باز هم وعده این بار 9‌ سال بعد

در حالی که ورزشگاهی مانند آلیانز آره‌نای شهر مونیخ به عنوان مدرن‌ترین و زیباترین ورزشگاه دنیا در مدت زمانی کوتاه طراحی و تکمیل شد، هم‌اکنون ورزشگاهی در شهر اهواز سومین دهه ساخت خود را سپری می‌کند و افسوس از این که هنوز روشن نیست تا چه زمانی باید منتظر پایان حسرت جوانان خوزستانی در مشاهده آماده شدن این ورزشگاه باشیم.

ساخت آلیانز سال 2001 به تصویب رسید و تا سال 2002 طراحی این طرح تمام و کلنگش به زمین زده شد و پس از گذشت 920 روز، این طرح عظیم و بسیار زیبا به اتمام رسید و آماده برگزاری دیدار دوستانه بین تیم‌های ملی آلمان و بایرن مونیخ شد. حالا نگاهی به طرح‌های نیمه‌تمام بمراتب کوچک‌تر ورزشگاه‌های شهرهایی چون کرمانشاه، ایلام، شیراز، شهید وطنی قائمشهر مازندران، نقش جهان اصفهان، یادگار امام تبریز، ثامن مشهد و ... نشان می‌دهد در هیچ یک از این طرح‌ها نظم و برنامه دقیقی مشخص نیست و حتی هیچ مسوولی نمی‌تواند برآوردی از اتمام کار آنها ارائه کند. این که به چه دلیل آنقدر کار ساخت مجموعه‌های ورزشی نسبتا بزرگ در کشورمان طول می‌کشد که هنگام افتتاح بوی نیاز به تعمیر و بازسازی فاز آغازین آن به مشام می‌خورد موضوعی است که هم به طور کلی و هم با اشاره موردی به این طرح‌ها مورد بررسی قرار گرفته‌اند.

***

هفته گذشته جلسه‌ای با حضور همه مدیران ذی‌ربط در ساخت و آماده‌سازی مجموعه ورزشی نقش جهان اصفهان در این شهر برگزار شد. در این جلسه که از پیمانکار مجموعه گرفته تا مدیرکل تربیت بدنی استان، مدیرعامل باشگاه سپاهان، نماینده‌های شهرداری و استانداری اصفهان و مدیر شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی کشور حضور داشتند، هماهنگی‌هایی به منظور پیشبرد منظم‌تر کار به عمل آمد، اما هیچ‌کدام از مسوولان نتوانستند برای اتمام این مجموعه 20 ساله و زمان بهره‌برداری از آن قولی دهند، چون همه برآوردها به زمانی پس از تخصیص و جذب بودجه و اعتبارات مورد نیاز موکول شد.

غلامرضا شیران، مدیرکل تربیت بدنی استان اصفهان می‌گوید: از این پس با توجه به محدودیت‌های شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی کشور، شهرداری و استانداری بخش‌های جانبی کار را پیش خواهند برد. ولی مانند سال‌های اخیر، کار اصلی پیشبرد این ورزشگاه هم به عهده شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی کشور است؛ در حالی که حسین هادیانی، مدیرعامل این شرکت از کمبود منابع مالی موجود در این زمینه گلایه می‌کند و می‌گوید:

مشکل اصلی روی زمین ماندن طرح‌ها، کمبود شدید منابع مالی‌ما به نسبت طرح‌های در دست تکمیل است. به عنوان مثال؛ امسال ما برای پیشبرد مطلوب 480 پروژه سراسر کشور خود به 600 میلیارد تومان اعتبار نیاز داشتیم که این رقم آذرماه سال گذشته براحتی توسط ما جمع‌بندی و برآورد شد، ولی دی‌ماه پارسال به ما اعلام شد بودجه خود را با رقم 206 میلیارد تومان (یعنی 10درصد کمتر از سال 87) در نظر بگیریم. این رقم در مجلس کاهش یافت و رقم 165 میلیارد تومان به تصویب نمایندگان رسید و از همین مبلغ هم تاکنون تنها حدود 115 میلیارد یعنی حدود 70 درصد جذب شده است.

با توجه به چنین شرایطی طبیعی است که ما این بودجه‌ها را بیشتر به سوی طرح‌هایی هدایت کنیم که دارای پیشرفت فیزیکی بالایی هستند و می‌توانند با سرعت به بهره‌برداری برسند و طرحی مثل ورزشگاه 40 هزار نفری بانوان که در مجاورت ورزشگاه آزادی قرار دارد و بتازگی ساخت آن شروع شده با وقفه روبه‌رو شود.

