تیم‌های غیرمنتظره در جام شگفتی‌ها

بسکتبال مردان اروپا قدمتی دیرینه دارد. تاریخ برگزاری این بازی‌ها به پیش از المپیک و بازی‌های جهانی بازمی‌گردد. سال 1935 زمانی که آلمان نازی به افزایش قدرت نظامی فکر می‌کرد، اسپانیایی‌ها اولین دوره بسکتبال اروپا را در مادرید برگزار کردند و به همراه پرتغال فینالیست شدند. داستان قهرمان نشدن اسپانیا در اروپا از همین سال آغاز شد و با وجود آن که آنها 6 بار دیگر فینالیست شدند، اما تنها امسال توانستند قهرمانی اروپا را به دست آورند. تحولات بسکتبال اروپا را در 74 سال گذشته می‌توان در چند دوره ارزیابی کرد. دوره آغاز بازی‌ها که پس از آن بسکتبال در سال 1936 به المپیک برلین راه پیدا کرد. برگزاری بازی‌های جهانی از سال 1950 که اروپایی‌ها توانمندی‌های بسکتبال را در مقایسه با بسکتبال دنیا سنجیدند، آغاز جنگ سرد آمریکا و شوروی که بسکتبال اروپا را در حالت تقسیم‌بندی بلوک شرق با غرب نگه داشت و دوران بعد از فروپاشی شوروی مهم‌ترین دوره‌های تاریخی بسکتبال در این قاره است. در دوران جدید با از بین برداشتن مرزها شاهد مهاجرت اروپایی‌ها به سوی آمریکا هستیم که این مساله راه تازه و البته گام بزرگی در جهت پیشرفت بسکتبال اروپا بوده است.

تعداد زیادی از بسکتبالیست‌های اروپایی در آرزوی بازی درNBA به سر می‌برند و این انگیزه بالایی برای جوانان این کشورهاست. دوران تحولات گسترده بسکتبال اروپا به بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی بازمی‌گردد که کشورهای استقلال یافته هر کدام به عنوان مدعیان تازه، وارد بازی‌ها شده بودند. کرواسی و لیتوانی در راس این کشورها قرار داشتند و در ادامه روند تحولات، صربستان و مونته‌نگرو به تیم‌های قدرتمند اروپا افزوده شد.

روزگاری بود که کروات‌ها و صرب‌ها یا بوسنی و مونته‌نگرو تحت نام یوگسلاوی قهرمان بلامنازع اروپا و در برخی دوره‌ها برترین‌های جهان بودند، اما با تجزیه خاک یوگسلاوی اگرچه هر کدام از این کشورها صاحب بسکتبال غنی و با پشتوانه هستند، اما دوام سابق را ندارند و هر دوره باید غیبت تعدادی از آنان را شاهد باشیم. مثل صربستان که دوره قبل راه به جایی نبرده بود امسال برای اعاده حیثیت با توان جدیدی در لهستان صف‌آرایی کرد. بسکتبال این مناطق از اروپا به همین تیم‌ها خلاصه نمی‌شود، بلکه تیم‌های بیشتری ازجمله اسلوونی، بوسنی، مقدونیه و... پشتوانه‌های غنی دارند که بازیکنان خود را به سایر کشورها صادر می‌کنند.

