ابهام‌در ‌پذیرش‌ تحصیلات تکمیلی

در این میان، خبر پذیرش دانشجوی ارشد و دکتری بدون پایان‌نامه و متکی بر توانایی‌های پژوهشی داوطلبان از یک سال قبل رسانه‌ای شد.

معاونت آموزشی وزارت علوم پارسال خبر داد که دو شیوه آموزش‌محور و پژوهش‌محور برای گزینش دانشجوی تحصیلات تکمیلی اعمال می‌شود و 14 دانشگاه در تهران و شهرهای بزرگ کشور مانند تربیت‌مدرس، تهران، شهید بهشتی، شیراز، صنعتی اصفهان، امیرکبیر، شریف، علم و صنعت، فردوسی مشهد، تبریز، تربیت معلم، علامه طباطبایی، خواجه نصیر و اصفهان مجری آن خواهند بود.

پیش از این، انتخاب دانشجوی تحصیلات تکمیلی تنها بر مبنای کنکور و کلاس و پایان‌نامه بود که با حفظ این شیوه، پژوهش‌محوری نیز به شیوه‌های پذیرش دانشجو اضافه می‌شود. وزارت علوم در این باره توضیح داد که نحوه پذیرش دانشجو در این شیوه یا براساس انتخاب کدرشته توسط خود دانشجو یا براساس تشخیص شورای تحصیلات تکمیلی و هدایت دانشجویان به صورت آموزش یا پژوهش محوری صورت می‌گیرد.

بر این اساس در رویکرد پژوهش‌محوری، انجام پژوهش و نگارش پایان‌نامه، ‌محور تحصیل در دوره‌های ارشد و دکتری است و قابلیت علمی فرد در حوزه تحقیقات، او را برای فارغ‌التحصیلی کمک می‌کند.

اما امسال تمرکز وزارت علوم بر پذیرش دانشجوی ارشد بدون پایان‌نامه است و تعداد دانشگاه‌های مجری این طرح نیز به 30 واحد افزایش یافته است. حسین نادری‌منش، معاون آموزشی وزارت علوم در این زمینه از بازنگری آیین‌نامه آزمون‌های سراسری در سال جاری خبر داده و می‌گوید: در زمینه ماهیت آزمون ارشد بحث این است که ابتدا یک امتحان عمومی از رشته تخصصی داوطلب گرفته شود که این آزمون می‌تواند مانند تافل چند بار در سال تکرار شود و نمره آن برای مدتی اعتبار داشته باشد. پس از آن نمرات در اختیار دانشگاه‌ها قرار بگیرد و دانشگاه‌ها آنها را پذیرش کنند.

این طرح معاونت آموزشی، امسال به مرحله اجرا نرسید، اما شیوه‌های پذیرش آموزش‌محور و پژوهش محور در 30 دانشگاه اجرا خواهد شد که براساس آن دانشجویان تحصیلات تکمیلی یا با محوریت پایان‌نامه و انجام پژوهش پذیرفته می‌شوند یا بر مبنای آموزش محوری، تمامی واحدها به صورت تئوری ارائه و دانشجو از گذراندن پایان‌نامه معاف می‌شود.

متاسفانه این دو شیوه پذیرش دانشجو در بین داوطلبان آزمون کارشناسی ارشد امسال که در آستانه انتخاب رشته قرار دارند، چندان شناخته شده نیست و آنها برای تعیین آینده تحصیلی خود نیازمند کسب اطلاعات بیشتری هستند. در همین زمینه باید گفت هر چند آخرین خبرها حاکی است وزارت علوم امسال دانشجویان ارشد ممتاز را بدون آزمون می‌پذیرد اما هنوز جزئیاتی از این‌که دانشجوی ممتاز کیست ارائه نکرده است و هنوز داوطلبان نمی‌دانند منظور از دانشجوی ممتازی که 80 درصد نمره آخرین فرد قبول شده را کسب کند، چیست؟

