انتقال یوز‌آسیایی به بهرام گور

با این حال زیستگاه‌های یوز در ایران، طی 3 دهه اخیر، به علت پیشروی بیابان‌ها و تبدیل شدن بخشی از زمین‌های زیستگاه به زمین‌های کشاورزی و مسکونی شدن بخشی دیگر و همچنین از بین رفتن مراتع توسط دام‌های اهلی و در نتیجه کاهش تعداد آهو و گوزن که از منابع غذایی یوزها هستند، کاهش یافته‌است، به گونه‌ای که در حال حاضر هیچ پروژه‌ای در کشورمان در زمینه حفظ و حراست از گونه‌های در حال انقراض، پر اهمیت‌تر و حساس‌تر از پروژه حفاظت از یوز آسیایی نیست. همچنان که روز گذشته خبر گزاری مهر به نقل از علیرضا فرخی، رئیس محیط زیست شهرستان نیریز از انجام طرح مطالعاتی یوزپلنگ به منظور انتقال این گونه حیوانی به منطقه بهرام گور در استان فارس خبر داده بود و انگیزه دوباره‌ای را در ما برای بررسی نتایج تازه پروژه بسیار مهم حفاظت از یوز در ایران ایجاد کرد.

بسیاری از فعالان پروژه حفاظت از یوز آسیایی معتقدند که یوز مساله بسیار مهم و حساسی در ایران است و تصمیم‌گیری در مورد آن به بالاترین مقام سازمان حفاظت از محیط زیست بازمی‌گردد. در نتیجه به نظر می‌رسد تصمیم‌گیری در ارتباط با تعیین زیستگاه تازه‌ای برای این‌گونه جانوری نیاز به بررسی‌ها و مطالعات بیشتر و کامل تری داشته باشد. گرچه بررسی امکان سنجی حضور یوز در استان فارس و در منطقه بهرام گور از سال 84 آغاز شده است ، لیکن در حال حاضر نمی‌توان در مورد آن اظهار نظر قطعی کرد.

با این‌حال فرخی در این ارتباط می‌گوید: در راستای اجرای این طرح سوابق محلی در مورد پیشینه زیست یوزپلنگ در منطقه بهرام گور تهیه می‌شود و در صورتی که طرح به نتیجه برسد پروژه یوزی در بهرام گور اجرا می‌شود که در این طرح نقاطی که احتمال می‌رود یوزپلنگ در آن بوده باشد اعلام و سرکشی می‌شود و پس از بررسی‌های لازم، انتقال یوز به منطقه بهرام گور صورت می‌گیرد. بر این اساس در صورتی که شرایط مناسب باشد در مرحله اول 2 یوز وارد منطقه خواهد شد و پس از تکمیل مطالعات و ظرفیت سنجی، مکاتبات لازم برای تکمیل پروژه انجام خواهد شد.

منطقه حفاظت شده بهرام گور در شرق استان فارس و شمال شرقی شهرستان نیریز قرار دارد و دارای آب و هوای گرم و خشک و بارندگی حدود 200 میلی متر است. این محدوده از سال 51 با عنوان منطقه حفاظت شده بهرام گور تحت مدیریت اداره کل حفاظت محیط زیست فارس قرار گرفته است. کمااین‌که این منطقه تنها منطقه‌ای در کشور است که جمعیت قابل ملاحظه و پویایی از گورخر ایرانی را نیز در خود جای داده است.به‌علاوه حضور دیگر گونه‌های ارزشمند نظیر کاراکال، زاغ بور، هوبره، جبیر و ارزش اکولوژیکی این زیستگاه پهناور را دو چندان می‌کند،کمااین‌که گفته می‌شود تماشای حیات وحش بخصوص گونه‌های در معرض تهدیدی نظیر گورخر ایرانی، هوبره و زاغ بور در این منطقه به‌سادگی امکان‌پذیر است.محمد فرهادی نیا،معاون پروژه حفاظت از یوز نیز در گفتگو با «جام‌جم» می‌گوید: مطالعه استانی در اکثر مناطق بیابانی ایران نیز صورت گرفته است. با این حال طی مطالعات اخیر در منطقه بهرام گور باید دید که در گذشته وضعیت زیست یوز در این منطقه چگونه بوده و در حال حاضر چگونه است. همچنان‌که این گونه غالبا در زیستگاه هایش به‌صورت مخفی زندگی می‌کند. آنچه نباید از نظر دور بماند آن که مهم ترین عامل در تعیین زیستگاه یوز مساله تامین ایمنی این گونه در آن منطقه است که برای تامین آن نیاز به اقدامات آموزشی مردم منطقه و محیط‌بانان و پس از آن تامین منابع تغذیه‌ای و طعمه مناسب برای جانور است که در صورت تامین امنیت منطقه به طور طبیعی جمعیت طعمه‌ها نیز در آن افزایش می‌یابد و حتی شاید نیاز به اقدامی از سوی ما برای این موضوع نباشد.

