دکتر رشیدرمضانی ، رئیس اداره سرطان مرکز مدیریت بیماریهای وزارت بهداشت:
یک سوم سرطانها ، قابل درمان هستند
هنوز هم کسانی هستند که از به زبان آوردن اسم بیماری سرطان اکراه دارند، اما چه اسمش را بیاوریم و چه نیاوریم، این بیماری سالانه 80 هزار نفر ایرانی را مبتلا میکند و سالانه 40 هزار نفر در ایران از این بیماری میمیرند.
با همه این اخبار بد، علم پزشکی ثابت کرده این بیماری قابل پیشگیری و حتی درمان است و این مساله منوط به فاکتورهایی میشود که در گفتوگو با دکتر رشید رمضانی، رئیس اداره سرطان مرکز مدیریت بیماریهای وزارت بهداشت به آنها اشاره شده است.
دکتر رمضانی به اطلاعرسانی در جهت بهبود وضعیت کنترل و پیشگیری از سرطانها اعتقاد دارد، کاستیها را میپذیرد و مهمترین کار انجام شده درخصوص سرطانها را نظام ثبت سرطانها در کشور اعلام میکند.
در کشور ما هنوز برخی از افراد از واژه سرطان استفاده نمیکنند، مثلا به جای سرطان میگویند، آن مرض، آن درد و به قولی اسمش را نبر، چرا؟
در ذهنیت مردم سرطان یک بیماری هولناک و مختوم به مرگ است. علامت عقرب که آرم روز جهانی سرطان است، نشان میدهد این بیماری کشنده است و درمان ندارد؛ اما در حال حاضر اینگونه نیست. یکسری از سرطانها قابل پیشگیری و مابقی قابل درمان هستند. پس دیگر سرطان مساوی با مرگ نیست.
در واقع یکسوم سرطانها قابل درمان هستند و بستری که برای درمان در کشور ما وجود دارد، خوب است. ممکن است نسبت به کشورهای خیلی پیشرفته امکانات زیادی نداشته باشیم، اما نسبت به کشورهای منطقه، کشور ما در درمان سرطان پیشرفته محسوب میشود. سرطان در کشور ما دیگر مساوی با مرگ و ترس نیست و این ترس ناشی از ناآگاهی مردم است و اینجاست که نقش رسانهها باید پررنگتر شود و اطلاعرسانی را بیشتر کنند.
اما رسانهها باید از طرف شما تغذیه شوند؟
ما مرتب در حال اطلاعرسانی هستیم. هدف ما از این بحثها و مصاحبهها این است که مردم بدانند سرطان چیست. اول مردم باید بدانند سرطان واقعیتی است که باید بپذیرند و به عنوان یک بیماری قابل درمان آن را بشناسند مانند دیگر بیماریها. زمانی که بیماریهای واگیر را میتوان درمان کرد پس در هر کشوری بیماریهای غیرواگیر را نیز میتوانیم درمان کنیم.
وقتی نگاه کلی به بیماریهای غیرواگیر میاندازیم در درمان خیلی از این بیماریها ایران موفق بوده است. مثلا در ایران آبله دیگر وجود ندارد. در واقع منظور ما این است زمانی که درمان بیماریهای واگیردار به موفقیت رسیده پس حتما درخصوص بیماریهای غیرواگیر نیز در چند سال آینده موفقیتهایی به دست میآوریم.
سرطان چند درصد بار بیماریهای کشور ما را شامل میشود؟
13ـ 12 درصد مرگ و میر جهانی مربوط به بیماریهای سرطانی میشود که عدد بالایی است. یعنی مرگ ناشی از سرطان در سطوح جهانی از مرگ ناشی از ایدز، مالاریا و سل بیشتر است. در ایران سومین عامل مرگ و میر بیماریها، سرطان است.