شیوه کنونی پذیرش دانشجو در دوره دکتری، با حفظ استقلال دانشگاه‌ها، برگزاری آزمون‌های مستقل دکتری از سوی دانشگاه‌ها و مصاحبه و بررسی صلاحیت‌های فردی داوطلبان از سوی شوراهای استادان همان دانشگاه است. این شیوه تا سال‌ها برای داوطلبان اقناع کننده بود و بسیاری از دانش‌آموختگان کارشناسی ارشد در همان دانشگاه خود به ادامه تحصیل در دوره دکتری می‌پرداختند، اما با افزایش ناگهانی آمار دانشجویان ارشد به 30 درصد کل دانشجویان کشور در سال‌های گذشته و برنامه‌ریزی برای رسیدن آنها به حجم 40 درصدی دانشجویان کشور، انحصار پذیرش دانشجوی دکتری در دانشگاه‌ها با مشکلاتی روبه‌رو شده است.

چون هر دانشگاه به طور متوسط 3 تا 10 نفر هر سال در دوره دکتری دانشجو می‌پذیرد، در نتیجه، بسیاری از افراد به بهانه‌های مختلف از ادامه تحصیل باز می‌مانند.

نگاهی به اظهارات برخی متقاضیان تحصیل در دوره دکتری نشان می‌‌دهد هر سال بسیاری از این افراد به‌رغم داشتن رتبه مطلوب علمی در آزمون دکتری، پس از انجام مصاحبه به بهانه ناآشنایی با استادان یک دانشگاه یا نداشتن پژوهش‌ها و مقالات علمی مرتبط با علایق استادان، مردود می‌شوند. همین امر مدتی است که سازمان سنجش و وزارت علوم را واداشته روش پذیرش دانشجو در دوره دکتری را بازبینی کنند.

محمدحسین سرورالدین، رئیس سازمان سنجش در مورد این تغییرات می‌گوید: قصد داریم با توجه به افزایش تعداد متقاضیان، گزینش دانشجو در دکتری را به صورت سراسری اجرا کنیم.

در صورت تصویب نهایی این طرح که وزیر علوم هم از آن خبر می‌دهد؛ امتحان تخصصی در هر دانشگاه برگزار نمی‌شود و داوطلبانی که حدنصاب آزمون عمومی یا سراسری را کسب کرده باشند، برای سایر مراحل گزینش که شامل مصاحبه است، به دانشگاه‌ها معرفی می‌شوند.

به هر حال تغییر و تحولات در آزمون‌های کارشناسی ارشد و دکتری در راه است، وزیر علوم نیمه دوم امسال را زمان برگزاری آزمون دکتری در شکل جدید اعلام کرده است. تلاش «جام‌جم» برای گفتگو با مسوولان وزارت علوم در مورد این که تغییرات شیوه‌های پذیرش دانشجوی تحصیلات تکمیلی به کجا رسیده است، نتیجه‌ای به همراه نداشت اما وجود برخی ابهامات نشان می‌دهد که مسوولان باید نقاط کور طرح تغییر پذیرش دانشجوی ارشد و دکتری را شفاف کنند.

دانشجویان و داوطلبانی که در آستانه ورود به دوره ارشد یا دکتری هستند هنوز نمی‌دانند کدام شیوه تحصیلی پژوهش محوری یا آموزش محوری برای آینده شغلی‌شان مناسب‌تر است؟ بسیاری از افراد با توجه به استقلال و انحصار دانشگاه‌ها هر سال در آزمون دکتری شرکت و در مصاحبه مردود می‌شوند در حالی که دانشجویان سایر دانشگاه‌ها به‌دلیل تعلقات استادان به پذیرش دانشجوی خودی، قادر به ادامه تحصیل نیستند. آیا در طرح تغییر پذیرش دانشجوی دکتری به نیاز این افراد توجه می‌شود؟

کتایون مصری
گروه جامعه