وی اضافه می‌کند: اساسا اشکال ما این است که بیش از اعتبارات و توان مالی خود دست به شروع عملیات احداث ورزشگاه‌ها می‌زنیم.

واقعیت این است که تنها حدود 40 تا 45 درصد ساخت و سازهای ورزشی با نظر سازمان تربیت بدنی صورت می‌گیرد. مابقی بنا به درخواست‌ها و نیازهایی است که از سوی مسوولانی چون نمایندگان مجلس و استانداران منتقل می‌شوند؛ البته ساخت تعداد بیشتری ورزشگاه به نفع جامعه و مردم است، ولی توان و امکانات مالی این ساخت و سازها هم باید در نظر گرفته شود تا مشکلاتی نظیر ورزشگاه نقش جهان اصفهان یا دیگر ورزشگاه‌ها پیش نیاید. اظهارات‌هادیانی در حالی ابراز می‌شود که به موازات افزایش چشمگیر درآمدهای کشور طی سال‌های اخیر بودجه سازمان تربیت‌بدنی و بویژه بودجه عمرانی این سازمان هم چندبرابر شده است و مشکل کمبود اعتبار در چنین فضایی و ناتوانی مدیران در جذب اعتبارات لازم، نقطه ضعفی جدی برای آنها تلقی می‌شود. ‌هادیانی در این مورد هم می‌گوید: البته این واقعیتی غیر قابل کتمان است که بودجه ورزش در سال‌های اخیر افزایش چشمگیری پیدا کرده، ولی به موازات آن انتظارها هم از ما بسیار بالاتر رفته است. به هر حال برای رسیدن به نقطه مطلوب ما نیاز بیشتری به جذب بودجه داریم.

علی سعیدلو، رئیس جدید سازمان تربیت بدنی چندی پیش اعلام کرده بود برای به پایان رساندن طرح‌های ورزشی نیمه‌تمام به 1500 میلیارد تومان اعتبار نیاز است. چنین رقمی معادل 3 سال بودجه کامل سازمان تربیت بدنی است و به نظر می‌رسد سعیدلو برای رسیدن به اهدافش نیازمند حرکتی متفاوت در جذب منابع مالی و سرمایه است. او وعده 4 برابر شدن بودجه این سازمان را داده است.

مدیرعامل شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی در این مورد می‌گوید: قانون فعلی (بند «ب» ماده 117)‌ تصریح دارد تمام دستگاه‌ها و ارگان‌ها می‌توانند یک درصد از درآمد خود را به ورزش اختصاص دهند، اما تلاش سعیدلو بر این محور است که قید «می‌توانند» این قانون را به «باید» تغییر دهد و از این طریق تحولی در جذب درآمد ورزش ایجاد کند. به هر حال همه این رویاها به آینده ورزش کشور مربوط می‌شود و آنچه اکنون نمود نه‌چندان خوشایندی دارد، 3000 طرح نیمه‌تمام است که به تعدادی از موارد شاخص آن اشاره می‌شود.

ورزشگاه ثامن‌الائمه مشهد

این ورزشگاه که از حوالی سال 1382 و پس از سال‌ها انتظار، فاز اول آن به بهره‌برداری رسید منتظر تکمیل و بهره‌برداری فازهای دوم و سوم است که در این صورت ورزشگاهی زیبا و 70‌هزار نفری به استان خراسان رضوی تقدیم می‌شود. افشین داوری، مدیرکل تربیت بدنی این استان درباره ثامن می‌گوید: قرار بود امسال پس از اتمام بازی‌های کشورهای اسلامی فاز‌دوم این ورزشگاه آغاز شود، ولی با توجه به تعویق این بازی‌ها، اوایل سال آینده با اعتباری بیش از 3 میلیارد تومان این کار آغاز می‌شود، هرچند تا به حال هم بیش از 2 میلیارد جذب شده که با آن کار طراحی، مطالعه و امکان‌سنجی طرح انجام شده است.

داوری هم مثل دیگر مسوولان از اعلام تاریخی برای برآورد زمان بهره‌برداری کامل از ورزشگاه اکراه دارد. به هر حال ورزشگاه ثامن یکی از 4 مجموعه‌ای است که بنا به تصویب هیات دولت قرار است به صورت دهکده المپیک درآید و امکانات تازه‌ای مثل استخر، سالن سرپوشیده 6 هزار نفری، زمین‌های گلف، تنیس، اسکیت و... به آن اضافه شود. هر چند مشخص نیست چنین شرایطی تا چه زمانی برای این ورزشگاه و 3 ورزشگاه دیگر (شامل یادگار امام تبریز، نقش جهان اصفهان و ورزشگاه در دست ساخت شیراز به وجود آید، اما هادیانی معتقد است اگر سعیدلو بتواند وعده خود را محقق کند تا 8 یا 9 سال دیگر این 4 ورزشگاه به دهکده المپیک تبدیل می‌شوند.