میزان ابتلا به سرطان در ایران چقدر است؟
سالانه در ایران حدود 80 هزار نفر مبتلا به بیماری سرطان میشوند که 40 هزار نفر میمیرند و 40 هزار نفر درمان میشوند، اما نمیتوان گفت حتما 40 هزار نفر در همان سال فوت میکنند، بلکه ممکن است 30 سال نیز زندگی کنند. بیمارانی داریم که دچار سرطان سینه هستند و الان 20 سال است در حال ادامه حیات هستند و این نشاندهنده پاسخ درمانهای ماست. یعنی بستر درمان در کشور ما خوب است. اگر به عرصه کنترل و پیشگیری سرطان شتاب بیشتری بدهیم و طرحهای را برای پیشگیری و کنترل سرطان اجرا کنیم، این بیماری بهتر درمان میشود.
بیشترین سرطانها در ایران، با توجه به جنسیت و نوع کدام هستند؟
سرطانهای شایع مردان جامعه به ترتیب سرطان پوست، معده، مثانه، پروستات، روده بزرگ و راست روده و سرطانهای خونی، ریه، لنفاوی و حنجره هستند و سرطانهای شایع در زنان، سرطان سینه (پستان)، سرطان پوست، سرطان معده و مری، تیروئید ـ تخمدان و مثانه است.
چرا این سرطانها از نظر جنسیتی متفاوت است؟ آیا فقط در کشور ما اینگونه است؟
سرطانهایی وجود دارند که در زنان و مردان مشترک هستند مانند مری و معده اما در بعضی موارد مانند پروستات و سینه متفاوت هستند.
این آمارها چگونه به دست آمدهاند؟
این آمار از گزارش ثبت سرطان در ایران به دست آمده است. قانون ثبت سرطان در ایران مربوط به سال 1363 است و در مرحله اجرایی در سال 1375 این قانون ثبت شده و شتاب این برنامه سال 1385 بوده است.
اجرای این برنامه کند نبوده؟ چون مربوط به 2 دهه قبل است.
اولین گزارشها مربوط به سال 1365 بوده و خیلی دور نیست، چون این اولین گزارش محسوب میشود. در سال 1363 قانون وضع شده و در سال 65 اولین گزارشها رسیده است. در واقع ما سازمانی به نام سازمان مبارزه با سرطان داشتیم که بنا به دلایلی این سازمان منحل میشود. در سال 1368 متولی کل برنامه را وزارت بهداشت قرار دادند. در اینجا وزارت بهداشت مرکز مدیریت بیماریها را متولی این برنامهها میکند و این برنامه در قسمت سرطان پیشروی میکند. در حال حاضر از بهترین کارهای انجام شده اولی نظام ثبت سرطان و دیگری ثبت سرطان جمعیتی است که در 20 دانشگاه علوم پزشکی استانهای کشور وجود دارد.
اینگونه است که ثبت سرطان جمعیتی نواقص ثبت آزمایشگاهی را تحت پوشش قرار میدهد. در واقع هدف کاهش سطح کاستیها بوده است. پوشش ثبت سرطان در حال حاضر 90 درصد است.
از نظر جمعیتی و جغرافیایی، مناطقی را داریم که سرطانها بیشتر در آنجا شایع باشد؟
ما میزان بروز در تکتک استانها را بررسی کردهایم که به ترتیب استان مرکزی، بعضی از مناطق شمالی و شمال غربی کشور مناطقی هستند که بروز سرطان در آنها بیشتر است.
شما بارها تاکید کردید که سرطان قابل پیشگیری است. راه پیشگیری از سرطان چیست؟
یکسوم سرطانها قابل پیشگیری هستند، بنابراین وقتی قابل پیشگیری است پس راهی نیز وجود دارد و این راه کنترل با روش کنترل بیماریهای غیرواگیر مشترک است. یعنی اگر کشور ما در مدیریت این بیماریها برنامهریزی داشته باشد نهتنها بایک بیماری، بلکه با کل بیماریهای غیرواگیر مبارزه کرده است.
