دلایل حمایت آمریکا از انقلاب قرقیزستان

دولت اوباما در به رسمیت شناختن و حمایت از دولت موقت بسیار محتاطانه عمل کرده است آن هم به این خاطر که مشروعیت دولت موقت مورد تردید بسیاری از صاحب‌نظران قرار گرفته است. به اعتقاد بسیاری انقلاب قرقیزستان یک انقلاب مسالمت‌آمیز و دموکراتیک نبود اما این مسائل باعث نمی‌شود ایالات متحده درقبال حوادث این کشور بی‌تفاوت باقی بماند و واکنش خاصی از خود نشان ندهد.

فعالانی که حکومت اقتدارگرای باقی‌اف را مورد چالش قرارمی‌دادند 4 خواسته و تقاضای اصلی داشتند که عبارت بودند از: 1ـ پایان نظام ناسالم اداری 2ـ توقف بازداشت‌ها و پایان محاکمات سیاسی 3ـ احترام و رعایت دموکراسی و حقوق بشر و4 ـ پایان بخشیدن به خصوصی‌سازی ناسالم دارایی‌های دولتی.

واکنش باقی‌اف به خواسته‌های معترضان چیزی نبود جزدستگیری آنها. پس ازآن نیز که نظامیان به سمت معترضان آتش گشودند معترضان با مقامات دولتی درگیر شدند و به تخریب اموال دولتی پرداختند. در نتیجه این ناآرامی‌ها 86 معترض کشته و ده‌ها نفر نیز زخمی شدند.

ناامنی‌هایی نیزدرپی این درگیری‌ها به‌وجود آمد. بسیاری از معترضان از فساد و بی‌ثباتی اقتصادی، سوءاستفاده‌های گسترده مالی و بی‌عدالتی موجود در دوران دیکتاتوری باقی‌اف ناخرسند بودند. دولت موقت نیز هم‌اکنون درصدد کنترل آشوب‌های ایجاد شده ازسوی حامیان باقی‌اف و ایجاد ثبات سیاسی در این کشور است. در شرایط کنونی حفظ ثبات و در عین حال انتقال دموکراتیک قدرت در قرقیزستان امری ضروری و بسیار حیاتی است. البته روزا آتنبای آوا و متحدینش خود را متحد به انجام اصلاحات دموکراتیک می‌دانند. ایالات متحده نیزباید با استفاده از حمایت جامعه جهانی با ارائه مشوق‌های اقتصادی به ایجاد ثبات وروند ایجاد دموکراسی دراین کشور کمک کند. در عین حال تحت‌فشار ایالات متحده، روسیه و قرقیزستان باقی‌اف مجبور به ترک قرقیزستان شده است. البته برخلاف وعده‌های اوباما در ژوئن 2009 در قاهره، وی تاکنون تمایلی از خود برای ایجاد دموکراسی در قرقیزستان و سایر کشورها نشان نداده است. اما به نظر می‌رسد هم‌اکنون ایالات متحده ناچار به دخالت در این کشور است به این خاطر که آینده قرقیزستان و منافع آتی ایالات متحده به دخالت این کشور بستگی دارد.

