گسترش اسلام در میان سرخپوستان

هر بار، سرخپوستان مایا و توتسی بیشتری در ایالت چیاپاس مکزیک به اسلام می‌گرایند. 15 سال پس از شکل‌گیری جنبش زاپاتیستا، تغییرات عمیقی در این منطقه رخ داده است. یکی از آنها، ظهور اسلام به عنوان یک دین جدید است. جامعه مسلمان که اکثریت آنان، سرخپوستان مایا و توتسی تغییر دین داده هستند، هر روز دامنه بیشتری در این منطقه پیدا می‌کند.

مولینا د لس آرکوس، یکی از فقیرترین محلات سان کریستوبال د لاس کاساس، دومین شهر چیاپاس است که گردشگران زیادی را بخاطر معماری دوران استعمار جذب می‌کند. جمعیت آن بطور کامل سرخپوستان بومی هستند و زبان‌های مایا و توتسی در آنجا رواج دارد.

با این وجود، روزهای جمعه آواز کند و یکنواخت عربی دعای مسلمانان در این منطقه شنیده می‌شود. در یک کلبه چوبی تزیین شده با آیات اسلامی و به زبان عربی، حدود 20 خانواده توتسی یک نوع مسجد ایجاد کرده‌اند. سالوادور لوپز امام جماعت مسجد به ما می‌گوید:در اینجا روح خود را تزکیه و خدا را عبادت می‌کنیم. امروز همه نیامده‌اند چون در اینجا برخی باید روزهای جمعه کار کنند.

او با لبخندی حاکی از رضایت می‌افزاید: شرایط برای ما خوب پیش می‌رود. جامعه ما هنوز کوچک است، حدود 200 نفر هستیم، اما در کوتاه مدت این رقم رشد خواهد کرد.

لوپز در سال 1995 به اسلام گروید و نام عربی محمد امین را برای خود انتخاب کرد. او یکی از نخستین افراد قبیله توتسی بود که مسلمان شد. خود او مطالعه عمیقش در باره این انتخاب را چنین توضیح می‌دهد:... در چیاپاس ناآگاهی زیادی نسبت به اسلام وجود دارد. پیش از این، هیچ‌کس واقعا نمی‌دانست که اسلام از چه چیز سخن می‌گوید و اساسا حتی خود من نیز مطمئن نبودم که در جریان این تحقیق و مطالعات، چه چیزی برایم رخ خواهد داد. خانواده‌ام هم موافق با آغاز چنین کاری نبودند. شرایط دشواری بود اما سرانجام اسلام به من چیزی را داد که در مسیحیت پیدا نکرده بودم.

جایگزین سرمایه‌داری

تا آن زمان، همواره تعدادی از مسلمانان در مکزیک بودند که از کشورهای اسلامی آفریقا و خاورمیانه به آنجا مهاجرت کرده بودند اما از سال 1995 هنگامی که مسلمانان اسپانیایی تحت هدایت آئورلیانو پرز برای ترویج کلمه الله به مکزیک آمدند، خود مکزیکی‌ها شروع به گرویدن به اسلام کردند. ورود آنها بطور مستقیم با نافرمانی و شکل گیری جنبش زاپاتیستا در ایالت چیاپاس در سال 1994 همزمان شده بود. اسپانیایی‌های مسلمان دریافتند که این ایالت فقیر، سرزمینی مستعد و حاصلخیز برای نشر اصول و ارزش‌های اسلامی است.

از زمان تسلط اسپانیا بر آمریکای لاتین و از جمله مستعمره کردن مکزیک در قرن شانزدهم میلادی تاکنون، اعضای قبایل مایا و توتسی همواره در حاشیه قرار داشته‌اند. آنها در فقر شدید زندگی می‌کنند، توسط دولت‌های فاسد به استثمار کشیده شده‌اند و قربانی نژادپرستی سفیدپوستان و دو رگه‌ها هستند. در میان سرخپوستان، مشکلات زیادی ناشی از مصرف الکل وجود دارد.

مایاها و توتسی‌های مسلمان اکنون به جنبش مورابیتون تعلق دارند که بخشی از اسلام اهل سنت است و مصرف الکل را بطور کلی ممنوع کرده و اخذ سود برای اعطای وام را حرام می‌داند. به عقیده بسیاری از مردم چیاپاس، این مذهب یک جایگزین سازنده را برای نظام سرمایه‌داری ارائه می‌دهد. با این وجود، محمد امین تاکید می‌کند که اسلام منحصر به سرخپوستان چیاپاس نیست. او می‌گوید: اسلام تفاوتی میان نژادها نمی‌گذارد و به همگان خوشامد می‌گوید.

مسلمانان چیاپاس

با این وجود، زمینه‌های اجتماعی گرایش به اسلام از مدت‌ها پیش و زمانی که مسلمانان تحت رهبری محمد نفیه، روحانی اسپانیایی اعزام شده به ایالت چیاپاس، حمایت خود را از شورشیان زاپاتیستا تحت فرماندهی مارکوس اعلام کرد، در این منطقه وجود داشته است.

