سلامت کودکان خود را با تغذیه مناسب تضمین ‌کنید

این پیمان‌نامه توسط 193 کشور تصویب شده و فرآیندی است که طبق آن کشورها تصمیم می‌گیرند به بندهای یک معاهده بین‌المللی وفادار باشند و شامل مجموعه‌ای از حقوق همگانی کودک مانند حق داشتن هویت، نام و ملیت، حق برخورداری از آموزش و حق استفاده از بالاترین استانداردهای ممکن بهداشت و همچنین حمایت در برابر آزار و بهره‌کشی است.

بیش از 70 کشور بر اساس مواد پیمان‌نامه، قانون اطفال را در قوانین ملی خود گنجانده‌اند و از 20 سال پیش که این پیمان‌نامه برای امضای کشورها تنظیم شد، فعالیت‌های ترویجی و آگاهی‌رسانی در زمینه مسائل حمایت از کودکان به صورت چشمگیری افزایش یافته است.

هم‌اکنون یکی از چالش‌هایی که کودکان جهان با آن مواجه هستند کمبود‌های تغذیه‌ای است. غذای نامناسب، بیماری‌های مکرر و توجه ناکافی، عوامل زمینه‌ساز و ایجادکننده سوءتغذیه هستند. چنانچه یک خانم در دوران بارداری دچار سوءتغذیه باشد یا کودک او در 2 سال اول عمر دچار سوءتغذیه شود، رشد جسمی و ذهنی او دچار تاخیر شده و برای تمام عمر گرفتار خواهد شد. حق همه کودکان است که از تغذیه خوب، محیط مناسب و مراقبت‌های بهداشتی اصولی و اساسی برخوردار باشند تا در مقابل بیماری محافظت شده و از رشد و تکامل مناسب بهره‌مند شوند. کودکان از رشد سریع برخوردارند از این رو باید از تولد تا 2 سالگی هر ماه وزن شوند. چنانچه درست وزن نگیرند، مشکلی وجود دارد که باید به آن توجه شود. وزن‌گیری منظم بهترین علامت رشد خوب و حاکی از کسب مهارت‌های تکاملی کودک است. چنانچه کودک در ? ماه اول عمر فقط شیر مادر را بخورد از رشد خوبی برخوردار خواهد بود. تغذیه با شیر مادر کودک را در مقابل بیماری‌ها محافظت می‌کند، همچنین تضمین‌کننده رشد خوب جسمی و ذهنی و کسب تکامل در کودک است. شیرخوارانی که از شیر مادر محروم هستند، ممکن است به راحتی کودکانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند، یادگیری نداشته باشند.

توسعه و رشد کشورها بیش از هر چیز به نیروی انسانی ماهر و توانمند وابسته است؛ نسلی که بتواند دانش فنی منطبق با زمان و مکان را ابداع کند، نسلی که توانمندی کار فکری و بدنی را داشته باشد. نیروی کار سالم و ماهر از مزرعه، معدن و کارخانه تا حضور در صحنه‌های علمی و دانشگاه‌ها ضامن بقا و توسعه هر کشور است.

بر اساس گزارش یونیسف در زمینه تغذیه کودک و دوران بارداری، هم‌اکنون حدود 200 میلیون کودک زیر 5 سال در کشورهای در حال توسعه به دلیل کمبود تغذیه مزمن دوران بارداری مادر یا دوران کودکی از رشد بازمانده‌اند.

کمبود تغذیه، عامل بیش از یک سوم مرگ و میر کودکان زیر 5 سال است. کمبود تغذیه تا قبل از این‌که به صورت وخیم درآید، اغلب نامحسوس است و کودکانی که به ظاهر سلامت هستند، ممکن است در معرض خطر جدی و حتی آسیب دائمی به سلامت و رشدشان باشند. کمبود تغذیه بنیه کودک را از بین می‌برد و باعث بیماری‌های مختلف می‌شود که بدن را با خطرات بیشتری مواجه می‌کند. بررسی‌ها نشان می‌دهد بیش از یک سوم کودکانی که از ذات‌الریه، اسهال و دیگر بیماری‌ها می‌میرند، اگر کمبود تغذیه نداشتند نجات پیدا می‌کردند. بر همین اساس هزار روز اول، یعنی از بسته شدن نطفه کودک تا 2 سالگی برای رشد کودک بسیار بحرانی است. کمبودهای تغذیه‌ای در طول این دوره باعث کاهش توانایی کودک برای مبارزه و نجات از بیماری شده و به توانایی‌های ذهنی و اجتماعی او آسیب می‌رساند.

