وقتی زمین‌به‌گلخانه تبدیل می‌شود!

امواجی که جذب زمین می‌شود، در محدوده طول موج فرابنفش تا امواج نور مرئی و امواج مادون قرمز قرار دارند. هرگونه تغییر ایجاد شده در نسبت بین مقدار انرژی جذب شده در زمین در مقایسه با مقدار انرژی‌ای که پس از برخورد به سطح زمین در محیط منتشر می‌شود، می‌تواند وضعیت و شرایط آب و هوایی را تحت تاثیر خود قرار دهد؛ اما آنچه از آن به عنوان اثر گلخانه‌ای نام برده می‌شود، ناشی از انتشار امواج مادون قرمز است که پس از برخورد به سطح زمین در محیط پراکنده می‌شود.

بخشی از امواج مادون قرمز جذب گازهای موجود در جو زمین شده و بنابراین هیچ‌گاه به فضا نمی‌رسد. مولکول‌های بخار آب، دی‌اکسیدکربن، ازن، منوکسیدنیتروژن و متان از مهم‌ترین گازهای موجود در جو زمین هستند که امواج مادون قرمز را به خود جذب می‌کنند. به عبارت دیگر می‌توان گفت که این گازها همچون یک پوشش عایق در برابر فرار امواج مادون قرمز از سطح زمین عمل می‌کنند و آنها را به دام می‌اندازند.

از آنجا که در گلخانه‌ها نیز این گروه از گازها به گونه مشابهی عمل کرده و مانع از دست رفتن گرمای ناشی از تنفس گیاهان در فضای داخل یک گلخانه می‌شوند، به این گروه از گازها، گازهای گلخانه‌ای گفته می‌شود و از پیامدهای آن نیز به عنوان اثر گلخانه‌ای نام برده می‌شود.

جالب است بدانید براساس ارزیابی‌های انجام شده، اگر مولکول‌های بخار آب و دی‌اکسیدکربن در جو زمین وجود نداشته باشد تا امواجی را که از سطح زمین در محیط اطراف منعکس می‌شوند، جذب کنند. متوسط دمای سطح زمین به 25 درجه سانتی‌گراد زیر صفر کاهش می‌یافت.

از آنجا که معمولا غلظت مولکول‌های بخار آب موجود در جو زمین بسیار بیشتر از مولکول‌های دی‌اکسیدکربن است، بنابراین می‌توان گفت که مولکول‌های بخار آب بیش از دیگر گازهای گلخانه‌ای در بقای انرژی در سطح زمین تاثیرگذار هستند.

اگر توجه کرده باشید، در روزهایی که هوا ابری است، اختلاف دمای شب و روز در مقایسه با روزهایی که آسمان صاف و آفتابی است، بسیار کمتر خواهد بود.

همچنین در مناطقی که در آنجا رطوبت نسبی هوا کمتر است یا به عبارتی شرایط آب و هوایی خشک و بیابانی بر منطقه حاکم است، دمای شبانه به میزان قابل توجهی کاهش خواهد یافت. با این که غلظت دی‌اکسیدکربن موجود در جو زمین بسیار کم است، ولی متاسفانه در سال‌های اخیر غلظت این گاز گلخانه‌ای به میزان محسوسی افزایش یافته و این در حالی است که در قرن بیستم غلظت دی‌اکسیدکربن محیط اطراف زمین بسیار کمتر از مقدار کنونی آن بوده است.

به گفته محققان، فعالیت انسان‌ها در سطح این کره خاکی نقش بسیار مهمی در افزایش غلظت دی‌اکسید کربن جو زمین داشته است.

مصرف سوخت‌های فسیلی و همچنین کاهش سطح زیر کشت در مناطق مختلف که به طور مستقیم بر مصرف دی‌اکسیدکربن توسط گیاهان از طریق فرآیند فتوسنتز تاثیر می‌گذارد، از جمله عواملی هستند که موجب افزایش غلظت این گاز شده‌اند.

همان طور که می‌دانید، تغییرات ایجاد شده در سطح دی‌اکسیدکربن موجود در جو زمین تغییرات آب و هوایی سطح زمین را نیز تحت تاثیر خود قرار داده است.

فرانک فراهانی