طرفداران دموکراسی در قرقیزستان نیز به انتظار نشسته‌اند تا ببینند اوباما چه زمانی به شعارهای خود در موضوع دموکراسی عمل خواهد کرد. ایالات متحده با حمایت از دولت موقت و انتقال دموکراتیک ازطریق کمک‌های اقتصادی و سیاسی می‌تواند این تصور مردم قرقیزستان را که این کشور تنها به فکر تامین منافع خود است کاملا از بین ببرد. ایالات متحده نیز درصدد است بار دیگر مشروعیت و اعتبار از دست رفته خود را در آسیای میانه به دست آورد. علاوه بر این خانم آتنبای آوا نیز می‌تواند رهبری مناسب برای ایجاد دموکراسی در قرقیزستان باشد. برخلاف باقی‌اف که در ابتدای کار خود وعده ریشه‌کنی فساد و ایجاد دموکراسی داد اما خود نیز دچار فساد شد، آتنبای آوا کارنامه بسیار شفاف و مثبتی در این زمینه دارد. وی در کابینه عسگر آقایف در دهه 1990 حضور داشت و یکی از فعالان مهم در اعتراضات مدنی و مسالمت‌آمیز مردم قرقیزستان بود که در نهایت در سال 2005 به انقلاب لاله‌ای و به سرنگونی رژیم آقایف منجر شد. به نظر می‌رسد مهم‌ترین ویژگی بارز آتنبای آوا صداقت و روراستی اوست. او یکی از معدود وزرای حکومت پیشین است که به فساد متهم نشده است و می‌تواند با حضور خود موجب بازگشت اعتبار و مشروعیت مورد نیاز برای تشکیل یک دموکراسی نوین در قرقیزستان شود. آتنبای آوا اما چهره‌ای است که طرفدار آمریکا به شمار می‌رود و در دهه 1990 زمانی که وزیر خارجه قرقیزستان بود سیاست خارجی این کشور همسو با منافع و علایق غرب پیگیری می‌شد. برخلاف بسیاری از مخالفان دولت که بیشتر طرفدار روسیه بودند خانم آتنبای آوا خواستار مشارکت و امضای توافقنامه صلح با سازمان ناتو بود و همواره سعی می‌کرد روابط سیاسی و اقتصادی نزدیکی با اروپا و ایالات متحده برقرار کند. اگر چه وی ضد روسیه نیست ـ همچنان که هیچ رهبر عملگرا در قرقیزستان نمی‌تواند اینچنین باشد ـ‌ اما مطمئنا با حضور وی ایالات متحده همچنان می‌تواند نسبت به استفاده درازمدت از پایگاه هوایی ماناس در قرقیزستان امیدوار باشد. استفاده از پایگاه هوایی ماناس برای ایالات متحده بسیار حیاتی است اما حوادث اخیر این موضوع را با چالش جدی مواجه کرده است. پس از آن‌که ایالات متحده در 5 سال گذشته از فساد و سوءاستفاده‌های گسترده باقی‌اف چشم‌پوشی کرد بسیاری از مردم قرقیزستان از جمله طرفداران دموکراسی و همچنین اعضای دولت موقت به مخالفان سرسخت این کشور تبدیل شده‌اند. در همین حال روسیه همواره خواستار تخلیه این پایگاه از سوی ایالات متحده شده است و هم‌اکنون با ارائه مشوق‌های اقتصادی و وعده ارسال نیروهای حافظ صلح درصدد تشویق دولت موقت والبته متزلزل قرقیزستان برای پایان بخشیدن به قرارداد نظامی با آمریکا است. البته از طرف دیگر آتنبای آوا به خاطر شرایط نامناسب اقتصادی و بی‌ثباتی سیاسی در قرقیزستان ناچار است به درخواست‌های روسیه پاسخ مثبت دهد و به همکاری نزدیک‌تر با این کشور روی آورد. در صورت بروز چنین شرایطی نتایج احتمالی آن برای منافع راهبردی ایالات متحده بسیار نا خوشایند خواهد بود. انقلاب اخیر در قرقیزستان فرصت مناسبی را در اختیار ایالات متحده قرار داده تا با عبرت از اشتباهات گذشته خود در سال 2005 درصدد تسلط بیشتر بر قرقیزستان برآید. وجود فساد در لایه‌های مختلف حکومتی و عدم  وجود فرصت‌های اقتصادی برابر موجب شکل‌گیری اعتراضات در سال 2005 و سال جاری شد. از سوی دیگر ارائه کمک‌های مالی جدید نیز باید به ایجاد شفافیت بیشتر در اقتصاد این کشور منجر شود و در بخش مشاغل کوچک هزینه شود تا از این طریق در اختیار مقامات فاسد دولتی قرار نگیرد. در سایه چنین اقداماتی است که می‌توان نسبت به ایجاد اشتغال و رشد طبقه متوسط و در نهایت شکل‌گیری دموکراسی پایدار در قرقیزستان امیدوار بود. به طور حتم ایالات متحده در کوتاه مدت با استفاده از فرصت به وجود آمده از دولت موقت قرقیزستان حمایت خواهد کرد. حمایت ایالات متحده از دولت موقت موجب حفظ منافع این کشور در قرقیزستان خواهد شد.