به عبارتی راه مبارزه با فاکتورهای خطر مشترک است. از عوامل خطر مشترک میتوان چاقی را نام برد، چاقی با سرطان سینه،سرطان کلیه و سرطان تخمدان و رحم ارتباط مستقیم دارد؛ بنابراین زمانی که چاقی را کنترل کنیم بسیاری از سرطانها قابل کنترل هستند.
همچنین سیگار عامل دیگری است که با خیلی از سرطانها ارتباط دارد مثلا سرطان ریه، البته باید تاکید کنم که منظور از سیگار صرفا خود آن نیست. قلیان و تمامی مواد دخانی باعث بروز سرطانها میشوند. حتی قلیان از سیگار هم بدتر است، چون میزان سمی که از قلیان استعمال میشود بیشتر از سیگار است. این مساله که یک ساعت قلیان کشیدن برابر است با 70 نخ سیگار، خود بیانکننده مضرات و عوارض آن است.
این عوامل فقط عامل بروز سرطان نیستند، بلکه باعث بروز بیماریهای قلبی و عروقی، سکتههای مغزی یا دیابت نیز میشوند؛ بنابراین مبارزه با یکی از این عوامل باعث جلوگیری از خیلی از بیماریهای دیگر غیرواگیر میشود.
تحرک بدنی عامل دیگری است که با خیلی از بیماریهای غیرواگیر ارتباط دارد. ورزش راه پیشگیری از سرطان است و سیستم ایمنی بدن را فعال و تحریک میکند. هر زمان سیستم ایمنی بدن فعال شود تعداد سلولهایی که نقش پاککننده در خون دارند ـ که سلولهای کشنده طبیعی نام دارند ـ تحریک میشوند.
بسیاری از سلولهایی که در بدن ما روزانه به عنوان سلولهای سرطانی ایجاد میشوند از سوی سلولهایکشنده طبیعی بلعیده میشوند و نقش بسیار کلیدی در پیشگیری از سرطان به عهده دارند.
آقای دکتر! ما در اصطلاح به شخصی که در روز یک نخ سیگار مصرف میکند، سیگاری مینامیم. فعالیت بدنی و ورزش را چگونه تعریف میکنید؟ آیا ورزش به صورت حرفهای مدنظر شماست؟
زمانی ورزش برای پیشگیری از بیماریها موثر است که فرد 3 بار در هفته به مدت 30 دقیقه نرمش داشته باشد. منظور ما ورزش به طور حرفهای نیست.
در مورد نقش تغذیه هم توضیح دهید.
تغذیه نقش بسیاری کلیدی در جلوگیری از سرطانها دارد. اگر مصرف مواد غذایی که دارای نیتریت هستند به صورت مدام انجام گیرد امکان ابتلا به سرطان بیشتر میشود.
نیتریت مادهای نگهدارنده است که با بسیاری از سرطانهای دستگاه گوارش ارتباط دارد. در حال حاضر سرطان معده شایعترین سرطان در گروه مردان است، در حالی که یکی از عوامل این سرطان نیتریت است. نیتریت از طریق غذاهایی که مواد نگهدارنده دارند مانند انواع کنسروها و حتی از آب شرب وارد بدن ما میشود.
مثلا همین آب شرب تهران؟
ببینید در کشورهایی که سیستم فاضلاب به صورت جذبی است ممکن است آبهای زیرزمینی آن کشورها دچار آلودگی به ماده نیتریت شوند و در این صورت دستگاه گوارش و معده بیمار شوند و خب در شهر تهران هم بخشی از سیستم فاضلاب از منابع زیر زمینی است.
فستفودها چطور؟
فست فودها با بسیاری از بیماریهای غیرواگیر ارتباط مستقیم دارند، حتی غذاهایی مانند برنج دودی و ماهیدودی با بسیاری از سرطانهای دستگاه گوارش ارتباط دارد. خوشبختانه مردم به این مرحله رسیدهاند که این موارد را مصرف نکنند.