بسیاری از دوستداران محیط زیست می‌دانند که 5 زیر گونه برای یوز وجود دارد که 4 زیر گونه آن در آفریقا و تنها یک زیرگونه در آسیا زیست می‌کنند که‌ البته زیر گونه‌های آفریقایی با برنامه‌های‌ مناسب‌ حفاظتی‌ در حال‌ حاضر از نظر جمعیتی‌ تعدادشان به 9 تا 12 هزار قلاده می‌رسد و در وضعیت‌ مناسبی‌ هستند، اما یوز آسیایی‌ که‌ زمانی گستره‌ وسیعی‌ از غرب‌ این‌ قاره‌ از سوریه‌ و عربستان‌ گرفته‌ تا هندوستان‌ و ترکمنستان‌ پراکنده‌ بود از ‌20‌ سال‌ پیش‌‌ جز در ایران منقرض‌ شده‌ است‌‌.یوزپلنگ یکی از 4 گونه پستاندار بزرگ جثه راس هرم حیات است که درخطر انقراض قرار دارد و این در حالی است که شیر و ببر در کشورما منقرض شده‌اند. اینک اگر یوزپلنگ و پلنگ را داریم، علت اصلی وجود آنان گستره ایران، پراکندگی و وجود زیستگاه‌های متعدد و مناسب این گونه‌ها در کشور است. البته این مناطق همه طعمه اندکی داشته و اگر به فکر طعمه نباشیم، قطعا آنان را نیز بزودی از دست خواهیم داد.اما نکته اینجاست که پیش از آن که به فکر تامین منابع غذایی برای این گونه منحصر به فرد جانوری باشیم، باید در تامین امنیت زیستگاه‌های این جانور بکوشیم همچنان‌که حتی حدود یک ماه پیش نیز خبرهای تاسفباری از جان باختن2 قلاده یوز در تصادف جاده‌ای شنیدیم، اتفاقی که بار‌ها و بارها به تلخی تکرار شده است و هنوز چاره‌ای جدی و عملی برای آن اندیشیده نشده است.بی شک نجات یوز پلنگ آسیایی از انقراض در دنیای امروزی محیط زیست نه نتها مایه افتخار ما خواهد بود بلکه قدمی بزرگ در حفظ تعادل زنجیره حیات کل مخلوقات در یک زیستگاه نیز محسوب خواهد شد.بی‌تردید در مسیر حفظ و حراست از بازمانده‌های این گونه جانوری در معرض انقراض در کشورمان پروژه یوزپلنگ آسیایی همچنان مسیری سخت پیش‌روی خود دارد و تلاش‌های فراوان برای جلب نظر و حمایت نهادها و مقامات بین‌المللی و ملی و دست‌اندرکاران محلی به لزوم حفاظت از این‌گونه باید با جدیت بیشتری تداوم یابد. تا جایی که نجات این گونه از خطر انقراض مایه فخر ما در ایران و دنیا بشود.