امسال در بازی‌های لهستان، تیم اسلوونی را می‌توان پدیده بازی‌ها معرفی کرد. گوران دراجیچ بازیکن اسلوونیایی تیم حرفه‌ای فونیکس سانز به همراه ماتجاز اسمودیس و یوروس اسلوکار نمایش خوبی داشتند و در جایگاه چهارم ایستادند. بازیکنان اسلوونی در لیگ‌های ایتالیا، اسپانیا و روسیه شاغل هستند. آنها از سال 1993 وارد بازی‌های اروپا شدند و پیش از عنوان چهارم، با ششمی بازی‌های سال 2005 سرگرم بودند. اسلوونی تیم ملی ترکیه را با 2 امتیاز اختلاف مغلوب کرد، اما اوج بازی این تیم در مصاف با کرواسی به نمایش درآمد. این بازی تاریخی در مرحله یک‌چهارم برگزار شد و اسلوونی در عین ناباوری با 2 امتیاز اختلاف بازیکنانی که سال‌ها پیش زیر یک پرچم قرار داشتند را مغلوب کرد و راهی نیمه‌نهایی شد. این برد از نقطه نظر سیاسی خیلی به دل اسلوونی نشست و احساس هویت بیشتری به مردم این کشور دست داد. تیم بسکتبال یونان دارنده مدال برنز بازی‌های لهستان نه خوب بود نه بد. یونانی‌ها 4 سال پیش قهرمان اروپا شده بودند، اما در دو دوره گذشته در سایه قدرت‌های بسکتبال اروپا یعنی اسپانیا، روسیه، لیتوانی و صربستان قرار داشتند. یونانی‌ها کازلائوسکاس لیتوانیایی را به عنوان سرمربی روی نیمکت نشانده بودند و در غیاب پاپالوکاس بازی‌ها را شروع کردند. گئورجیوس پرینسیس به اعتقاد بسیاری از کارشناسان بسکتبال اروپا مرد حساس! این بازی‌ها بوده است که قدرت دفاعی بالایی دارد. نیک کالاتس بازیکنی با آتیه است، اما اسپانولیس، زیسیس و فوتسیس برترین‌های یونان نتوانستند مقامی بهتر از سوم را به دست بیاورند. بازی یونان با ترکیه در مرحله یک‌چهارم را خیلی‌ها به عنوان بهترین بازی جام معرفی کرده‌اند. این بازی را یونانی‌ها در 5 دقیقه زمان اضافی و با یک شوت اختلاف بردند. ترک‌ها در بازی‌های 2009 چهره متفاوتی ارائه کردند. هرچند آنها در جای هشتم قرار گرفتند، اما در روز نخست بازی‌ها توانسته بودند اسپانیا را شکست دهند. ابراهیم اوکلای بازیکن سابق تیم ملی ترکیه در گفتگویی به ارزیابی وضعیت تیم کشورش پرداخته و اعلام کرده بود بازیکنان ترکیه کم‌تجربگی کردند و وقتی بد شانسی «در» خانه آنها را کوبید دیگر همه چیز ویران شد.

شکست برابر یونان و رفتن به بازی‌های پنجم تا هشتم دل و دماغی برای ترک‌ها باقی نگذاشت و آنها دو بازی بعدی را با بی‌انگیزگی واگذار کردند. خیلی جالب است تیمی که توانسته بود قهرمان و نایب‌قهرمان 2009 را در دور مقدماتی شکست دهد در جایگاه هشتم قرار گرفت. اندر ارسلان و کرم تونسری به همراه هدایت ترک اوغلو که با ارلاندو مجیک در فینالNBA با لیکرز بازی کرده بود، برترین‌های ترکیه بودند، اما حملات خوب آنان در 5 بازی پی در پی، ناگهان بعد از شکست برابر یونان متوقف ماند. حتی بازی ترکیه صربستان که 63 بر 60 به نفع ترک‌ها خاتمه یافت را بسیاری از کارشناسان بهترین بازی جام لقب دادند. روسیه در بازی هفتم هشتمی از ویرانه‌های ترکیه براحتی گذشت. روس‌ها قهرمان 2007 در جایی بهتر از هفتم قرار نگرفتند. در غیاب کریلنکو و جرارد هولدن، پانکراشو و مک‌کارتی قصد داشتند جایگاه بهتری را برای بسکتبال روسیه دست و پا کنند، اما هرگز نتوانستند. مک‌کارتی مثل هولدن بعد از چند سال حضور در لیگ، تابعیت روسیه را پذیرفت. این آمریکایی‌الاصل بازی‌های تاثیر‌گذاری را انجام داد. سرگئی موزگف دیگر بازیکن موثر روس‌ها بود.

