پرواز سیمرغ در آسمان موسیقی ایران

اول آن که برای نخستین بار داستانی از شاهنامه فردوسی به صورت یکپارچه در دستگاه‌های موسیقی ایرانی روایت شد و دوم آن که سازهای یک ارکستر ملی نت‌های متفاوتی را نواختند و اثری چند صدایی پدید آوردند.

از آنجا که اشعار شاهنامه با وجود دارا بودن وزن یکسان، داستان‌گونه هستند و موضوع‌های متنوعی را در بر می‌گیرند، آهنگسازی روی آنها بسیار پیچیده است و برای همین کمتر موسیقیدانی به سراغ آن می‌رود. در واقع شعر فردوسی تنها در رنگین‌کمانی از موسیقی ایرانی قابل روایت است که تغییرات مدام رنگ و وزن را برتابد و خود را در مرزهای سنت محصور نسازد.

از این رو، حمید متبسم مجموعه سیمرغ را در 6 قسمت دیباچه، زادن زال، سام و زال، سیمرغ و زال، بازگشت زال و رودابه و زال آهنگسازی کرده است که هرکدام در یکی از دستگاه‌های موسیقی ایرانی نواخته می‌شوند. در این میان تفاوت لحن‌های آوازی این اثر هم در نوع خود بی‌نظیر است.

قطعه دیباچه به دلیل داشتن حالت حماسی با چهارگاه آغاز می‌شود، ولی بعد از شنیده شدن اولین ابیات اشعار در مایه همایون ادامه پیدا می‌کند. بعد از آن داستان زندگی زال از سوی ارکستر سازهای ملی و با صدای همایون شجریان در دستگاه‌های چهارگاه، اصفهان، ماهور و دوباره چهارگاه روایت می‌شود که فضاهای متنوع حماسی، محزون و سرخوشانه را پشت سرهم شکل می‌دهند. قسمت پایانی این اثر هم که عاشقانه است، در مایه شور و در دستگاه نوا نواخته می‌شود.

سیمرغ یک اثر چندصدایی است که در عین روانی، بسیار ساده و بدون اغراق است و رویکرد به شاهنامه فردوسی، چند صدایی بودن، جسارت و در عین حال پیچیدگی آن را به قطعه‌ای ماندگار تبدیل می‌کند.

قرار است نوا و آوای 6 تار، 3 عود، 3 بم‌تار، 6 کمانچه، 3قیچک آلتو،2 قیچک تنور، یک سنتور، چند ساز کوبه‌ای و 8 خواننده کر زن و مرد از 7 تا 9 مرداد، اثر سیمرغ را با همراهی صدای همایون شجریان به ترنم در آورند.

مهدی یاورمنش 
فرهنگ و هنر