و ذخیره‌سازی 22 قلم کالاهای اساسی خوراکی و غیرخوراکی است.

این ذخیره‌سازی حدود 10 ماه پیش از اصلاح قیمت‌ها آغاز شده است و همچنان ادامه دارد. در همین حال وزارت بازرگانی دیروز با اعلام این‌که ذخایر کالایی احتیاطی وارد شده تاکنون مورد استفاده قرار نگرفته است، جزئیات جدیدی را از اقلام، ترکیب و سهمیه هر استان از این ذخایر اعلام کرد. بر این اساس ذخایر کالایی احتیاطی به 2 دسته خوراکی و غیرخوراکی تقسیم می‌شوند. در گروه خوراکی 13 قلم کالا شامل برنج، روغن، شکر، ماکارونی، پنیر، کره، گوشت قرمز، گوشت سفید، سیب درختی، پرتقال، چای، گوجه‌فرنگی، شیر، تخم‌مرغ و حبوبات شامل نخود، عدس و لوبیا قرار می‌گیرند. در گروه غیر خوراکی نیز نهاده‌های دامی شامل ذرت، جو، سویا، کنجاله، انواع کاغذ، لاستیک، پودر شوینده، سیمان، روغن موتور و انواع مقاطع فولادی شامل تیرآهن، میلگرد و ورق در سایزهای مختلف مرتب شده‌اند.

از میان کالاهای یادشده دولت 3 قلم کالای روغن، قند و شکر و برنج را به عنوان کالای استراتژیک محسوب کرده و بخش عمده سیاست تامین و ذخیره‌سازی خود را به آن اختصاص داده است. کل برنامه دولت برای تامین ذخایر احتیاطی کالای هدفمندی یارانه‌ها بیش از 2 میلیون تن است که بخش عمده آن وارد کشور شده و باقیمانده آن نیز خریداری شده یا در حال تخلیه و یا در حال حمل با کشتی به سوی کشور است. یدالله صادقی، مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی تامین، توزیع و تنظیم بازار وزارت بازرگانی که مسوولیت خرید و ذخیره‌سازی این ذخایر کالایی را برعهده دارد، به خبرنگار ما گفت: نگاه ما به ذخایر کالایی در 3 سطح است. سطح نخست H0 (اچ ـ صفر) است که به آن موجودی انبار می‌گویند که موجودی معمولی انبارهای موجود در بازار را شامل می‌شود. وزارت بازرگانی به طور دائم این موجودی را پایش کرده و نظارت می‌کند تا اگر کمبود یا کاهشی در آن ایجاد شد به سرعت وارد عمل شود.

وی افزود: سطح دوم H1 (اچ ـ یک) است که شامل ذخیره‌سازی کالاهای خوراکی و غیر خوراکی مهم و اساسی است که بیش از یک میلیون تن از آن ذخیره‌سازی شده است. برای ذخیره‌سازی این سطح در تفاهم‌نامه‌ای که با تشکل‌های بخش خصوصی صورت گرفته، آنها برای دریافت تسهیلات بانکی با نرخ متوسط 15 درصد سود به بانک‌ها معرفی شده و اقدام به واردات کالا می‌کنند. سپس دولت این کالاها را قیمت‌گذاری نهایی کرده به نوعی که تمامی هزینه‌ها و سود معقول در آن لحاظ شده باشد با آن قیمت‌ها که اجازه افزایش قیمت نیز ندارد، به مرور وارد بازار شود.صادقی خاطرنشان کرد: سطح سوم ذخایر H2 (اچ ـ دو) است که به 3 قلم کالای استراتژیک و ویژه اختصاص دارد که دولت و شرکت بازرگانی دولتی ایران به طور مستقیم آن را وارد کرده و انبار می‌کند.

صادقی درباره توزیع ذخایر کالایی هدفمندی یارانه‌ها در کشور گفت: ما برای توزیع ذخایر کالایی 2 نوع استان را در نظر گرفته‌ایم. در مرحله اول 4 قلم کالا را به تمام 31 استان کشور فرستاده‌ایم تا انبار کنند.

آنها اختیار دارند در صورت احساس نیاز بلافاصله این 4 قلم کالا را وارد بازار کنند تا قیمت‌ها افزایش نیابد. برنج، شکر، گوشت قرمز و مرغ این 4 قلم کالا را تشکیل می‌دهد.وی افزود: اما بعلاوه ما 10 استان را برای ذخیره‌سازی عمده کالاهای ذخیره شده برای هدفمندی یارانه‌ها انتخاب کرده‌ایم. پراکندگی جغرافیایی این 10 استان به گونه‌ای است که امکان ارسال کالا در شرایط لازم به تمامی نقاط کشور فراهم باشد. به عنوان مثال عمده ذخایر احتیاطی ‌برنج در 3 استان مازندران، گیلان و گلستان ذخیره شده است. همچنین ذخایر کالاهایی چون شکر و روغن خام عمده در استان‌های خوزستان، هرمزگان و بوشهر قرار گرفته و انبارهای لازم نیز به آنها اختصاص یافته است تا در صورت نیاز به سایر نقاط کشور حمل شود.

صادقی درباره سیستم انبارداری این ذخایر کالایی تصریح کرد: ما بنابه استعداد استان‌های مختلف و نوع کالا و جغرافیای استان از 3 نوع انبار شرکت بازرگانی دولتی، شرکت پشتیبانی امور دام و مباشرین بخش خصوصی استفاده می‌کنیم. ضمن این که ظرفیت انبارهای کشور برای نگهداری این ذخایر در حال افزایش است.وی خاطرنشان کرد: ذخایر کالاهای استراتژیک کشور طوری است که اگر اصلا تولید یا واردات نداشته باشیم، به تنهایی بیش از یک سال نیاز کشور را تامین می‌کنند که از شکر و برنج می‌توان به عنوان 2 مثال در این‌باره یاد کرد. ضمن این که ذخایر H0 کالایی کشور کاملا طبیعی و درحد نیاز بلندمدت کشور است.

این مقام وزارت بازرگانی گفت: تمایل بخش خصوصی برای مشارکت به تامین ذخایر احتیاطی کالا آنقدر است که حتی برخی افراد با سرمایه‌گذاری شخصی و بدون استفاده از تسهیلات بانکی اقدام به این کار کرده‌اند.صادقی با اشاره به قیمت‌گذاری ذخایر احتیاطی کالایی اظهار کرد: قرار ما با واردکنندگان این است که این ذخایر را هر وقت که نیاز به استفاده‌شان بشود، با قیمت‌های قبل از هدفمندی یارانه‌ها به بازار عرضه کنند.با این وجود قیمت‌ها رو به کاهش است، مثلا متوسط قیمت هر کیلو برنج خارجی 200 تومان کاهش داشته است و قیمت متوسط هر کیلو روغن نباتی روی 2000 تومان ثابت مانده است.

سید علی دوستی‌موسوی
گروه اقتصاد