بر اساس گزارش یونیسف، کودکانی که به رغم کمبود تغذیه زنده می‌مانند، در طول دوران زندگی خود از نبود سلامت جسمی رنج می‌برند و توانایی‌های ذهنی آسیب دیده آنان مانع از یادگیری‌شان شده و نمی‌توانند درآمدی مناسب برای زندگی کسب کنند. آنان در چرخه بین‌نسلی بیماری و فقر قرار می‌گیرند.

یکی از شاخصه‌های تغذیه مناسب کودکان قد است، کوتاه قدی یکی از تبعات فقر درازمدت غذایی در دوران خردسالی است. کوتاه قدی مربوط به مشکلات رشد است که اغلب جبران‌ناپذیر است. کودکی که دچار کوتاه قدی تغذیه‌ای شده در طول دوران زندگی خود ناخوشی و ناتوانی بیشتری را تجربه می‌کند و تنها راه‌حل این معضل، پیشگیری است. تغذیه ناکافی همچنین باعث کم‌وزنی کودک می‌شود. کودکانی که دچار کم‌وزنی هستند نیز از مشکلات جدی سلامت و رشد رنج می‌برند اما این مشکلات با ارتقای تغذیه و سلامت آنان در دوران کودکی جبران‌پذیر هستند.

به گفته کارشناسان، تغذیه انحصاری با شیر مادر در 6 ماه اول زندگی کودک همراه غذاهای مناسب از 6 ماهگی به بعد تاثیر بسیار مهمی بر بقا کودک و کوتاه قدی دارد و مرگ و میر کودکان زیر 5 سال را در کشورهای در حال توسعه تا 19 درصد کاهش می‌دهد. این گزارش نشان می‌دهد 16 کشور در حال توسعه با موفقیت، میزان تغذیه انحصاری با شیر مادر را تا 20 درصد در طول دوره‌ای بین 7 تا 12 سال افزایش داده‌اند.

پیشرفت‌های زیادی نیز برای به کار بستن راه‌حل‌های مقرون به‌صرفه در جهت کاهش کمبود تغذیه شامل استفاده از ریزمغذی‌ها برای افراد آسیب‌پذیر در سراسر جهان صورت گرفته است.

به عنوان مثال، پیشرفت قابل توجهی برای تامین دسترسی کودکان به نمک یددار و مکمل ویتامین A صورت گرفته که به کاهش مرگ و میر نوزادان و کودکان کمک کرده است. در کشورهای کمتر توسعه یافته، درصد کودکان زیر 5 سال که دوز لازم مکمل ویتامین A را دریافت می‌کنند بیش از دو برابر شده و تعداد آنان از 41 درصد در سال 2000 به 88 درصد در سال 2008 افزایش پیدا کرده است.با وجود این‌که 90 درصد کودکانی که دچار کوتاه قدی هستند در آسیا و آفریقا زندگی می‌کنند، در هر دو قاره پیشرفت‌هایی صورت گرفته است. درآسیا شیوع کوتاه قدی از حدود 44 درصد در سال 1990به حدود 30 درصد در سال 2008 کاهش یافته است در حالی‌که در آفریقا از 38 درصد در سال 1990 به 34 درصد در سال 2008 رسیده است.

تعهدات جهانی برای امنیت غذا، تغذیه و کشاورزی پایدار بخشی از برنامه گسترده‌تری است که سازمان ملل در سال‌های آتی و در اهداف توسعه هزاره بیشتر به آن خواهد پرداخت. اگر امروز به عوامل کمبود تغذیه دوران بارداری و کودکان کمتر توجه شود، فردا باید هزینه بیشتری برای آن پرداخته شود. اگرچه به گفته سازمان‌های بین‌المللی، کاهش و حتی ریشه‌کنی کمبود تغذیه، امری امکانپذیر است اما به نظر می‌رسد هنوز تا دستیابی به این هدف، راه طولانی‌ای در پیش است.

حمیده‌‌السادات هاشمی