جنگ نابرابرعرضه و تقاضا

با پایان جنگ دوم جهانی و افزایش فعالیت های صنعتی که نیاز مبرمی به انرژی داشتند، بهای اولیه نفت اندکی افزایش یافت و با جهش قیمتی یک دلاری به 5/2 دلار در هر بشکه رسید.
این رویه همچنان تا دهه 60 میلادی ادامه داشت و بهای نفت بین 5/2 تا 3 دلار در هر بشکه نوسان داشت. بهای نازل نفت و عدم تطبیق این بها باارزش واقعی کالا، کشورهای عمده تولیدکننده نفت را بر آن داشت تا نسبت به اعاده بهای واقعی این فرآورده گام بردارند و پس از برگزاری نشستهای مختلف ، سازمان تولیدکنندگان نفت موسوم به (OPEC) اوپک تشکیل شد.
اوپک در آغاز راه متشکل از 5 عضو موسس ایران ، عراق ، کویت ، عربستان و ونزوئلا بود، هرچند در سال 1971 شش عضو دیگر یعنی قطر، اندونزی ، لیبی ، امارات متحده عربی ، الجزایر و نیجریه نیز به این سازمان پیوستند. تاسیس اوپک و تلاش برای اجرای سیاستی واحد در قبال تولید و فروش نفت باعث شد تا خریداران نفت دچار واهمه شوند و این شوک روانی باعث افزایش بهای نفت در گام اول و کاهش تولید کشورهای عضو در سطحی معین ، در گام دوم شد، اما این تغییر بها چندان محسوس نبود، چراکه با به راه افتادن ریل آهن تگزاس و امکان انتقال نفت تگزاس ، اوکلاهما و لویزیانا به سایر نقاط امریکا و بخصوص کارخانه ها، موازنه بازی تغییر کرد، هرچند این ثبات چندان نپایید.
با شدت یافتن مخاصمه اعراب و اسرائیل و آغاز جنگ پنجم اکتبر 1973 سوریه و مصر با اسرائیل معروف به جنگ یوم کیپور، بهای نفت ناگاه دچار شوک بزرگی شد و تا چند برابر افزایش یافت و به بشکه ای 12 دلار رسید.
حمایت آشکار و علنی ایالات متحده از اسرائیل و تصمیم اعراب برای تحریم حامیان اسرائیل منجر به انبار شدن روزانه 5 میلیون بشکه نفت کشورهای عربی در بندر اسکندریه و کاهش ناگهانی میزان نفت در بازار شد. با طی شدن این بحران و رفع نسبی تنشهای سیاسی و امنیتی ، نفت ثبات نسبی قیمت را از 1974 تا 1978 میلادی تجربه کرد و بهای این فرآورده از 21/12 دلار در هر بشکه تا 55/13 دلار نوسان داشت که در مقایسه با نرخ تورم و افزایش تقاضا این تغییر بها را می توان تغییری منطقی ارزیابی کرد.
وقوع انقلاب اسلامی و تعطیلی صنایع نفت ، منجر به کاهش سطح تولید جهانی 2 تا 5/2 میلیون بشکه در روز در مدت نوامبر 1978 تا ژوئن 1979 میلادی شد و همین کاهش ناگهانی میزان تولید در سطح جهانی ، موجب افزایش ناگهانی بهای نفت و به تعبیری شوک نفتی شد.
حمله عراق به ایران و آغاز جنگ تحمیلی از سوی عراق که مطابق با برنامه ریزی ها و راهبردهای جنگی جلو نرفت موجب شد در سال 1980 میلادی میزان تولید نفت خام عراق به 7/2 میلیون بشکه در روز و نفت خام ایران به 600 هزار بشکه کاهش یابد و همین کاهش حدود 5/3 میلیون بشکه ای در روز، تاثیر بسیار شدیدی بر بهای نفت گذاشت و قیمت نفت را ناگاه تا 35 دلار بابت هر بشکه افزایش داد.
به موازات وقوع این دو شوک پیاپی نفتی و ایجاد بحران انرژی ، بیکاری در ایالات متحده به سطح قابل توجهی رسیده و تورم بشدت افزایش یافت و میلیاردها دلار سرمایه گذاری در بخشهای سرمایه ای در بخشهای مصرفی هزینه شد. وقوع این رویدادها منجر به اتخاذ تصمیمات پیچیده و مبتنی بر برنامه ریزی های فنی برای جلوگیری و احتراز از بحران های آتی شد.
سیاست کنترلی پیچیده ایالات متحده در قبال بازار نفت مبتنی بر وارد کردن نفت به بورس و ایجاد بورس های خاص نفت ، همچنین وارد کردن متغیری به نام ذخایر استراتژیک منجر به کاهش بهای نفت و ثبات نسبی بهای نفت در دهه 90 قرن بیستم شد، هرچند بسیاری از کارشناسان معتقدند این سیاست ها کارآمد نبود و تنها منجر به ایجاد تورم پنهان و افزایش بهای خزنده نفتی شد که عوارض خود را در آخرین سالهای قرن بیستم نشان داد.
وقوع حادثه یازدهم سپتامبر اتفاق دیگری بود که باعث شد بهای بسیاری از کالاهای استراتژیک دچار تغییر جدی شود و بسیاری از دولتها به صورت مستقیم وارد عمل شوند و اقدام به تعطیلی بورس ها و مداخله در جریان تجارت آزاد کنند.
جنگ امریکا علیه عراق نیز اقدام دیگری بود که برخلاف تصور همگان نه تنها منجر به افزایش بهای نفت نشد که حتی در روزهای نخست باعث کاهش قیمت نفت شد و این رویدادهای جدید نشان داد که تاثیرات عوامل روانی این روزها بیش از قبل شده و معادله تعیین بهای نفت به معادله ای بسیار پیچیده تر از قبل تبدیل شده است.