در مناطق شمالی ماهیدودی و غذاهای نمکاندود هنوز مورد استفاده قرار میگیرد که به گفته شما با بسیاری از سرطانها ارتباط دارد. پس نقش شما و سازمان شما در این اطلاعرسانی و آگاهسازی مردم چقدر بوده است؟ آیا این وظیفه تا امروز به مرحله عمل رسیده است؟
ما پوسترهایی تهیه و به تمامی دانشگاهها ارسال کردهایم تا وظیفه اطلاعرسانی را به جا آوریم. ممکن است در این پوسترها صرفا به ماهی دودی اشاره نشده باشد، اما وقتی به مساله تغذیه اشاره کردیم یعنی زنگ خطر را به صدا درآوردهایم. از طرفی نباید در جامعه ترس و اضطراب ایجاد کنیم. وظیفه ما این است که بسیار نرم و آهسته پیش برویم که جامعه رو به ترس نرود.
خب مساله اینجاست که در جامعه این احساس ترس وجود دارد که هیچ صحبتی در مورد بیماری سرطان نمیشود. به نظر شما بازخورد این حرکت آهسته چگونه بوده است؟
ما هفته سرطان داریم و در آن هشدارهایی داده میشود. ما نمیتوانیم مردم را به سمت اضطراب و تشویش سوق دهیم.
چند سالی است که در مورد هفته سرطان صحبت به میان آمده، با وجود این که این بیماری سومین بار مرگ و میر در کشور را داراست، به نظر شما این روند کند طی نشده است؟
ببینید در چند دهه گذشته بیماریهایی چون وبا عامل مرگ و میر بودهاند. با توجه به این که بیماری سرطان بیماری جدیدی است،رشد خوبی داشتهایم. ما در دوره گذار هستیم که هر کشوری در این دوره، پایههای کنترل بیماریها را محکم میچیند. در عرصه سرطان در کشور ما خوشبختانه این پایهها خوب چیده شدهاند. اینکه کشور وارد عرصه کنترل سرطان میشود، نشاندهنده پیشرفت خوبی است. استقرار نظام ثبت سرطان اولین و مهمترین گام برای عرصه کنترل سرطان محسوب میشود. در حال حاضر مرکز مدیریت بیماریها قصد دارد برنامه پیشگیری از سرطان روده بزرگ را در کل شبکه مستقر کند.
در حال حاضر استارت طرح غربالگری سرطان سینه در دانشگاههای برتر کشور زده شده یا برنامه پیشگیری عامل خطر سرطان در 11 دانشگاه کشور امسال اجرا خوهد شد. همه اینها نشاندهنده پیشرفت و هدفمند بودن کشور در عرصه پیشگیری از سرطانهاست. در حال حاضر چند برنامه کشوری برای پیشگیری و درمان چند سرطان از جمله سرطان رحم در دست اجراست.
بنابر این وزارت بهداشت، مرکز مدیریت بیماریها، معاونت بهداشت و معاونت سلامت همه دست به هم میدهیم و کمک میکنیم تا در عرصه سرطان در کشور قدمهای خوبی برداشته شود. البته این برنامهها باید تداوم داشته باشد تا موفقیت چشمگیری در عرصه کنترل به دست آوریم.
در مورد بیماریهایی مانند سرخک و فلج اطفال میتوانیم ادعای ریشهکن شدن آنها در کشور را داشته باشم، بخصوص که عامل خطر این بیماریها در کشور کنترل شده است، اما در مورد سرطانها و بیماریهای قلبی ـ عروقی این ادعای بزرگی است که بگوییم عامل خطر آنها تحت کنترل است.
بله، در واقع عامل برخی از بیماریها یک فاکتوری است و با کنترل آن میتوان بیماری را ریشهکن و کنترل کرد، اما در مورد سرطانها باید عوامل متعددی را تحت کنترل و بررسی قرار داد. هدف ما نیز شناخت و تحت کنترل قرار دادن این عوامل است که در این خصوص نیاز به آگاه بودن مردم برای پیشگیری از بیماری داریم.
