امیدهای تازه برای پیش‌بینی سونامی

سونامی یکی از مخرب ترین پدیده‌های طبیعی به شمار می‌آید. تا چه حد می‌توان وقوع آن را پیش بینی کرد؟

نگاهی به گذشته و حوادث تلخی همچون سونامی چند سال پیش هند نشان می‌دهد باید برای مقابله با سونامی کارهای زیادی انجام داد. سونامی یکی از بزرگ‌ترین پدیده‌های مخرب طبیعی است که شاید تنها در عرض چند دقیقه مناطق وسیعی را تحت‌تأثیر قرار دهد اما بازسازی این مناطق به ماه‌ها و سال‌ها کشیده و از آن گذشته همواره در این میان انبوهی از افراد از بین می‌روند. گرچه برای مقابله با امواج سونامی نمی‌توان کار زیادی انجام داد اما حداقل می‌توان با تکیه بر علوم جدید به پیش‌بینی آن پرداخته و بین ترتیب شمار قربانیان را به حداقل برسانیم.

پیش از هر چیز باید گفت برای نخستین بار در جهان است که سیستم پیشرفته و قابل اطمینانی برای پیش‌بینی سونامی طراحی و ساخته شده است. آنچه که ما هم‌اکنون ارائه کرده‌ایم مدل پیش ساخته‌ای از یک طرح بزرگ است که با ضریب دقت بالا و سرعت عمل چشمگیری می‌تواند به ارزیابی زمین لرزه‌های بزرگ پرداخته و برآوردهای سریعی درباره ابعاد سونامی آنها ارائه کند. این ارزیابی‌ها که در بازه زمانی بسیار اندکی صورت می‌گیرد، این امکان را برای کارشناسان و مقامات تصمیم گیرنده فراهم می‌کند تا برای نجات جان افراد در معرض خطر، اقدامات لازم را انجام دهند.

زمین لرزه اخیری که در شیلی روی داد بهترین مجال برای آزمایش این سیستم نوین بوده است. این زمین لرزه از جهات گوناگون برای ما یک فرصت بی‌نظیر به شمار می‌آمد چون نه تنها قدرت قابل توجهی یعنی حدود 8‌/‌8 ریشتر داشت، بلکه در مناطق ساحلی روی داده و به عبارت دیگر فاکتورهای مختلفی دست به دست هم داده تا بهترین فرصت مناسب برای راستی آزمایی تلاش اخیر ما ایجاد شود. ما برای پیش‌بینی ابعاد سونامی پس از این زمین لرزه از داده‌های سیستم جهانی Global Differential GPS استفاده کردیم. این شبکه اطلاعاتی که از سوی آزمایشگاه پیش رانش جت اداره می‌شود اطلاعات منطقه‌ای و جهانی مربوط به صدها سایت جغرافیای GPS که لحظه به لحظه ثبت می‌شود را با یکدیگر ترکیب کرده و در عین حال موقعیت ثانیه به ثانیه هر یک از آنها را نیز تخمین می‌زند. نکته جالب توجه این است که این شبکه جامع اطلاعاتی می‌تواند کوچک‌ترین حرکات و جنبش‌های زمینی را حتی در حد چند سانتی‌متر شناسایی و ردیابی نماید.

از زمانی که سونامی‌های مختلفی روی داده و خسارات و تلفات گسترده‌ای برجای گذاشته‌اند، همواره تلاش شده است تا سیستم‌های پیش‌بینی‌کننده مطمئنی در نواحی مستعد راه‌اندازی شود. با این حال اکثر آنها دارای نواقصی بوده‌اند. راستایی آزمایی که از سیستم‌های جدید مبتنی بر GPS در نواحلی ساحلی شیلی صورت گرفت نشان داد می‌توان روی این تلاش جدید و ارزیابی‌هایی که انجام می‌دهد حساب ویژه‌ای باز کرد. واکنش‌ها نسبت به این فناوری نوین امیدوارکننده بوده به‌طوری که تلاش می‌کنیم آن را همواره به روز و در عین حال تکمیل‌تر کنیم. در این پروژه سرعت عمل ارزیابی اطلاعات به عنوان یک شاخص به شمار می‌آید و همین نکته آن را در مقایسه با بسیاری از پروژه‌های مشابه ممتاز می‌کند.

پروژه‌هایی از این دست که با زندگی روزمره مردم و جان و مال آنها سر و کار مستقیم دارد همواره مورد توجه آژانس‌ها و مراکز خدمات رسان بوده است. ما پیش‌بینی می‌کنیم آژانس‌های مسوولی که وظیفه اصلی‌شان حفاظت از جان و مال مردم در برابر پدیده‌ها و فجایع طبیعی نظیر سیل و زمین لرزه است به استفاده از این فناوری نوین بپردازند. با استفاده از این فناوری نوین می‌توان پیام‌های هشداردهنده مؤثرتری را با سرعت بیشتر منتشر کرد. در چنین مواقعی زمان حرف اول و آخر را می‌زند. همچنین اعتماد مردم به این پیام‌ها از اهمیت زیادی برخوردار است به‌طوری که با ارسال پیام‌های هشداردهنده نادرست و مبتنی بر استنتاج‌های مشکوک ممکن است اعتماد مردم در آینده و در مواقعی که خطری واقعی و اثبات شده در راه است کمرنگ شود.

پیش‌بینی ما این بود که زمین لرزه شیلی که پنجمین زمین لرزه بزرگ ثبت شده به‌وسیله دستگاه‌های مخصوص بوده است می‌توانست سونامی نه‌چندان قدرتمندی به همراه داشته باشد. البته اندازه‌گیری‌های ما نشان می‌داد که اثرات این سونامی تقریبا خارج از محدوده جغرافیایی سواحل شیلی باشد. با گذشت چند وقت، اندازه‌گیری‌های ماهواره‌ای نشان دادند سونامی مورد نظر روی داده است. افزایش سطح آب در مناطق اطراف نشان روشنی از وقوع این رویداد داشته است.

پیش‌بینی وقوع سونامی در این پروژه بر مبنای اندازه‌گیری انرژی است که زمین لرزه‌های زیردریایی به جریان‌های اقیانوسی منتقل کرده تا در نهایت یک سونامی شکل گیرد. این شیوه می‌تواند بهترین و مطمئن‌ترین راه برای پیش بینی وقوع سونامی و قدرت آن به حساب آید.