شکست برابر فرانسه فرصت پنجمی را هم از قهرمان سابق اروپا گرفت. تونی پارکر در تیم ملی فرانسه هر کار خواست کرد، اما بسکتبال اروپا ثابت کرد تیم‌های متکی به تک ستاره‌ها جایی در آن بالا ندارند. با این حال فرانسه که از رده هشتم به پنجم صعود کرده است. رفته رفته به دوران نداشتن تونی فکر می‌کند چون این ستاره فرانسوی تیم سن آنتونیو باید به دوران بازنشستگی هم بیندیشد. آنتوین دیوت امید جوانگرایی فرانسه را زنده کرده است. او به همراه میلان مک‌وان (صرب) و ریکی روبیو (اسپانیا) ستاره‌های جوان بازی‌های اروپا بودند. بسکتبال اروپا غیر از بازیکنانی که تاکنون نام برده‌ایم، ستاره‌های دیگری هم دارد. بی شک برترین بازیکن بسکتبال مردان اروپا پو گسول است. او از ابتدا روندی ثابت داشته و تا فینال این روند را ادامه داده است. در ریباند کورتات از لهستان در صدر بازیکنان قرار دارد. 65 اقدام به ریباند فاصله این لهستانی را با سایرین زیاد کرده است. در پاس منجر به گل تئودوسیچ از صربستان با 47 پاس در صدر ایستاده است. در شوت هم این بازیکن بسیار خوب و موثر پرتاب کرد. در توپ‌ربایی رودی فرناندز از اسپانیا با 17 اقدام اول است. از دیگر بازیکنان خوب و تاثیرگذار این مسابقه‌ها باید از تونی پارکر (فرانسه)، هدایت ترک اوغلو (ترکیه)، سرگئی موزگف (روسیه)، روکولنی اوکیچ (کرواسی)، اسپانولیس (یونان) و... نام برد. این رقابت‌ها غایبان سرشناسی هم داشته است. مثل درک نووتیزکی (آلمان)، آندره کریلنکو (روسیه)، خوزه کالدرون (اسپانیا) و کامن (آلمان) که تابعیت این کشور را گرفته بود و در مسابقه‌های سال 2007 ژرمن‌ها را همراهی می‌کرد. این بازیکن آمریکایی عضو باشگاه لس‌آنجلس کلیپرز است. جرارد هولدن (روسیه) مثل کامن با تغییر ملیت، نقش زیادی در قهرمانی روس‌ها در سال 2007 اروپا داشته است. کارشناسان بسکتبال اروپا بر این باورند لهستان میزبان رقابت‌های بسکتبال مردان اروپا یکی از بهترین میزبانان این رقابت‌ها از سال 1935 تاکنون بوده است. با وجود میزبانی شایسته، اما تیم‌ملی لهستان جواز ورود به رقابت‌های جهانی را به دست نیاورد. آنها در مرحله مقدماتی، بازی‌های خوبی انجام دادند، اما در مرحله دوم همگروهی با اسلوونی، اسپانیا و صربستان شرایط سختی را برای لهستان به وجود آورد.

با این حال قدرت لهستان به اندازه‌ای است که مسوولان فیبا بخواهند برای صعود این تیم در قوانین «وایلدکارت» فکری ‌کنند. شکست آلمان و سقوط این تیم به رده دهم هم در جای خودش قابل تعمق است. درک بائرمن مربی ژرمن‌ها بدون درک نوویتزکی توانست تیم جوانش را خوب اداره کند، اما قدرت آلمان به اندازه‌ای نبود که پا به پای رقبا در مراحل بعدی ادامه پیدا کند. حتی کامن بازیکنی که 2 سال پیش تابعیت آلمان را پذیرفته بود، امسال دیگر غایب بازی‌ها بود. تیم ملی بسکتبال ایران در تابستان گذشته در سفری به آلمان با تیم‌های این کشور بازی کرد و در واقع حریف تمرینی ژرمن‌ها در آغاز راه تدارکات این تیم برای آمادگی بازی‌های اروپا بود. آنها هر کار کردند نتوانستند از سایه سیطره نوویتزکی خارج شوند و بالاخره بازی‌های جهان را از دست دادند. آلمان بازی‌های المپیک را با ستاره دالاس به دست آورده بود. آنها سال‌هاست که چشم به درک نوویتزکی دوخته‌اند و خارج شدن از زیر نام و آوازه این بازیکن به این راحتی‌ها نیست. نوویتزکی با میانگین26 امتیاز، 9 ریباند و 3 پاس منجر به گل یکی از تاثیرگذارترین بازیکنان اروپاست. با پایان بسکتبال مردان اروپا، 6 سهمیه اروپا برای رقابت‌های جهانی مشخص شده‌اند. تیم‌های صربستان، اسلوونی، یونان، کرواسی، روسیه و فرانسه مسافران ترکیه هستند ضمن آن که ترک‌ها به‌واسطه میزبانی و اسپانیا به‌ دلیل قهرمانی جهان در سال 2006 از ابتدا صعودشان حتمی بود. بسکتبال قهرمانی دنیا سال آینده در ترکیه برگزار خواهد شد. قاره‌های آمریکا 4 تیم، آفریقا 3، آسیا 3 و اقیانوسیه 2 سهمیه در بازی‌‌های جهانی دارند. 4 تیم دیگر نیز با نظرFIBA برگزیده می‌شوند.

