پرورش ماهی خاویاری در قفس

در همین حال محققان ‌انستیتو تحقیقات بین‌المللی ماهیان خاویاری در رشت برای نخستین بار در کشور و به عنوان سومین کشور در دنیا موفق شده‌اند تا طرح پرورش ماهی خاویاری در قفس را با حداقل مصرف انرژی اجرا کنند. طرحی که با توسعه و ترویج گسترده آن در کشور می‌تواند جایگاه از دست رفته تولید و پرورش ماهیان خاویاری و خاویار پرورشی کشور را در دنیا احیا کند.

دکتر محمد پورکاظمی، رئیس انستیتو تحقیقات بین‌المللی ماهیان خاویاری در گفت‌وگو با جام‌جم می‌گوید: طرح پرورش ماهی خاویاری در قفس در آب‌های داخلی برای اولین بار در کشور از سوی انستیتو تحقیقات بین‌المللی ماهیان خاویاری با مشارکت اداره کل شیلات گیلان و مرکز بازسازی ذخایر آبزیان دریایی با اعتبار 200 میلیون ریال در حال اجراست. البته پرورش ماهی خاویاری در قفس یکی از روش‌های رایج پرورش ماهی در جهان است که در بسیاری از کشورها بویژه چین و روسیه در حال اجراست، در این دو کشور میزان تولید و پرورش ماهیان خاویاری در قفس به ترتیب 10 و دو هزار تن در سال است.

رئیس انستیتو تحقیقات بین‌المللی ماهیان خاویاری می‌افزاید: هدف از اجرای این طرح ایجاد پایلوت تولیدی و ترویجی به منظور توسعه پرورش ماهیان خاویاری در کشور بدون اتکا به مصرف برق و بومی‌سازی تکنولوژی پرورش این نوع ماهی با مشارکت بخش خصوصی است.برای پرورش ماهی در این روش هزینه‌ای صرف انتقال آب ویژه یا ساخت حوضچه‌های خاکی و وان‌های فایبرگلاس نمی‌شود. به همین علت هم نسبت به سایر شیوه‌های پرورش ماهی بسیار مقرون به صرفه است. در واقع هزینه تمام شده تولید گوشت ماهی در مقایسه با استخرهای پرورش ماهی بسیار ارزان‌تر خواهد بود. بعلاوه اجرای این پروژه در هرجا که درجه حرارت آب میان 15 تا 20 درجه سانتیگراد باشد ممکن است.

دکتر پورکاظمی با تاکید بر مزیت‌های این روش همچون امکان بهره‌برداری بهینه از منابع آب‌های داخلی، آب‌بندان‌ها و دریاچه‌های پشت سدها، تولید ماهی بدون صرف انرژی، عدم نیاز به اراضی کشاورزی، استخر و سیستم پمپاژ، پایین بودن هزینه های سرمایه گذاری اولیه و هزینه تولید نسبت به سایر روش‌های پرورش تاکید می‌کند: در روش ارائه شده ابتدا 3 سپس 5 و پس از آن تولید 7 کیلوگرم ماهی را در هر متر مربع قفس مد نظر قرار داده‌ایم که در نهایت ما را به مناسب‌ترین تراکم به ازای هر متر مربع قفس برساند. بعلاوه اجرای آن منحصر به پهنه‌های آبی شمال کشور نمی‌شود بلکه در استان‌های مرکزی و بخش‌های شمالی استان‌های جنوبی کشور هم با دارا بودن درجه حرارت مناسب آبی قابل اجرا است. برای هر مزرعه با تولید یک تن ماهی می‌توان سود خالص 5 میلیون تومان و اشتغال مستقیم و غیر مستقیم برای 10 تا 12 نفر را پیش‌بینی کرد. چنان که هم‌اکنون افزون بر 100 سد مخزنی با حجم آبگیری بیش از 26 میلیارد مترمکعب و ده‌ها آبگیر و آب‌بندان در نقاط مختلف کشور وجود دارد که برای پرورش ماهی خاویاری می‌تواند مورد بهره‌برداری قرار گیرد.

جدای از این‌که اجرای این طرح در زمینه توسعه صنعت پرورش ماهیان خاویاری در کشور بسیار ارزشمند بوده و دستاوردهایی همچون تولید گوشت با کیفیت و ارزان‌قیمت، استفاده بهینه از منابع آبی برای تولید و پرورش ماهیان خاویاری، کاهش قابل توجه هزینه‌های سرمایه‌گذاری اولیه و کوتاه کردن زمان ساخت و راه‌اندازی مزارع پرورش ماهیان خاویاری را به همراه خواهد داشت، اجرای آن می‌تواند چشم‌انداز روشنی را در عرصه تولید و صادرات خاویار پرورشی رقم بزند.

دکتر پورکاظمی معتقد است که با توسعه این شیوه پرورشی خواهیم توانست سهم ناچیز خود را در تجارت 80 تا 100 تنی خاویار پرورشی در دنیا به طور شایسته‌ای افزایش دهیم.

در حال حاضر تولید گوشت ماهیان خاویاری با توجه به کاهش ذخایر از سالانه 3000 تن به 200 تن کاهش یافته است کما این‌که طی 3 سال گذشته علی‌رغم سهم 50 تنی ایران از استحصال ماهیان خاویاری دریای خزر، تنها 7تن صادرات ماهیان خاویاری صورت گرفته است.

بر این اساس رویکرد اصلی از اجرای پروژه پرورش ماهیان خاویاری در قفس، حفظ مرغوبیت گوشت تولیدی و کسب جایگاه بالاتری در عرصه مصرف داخلی آن و سپس صادرات خاویار پرورشی است. در حال حاضر بیش‌ترین خاویار طبیعی در دنیا از ماهیان خاویاری دریای خزر است.

ایران به تنهایی حدود 47 درصد سهمیه صادرات را داراست و پس از آن روسیه، قزاقستان، جمهوری آذربایجان و ترکمنستان به ترتیب بیش‌ترین سهمیه ‌صادرات را دارا هستند. در حال حاضر رقیب اصلی خاویار دریای خزر خاویار پرورشی است که در بعضی از کشورها مثل ایتالیا، فرانسه، آلمان و چین تولید می‌شود که حدود 40تا 50 تن خاویار پرورشی وارد بازارهای جهانی کرده‌اند.

پونه شیرازی / گروه ایران