متوسط هزینههای درمان برای سرطان چقدر است؟
دقیقا نمیتوان به این سوال پاسخ داد، چون متفاوت است؛ اما به شکل کلی در حال حاضر هزینههای درمان سرطان بالاست، اما نکته مثبت این است که اکثر داروهایی که برای این بیماریها به کار میرود تحت پوشش بیمه قرار دارند، در ضمن دولت در کشور طرحی را شروع کرده است به نام حمایت از بیماران سرطانی. سال 86 با 5 گروه سرطانی شروع کردیم، سال 87 با 10 گروه سرطان، در سال 88 تمامی سرطانیها را تحت حمایت قرار دادیم.همچنین 61 مورد داروی شیمیدرمانی دیگر را هم تحت پوشش بیمه قرار دادهایم و بخشی از فرانشیزی که بین 30 تا100 درصد است و بیمه تحت پوشش ندارد، براساس 8 شاخص مالی که مددکار بیمارستان تعیین میکند، تحت حمایت قرار میدهیم.
8 شاخص مالی را میتوانید نام ببرید؟
وضعیت مالی و مسکونی فرد، تعداد بیمارانی که در خانواده فرد وجود دارد، میزان درآمد فرد و وضعیت شغلی بیمار از جمله این شاخصها هستند. 61 قطب درمان سرطان را در کشور تعیین کردهایم. بیماران به آن 61 قطب درمان مراجعه میکنند و مددکار بیمارستان این افراد را شاخصبندی کرده و از 30 تا 100 درصد حمایت مالی میشود.
اما نکاتی منفی هم درخصوص درمان سرطان وجود دارد، مانند بعضی داروهایی که به کشور وارد شده که لزوما اثربخشی بالایی ندارند، اما قیمتهای بالایی دارند که مردم قادر به پرداخت آن نیستند و بیمار این ذهنیت اشتباه را دارد که اگر چنین دارویی را استفاده کند حتما درمان میشود و این استرس و فشار بالایی را برای بیمار ایجاد میکند. خوشبختانه همکاری پزشکان ما بهگونهای شده است که این داروها را نمیپذیرند و نسخه اینچنینی نمینویسند. بخشی از این داروها تحت حمایت و پوشش بیمه است، اما اگر اعتبارات به بند (ب) تبصره 15(قانون حمایت از بیماران صعبالعلاج) بموقع تزریق نشود ما نمیتوانیم چتر حمایتی برای بیماران باز
کنیم.
سادهتر میپرسم. آیا بیمار سرطانی که مشکل مالی دارد میتواند مشکل هزینه درمانش را حل کند؟
در سال 88 ، 92 هزار بیمار تحت حمایت داشتهایم که از 30 تا 100 درصد تحت حمایت ما بودهاند که این عدد بزرگی است. البته ادعایی ندارم که همه بیماران راضی هستند و مشکلاتشان حل شده،به طبع یک ظرفیت محدودی وجود دارد و این داروها قیمت بالایی دارند.
آخرین باری که با یک بیمار سرطانی ارتباط داشتید، کی بوده است؟
ما با این بیماران هر روز ارتباط داریم و در این سازمان به روی بیماران باز است. بیمارانی که سرانجام به اینجا مراجعه میکنند برای حمایت درمانی میآیند و ما افراد را به مراکز قطب درمانی برای حمایت معرفی میکنیم.
حمایت روانی بیماران سرطانی چقدر مد نظر است؟
ما در سال 86 به مراکز قطب درمان سرطان ابلاغ کردهایم باید تیمی کنار هم قرار بگیرند که بیمار را از لحاظ روحی، روانی و جسمی تحت پوشش قرار دهد. اما کامل صورت نگرفته و عملی نشده است. در واقع در نقطه صفر قرار داریم. ولی این سیاست خوشایندسازی روند درمان آرزوی ماست و دنبال خواهد شد تا به بیمار سرطانی روحیه بدهند.
و سوال آخر اینکه اگر بخواهید با سرطان یک جمله بسازید، چه میگویید؟
سرطان مهمترین بیماری قابل پیشگیری در کشور ماست.
مستوره برادراننصیری
گروه جامعه
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