سهم بسکتبال ایران از اروپا

در پایان رقابت‌های بسکتبال اروپا و به انجام رسیدن بازی‌های مردان آسیا و آفریقا تعداد تیم‌های شرکت‌کننده در بازی‌های جهانی به 20 تیم رسید. یک بار دیگر تعداد 24 تیم بازی‌های جهانی را برگزار می‌کنند که 4 تیم دیگر راFIBA انتخاب خواهد کرد. بازی‌های جهان از سال 1950 برای اولین بار در بوینس آیرس آرژانتین و با قهرمانی این کشور برگزار شد. آخرین دوره در سال 2006 اسپانیا به قهرمانی رسید.

آمریکایی‌ها بیشترین تعداد قهرمانی را در این بازی‌ها دارند، اما از سال 1998 (آتن)، 2002 (ایندیانا) و 2006 (توکیو) نتوانستند قهرمان شوند. تیم‌های راه یافته به بازی‌های جهانی 2010 ترکیه به این ترتیب هستند. ترکیه (میزبان)، آمریکا (قهرمان المپیک)، آنگولا، آرژانتین، استرالیا، برزیل، کانادا، چین، ایران، کرواسی، فرانسه، یونان، ساحل‌عاج، اردن، نیوزیلند، پورتوریکو، صربستان، اسلوونی، اسپانیا و تونس. تیم ایران برای اولین بار پس از قهرمانی در بازی‌های ملت‌های آسیا راهی این مسابقه‌ها می‌شود. بعد از این که بازی‌ها 24تیمی شد جای ایران واقعا در بازی‌ها خالی بود، چرا که در سال‌های گذشته غیر از چین قدرت سنتی بسکتبال آسیا تیم‌های لبنان و قطر جهانی شده بودند.لبنانی‌ها بعد از جنگ‌های داخلی اواسط دهه 70 تا اواخر دهه 80 نامی در بسکتبال نداشتند، اما پس از پایان جنگ و کارهای پایه‌ای به یک باره از سال 1997 شاهد پیشرفت بسکتبال لبنان با قهرمانی در باشگاه‌های آسیا و نایب قهرمانی در جام ملت‌ها بودیم.

دو بار مقام دومی آسیا در سال‌های 2002 و 2006 لبنانی‌ها را به رقابت‌های جهانی فرستاد. قطری‌ها هم با بازیکنان غیرآسیایی که تبعه این کشور هستند در بازی‌های جهانی توکیو حضور داشتند. در سال 2006 به دلیل میزبانی ژاپن تعداد تیم‌های آسیایی در بازی‌ها به 4 تیم رسیده بود. ایران بعد از گذشت این اتفاقات به همراه اردن، تیم‌هایی هستند که از منطقه غرب قاره کهن به سوی ترکیه می‌روند. ایران اما بعد از رقابت‌های اروپا به فکر آماده‌سازی بازی‌های آینده است. واسلین ماتیچ براساس این اهداف به لهستان رفت تا بازی‌ها را از نزدیک مشاهده کند. جام ملت‌های اروپا که چند روزی است در لهستان به پایان رسیده بهترین فرصت برای بسکتبال ایران محسوب می‌شد تا بتواند به طور همزمان و در یک محل برای گسترش همکاری با بهترین‌های دنیا و رفت و آمد با آنها اقدام کند. سفر ماتیچ به اروپا و به مقصد لهستان نیز در همین خصوص انجام شده است. سرمربی تیم ملی در ورشو ضمن دیدار با مدیران و مربیان برخی تیم‌های حاضر در مسابقه‌های قهرمانی جام ملت‌های اروپا با آنها برای همکاری بیشتر با بسکتبال ایران، دعوت از ملی‌پوشان برای شرکت در تورنمنت‌های معتبر اروپایی یا سفر آنها به تهران رایزنی‌های اساسی انجام داد تا ایران از بازی‌های اروپا در راه رقابت‌های جهانی بی بهره نماند.

محمد رضاپور