یادگار امام تبریز

چند سالی از تحویل ورزشگاه یادگار امام تبریز به تربیت بدنی آذربایجان شرقی می‌گذرد، ولی امسال که پس از سال‌ها تیمی تبریزی به لیگ برتر آمده مشخص شد این ورزشگاه برای پذیرایی از هواداران فوتبال آمادگی لازم را ندارد. به همین دلیل، این ورزشگاه دوباره در اختیار شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی قرار گرفته تا پس از تکمیل صندلی‌ها، درب ورودی، اسکوربورد و همچنین رفع خرابی لوله‌های ورزشگاه، سرویس‌دهی مطلوبش را آغاز کند.

هر چند در این ورزشگاه هم باید سال‌ها کار عمرانی صورت گیرد تا شرایط یک دهکده المپیکی را پیدا کند.

ورزشگاه بزرگ شیراز

قرار بود این ورزشگاه با ظرفیتی حدود 20 تا 30 هزار تماشاچی افتتاح شود، ولی مقام‌های استانی این ظرفیت را معقول و مبتنی بر نیاز شهر بزرگ و ورزش دوستی مثل شیراز ندیدند و اصرار بر ارتقای ظرفیت تا رقم 70 هزار تماشاگر داشتند. در حاشیه غربی زمین چمن ورزشگاه شیراز، اکنون کار احداث 25 هزار ظرفیت جدید ادامه دارد و مسوولان تنها در مورد این ورزشگاه قول داده‌اند که بهار سال آینده افتتاح شود.

اهواز و انتظاری بسیار طولانی

از طرح‌های ورزشی که توسط نهادهایی خارج از سازمان تربیت بدنی اجرا می‌شود، ساخت ورزشگاه اهواز است که بیش از 2 دهه پیش توسط وزارت مسکن و شهرسازی شروع شد. گویا انتخاب غلط در تعیین محل احداث ورزشگاه و زمین بسیار نامرغوب محل ورزشگاه، کار ساخت این طرح را چندین برابر زمان معمول طولانی کرده است. هنوز هم خبری از تکمیل و راه‌اندازی این ورزشگاه در دل منطقه ورزش‌خیز خوزستان نیست.

ورزشگاه نیمه‌کاره کرمانشاه و عذر بدتر از گناه

هرچند ورزشگاه در دست احداث کرمانشاه طرحی چندان بزرگ نیست و ظرفیتی بیش از پذیرش 15 هزار تماشاگر را پیدا نمی‌کند، ولی 6 سال از شروع ساخت آن سپری می‌شود. مدیرعامل شرکت توسعه، دلیل این وقفه و اطاله را تغییر محل طرح ذکر می‌کند و می‌گوید: ساخت یک ورزشگاه به بیش از 10 هکتار زمین نیاز دارد. پیدا کردن این مقدار زمین خالی در داخل شهرهای بزرگ کار دشواری است و در مورد کرمانشاه زمین معرفی شده به مشکل چنین قانونی برخورد کرد و ورزشگاه پس از تغییر موضع به لب رودخانه منتقل شد و چون در این مکان مشکلات خاک، جابه‌جایی زمین و سازه‌سازی به وجود آمده بود، شروع جدی کار تا اواخر سال 85 یا اوایل 86 طول کشید و سپس به دلیل کمبود اعتبار تنها تا 70 درصد پیشرفت فیزیکی ادامه پیدا کرد. به هر حال با همیاری استاندار این استان و وزارت نیرو و پس از انحراف رودخانه، کار سمت و سوی خوبی گرفته آنقدر که تا اواسط سال آینده این ورزشگاه به بهره‌برداری خواهد رسید.

***

گفته می‌شود حدود 3000 طرح ورزشی در سراسر کشور نیمه‌کاره هستند و این به معنای سرگردان ماندن هزاران میلیارد تومان سرمایه این مملکت است؛ هزاران میلیاردی که در صورت به بار نشستن و باروری، شاید تا ده‌ها برابر خود در سالم‌سازی جامعه و صرفه‌جویی در هزینه‌های درمانی، قضایی و... صرفه‌جویی به دنبال داشته باشد. پس جا دارد در سال اصلاح الگوی مصرف، توجه ویژه‌ای به این مقوله شود و با تکرار بهانه‌های کلیشه‌ای و همیشگی کاری نکنیم که در سال‌های آتی باز هم شاهد افزایش طرح‌های ورزشی نیمه‌کاره و غرق شدن هرچه بیشتر در این معضل باشیم.

مجید عباسقلی