بسیاری از زاپاتیست‌هایی که بخاطر حقوق جمعیت سرخپوستان و اصلاحات کشاورزی مبارزه می‌کنند، توتسی هستند. برخی از آنها در همان آغاز به اسلام گرویدند اگرچه، فرمانده مارکوس در ابتدا موضعی مردد اتخاذ کرده بود.

با وقوع این رخداد، دولت مکزیک احساس خطر کرد و تحولات مربوط به حضور اسلام را در منطقه تحت نظر گرفت. ویسنته فوکس، رئیس‌جمهور سابق مکزیک در این زمینه تا آنجا پیش رفت که حتی مسلمانان چیاپاس را به داشتن ارتباط با القاعده متهم ساخت اما چنین اتهامی، هیچگاه ثابت نشده است.

محمد امین به چنین اتهامی می‌خندد: ما هیچگونه ارتباطی با تشکل‌های اسلامی خارج نداریم و با دیگر ادیان منطقه چیاپاس نیز مشکلی نداریم. اسلام به معنای صلح است و ما به همگان احترام می‌گذاریم.

این سخن، البته، به معنای آن نیست که مسیحیان به رقیب جدید خود، نگاه مثبتی داشته باشند. آندرس فرر که اکنون مجاهد نامیده می‌شود، یکی از مسیحیانی است که در سال 1998 اسلام آورد و برای این کار ناچار شد مشقات بسیاری را تحمل کند.

او می‌گوید: بسیاری از مردم نسبت به این کار من واکنش بدی نشان دادند، چون برداشتی از ماهیت اسلام ندارند. برخی از آنها حتی کار را به جایی رساندند که ما را تروریست خواندند، حتی خانواده‌ام فکر می‌کردند که من دیوانه شده‌ام.

پیتزافروشی اسلامی

با وجود مخالفت‌ها، اسلام در چیاپاس رونق دارد. مسلمانان یک مدرسه (مکتب قرآن)، یک مرکز اسلامی، یک قصابی و یک پیتزافروشی در این منطقه دایر کرده‌اند و کلاس‌های آموزش عربی برای مسلمانان جدید وجود دارد. آنها همچنین برای سفرهای زیارتی از جمله حج که سالی یکبار در مکه برگزار می‌شود و تاکنون بسیاری از سرخپوستان مسلمان آن را انجام داده‌اند، آموزش می‌بینند.

لوپز، امام جماعت مسجد توتسی‌ها می‌گوید که اسلام به صورت کند اما مطمئن در چیاپاس در حال رشد است. در این مسجد بطور دقیق 17 خانواده داریم اما هر بار مردم بیشتری به سوی پیام الله آغوش می‌گشایند. بله، من فکر می‌کنم که برای ماندن به اینجا آمده‌ایم.

قوم مایا

مایا، قومی متمدن با قدمت دیرینه و فرهنگی 3000 ساله است که سال‌ها پیش پهنه وسیعی از قاره آمریکا را در اختیار داشته‌اند اما امروزه سرزمین آنان به 5 ایالت جنوب‌شرقی کشور مکزیک به نام‌های چیاپاس، کامپچه، کینتانا رو، تاباسکو و یوکاتان و نیز چند کشور کوچک آمریکای مرکزی شامل گواتمالا، هندوراس، السالوادور و بلیز محدود شده است.

مایاها در طول تاریخ دراز و دیرینه خود با صدها زبان با یکدیگر سخن می‌گفتند اما امروزه شمار آن به 44 زبان و گویش مختلف کاهش یافته است. شهرت این قوم متمدن باستانی در جهان بیش از همه در زمینه میراث علمی و ستاره‌شناسی آنها است. قوم مایا که با فرهنگ ترین جامعه را در سراسر آمریکای مرکزی تشکیل داد، در زمینه‌های ادبیات نوشتاری، شهرسازی، ریاضیات و ستاره‌شناسی به پیشرفت‌های قابل توجهی نایل آمدند.

تمدن مایا که در زمینه پیشگویی و نذر و قربانی برای خدایان شهرت بسیاری داشت، سرانجام در پی پیشی گرفتن میزان افزایش جمعیت از میزان تولیدات غذایی، منازعات بین شهرها، خشکسالی طولانی که مردم را مجبور به ترک شهرها کرده بود و ورود استعمار به قاره آمریکا رو به زوال نهاد اما از نظر فرهنگی و معماری آثاری منحصر به فرد از خود برجای گذاشت. با این حال، بر خلاف تصور رایج، این قوم هرگز به صورت کامل ناپدید نشده و اعقاب آنان همچنان در منطقه زندگی می‌کنند و بیشتر آنان به زبان‌های خانواده مایا سخن می‌گویند. توتسی‌ها نیز شاخه‌ای از قوم مایا هستند که گویشی خاص دارند و اکنون در مناطق مرتفع ایالت چیاپاس مکزیک در روستاهای اجدادی خویش زندگی می‌کنند. به گفته دولت مکزیک، شمار توتسی‌های ایالت چیاپاس طبق سرشماری سال 2005 در این کشور حدود 350 هزار نفر است.

مترجم: محمدرضا نادری گیسور
منبع: سایت اسپانیایی زبان وب‌اسلا‌م