کارنامه موفق تلویزیون در تولید فیلم و سریال‌های جنگی

همین حرف در مورد فیلم‌ها و سریال‌های تلویزیونی هم مصداق دارد. این موضوع آنقدر برای تلویزیون جدی است که گروه‌های مختلفی مثل گروه حماسه و دفاع، روایت فتح، گروه تلویزیونی شاهد، بسیج و ... را درون خود تعریف کرده است.

هفته دفاع مقدس بهانه‌ای است تا به عملکرد تلویزیون و کارنامه اش در این موضوع بپردازیم و ببینیم برای این رویداد مهم تاریخی چه کارهایی مخصوصا در حوزه برنامه‌های نمایشی و فیلم و سریال انجام شده است. اگر چه بسیاری معتقدند کارنامه تلویزیون در طول این سال ها در زمینه ساخت آثار دفاع مقدس مثبت و رو به جلو بوده است.

کیفیت مقدم بر کمیت است

احمد مرادپور از فیلمسازانی است که با مجموعه کارهایش در سینما و تلویزیون نشان داده که نسبت به موضوع جنگ دغدغه‌ دارد. او درباره کارهای تلویزیون می‌گوید: «تا به حال در تلویزیون کارهای زیادی انجام شده که خیلی از آنها هم خوب بوده. چیزی که فعلا به ذهنم می‌رسد سریال «آخرین تابستان من» است که چندین سال قبل پخش شد و با فضایی که داشت توانست خیلی از جوان‌ها و نوجوان‌ها و نسلی را که جنگ را ندیده‌اند، به خودش جذب کند. اما در مجموع از بین کارهایی که شده کار ماندگار خیلی کم انجام شده است.»

او ادامه می‌دهد: «مهم این است که چقدر از این کارها ماندگار شده است؟ مخصوصا در مورد موضوعی مثل دفاع مقدس بحث کیفی از هرچیزی مهم‌تر است.»

این کارگردان که سریال «رقص پرواز» را با همین موضوع دفاع مقدس کارگردانی کرده و این روزها هم ساعت 30/10 هر روز صبح شاهد پخش مجدد آن از شبکه یک هستیم، درباره این تجربه می‌گوید: «این کار در دهه فجر سال 86 هم‌زمان با جشنواره فیلم فجر پخش شد که بیشتر رسانه‌ها اخبار و اتفاقات جشنواره‌های هنری دهه فجر را پوشش می‌دهند و اصلا زمان مناسبی نیست. اتفاقا خودم هم داور جشنواره بودم و نمی‌توانستم ببینم در چه شرایطی پخش می‌شود. ولی دوستان می‌گفتند که استقبال خوبی شده و در اینترنت هم بازتاب خوبی داشته و مسوولان سازمان هم راضی بودند. کسانی هم که الان دارند این کار را می‌بینند، از آن راضی هستند و این برای من باعث افتخار است.»

کارگردان فیلم‌های «سجاده آتش» و «رنجر» شرایط تولید یک سریال جنگی در تلویزیون را از جنبه‌های مختلف با سختی‌های زیاد توصیف می‌کند و می‌گوید: «شرایط تولید کاری با این مختصات خیلی ایده‌آل و منصفانه نیست. بخش عمده ای از آن بر می‌گردد به این که تهیه‌کننده‌ها قبل از این که به فکر مفید بودن و موثر بودن و ماندگاری کار باشند به مسائل دیگری فکر می‌کنند. کسانی که خلاف این فکر کنند، خیلی کمند و مسائلی مثل کیفیت چندان در قاموس آنها نمی‌گنجد.»

او ادامه می‌دهد: «در کار جنگی شما باید با حوزه‌هایی کار کنید که اختیارشان دست شما نیست و آنها هم هر وقت هر اندازه‌ای که دوست دارند با شما همکاری می‌کنند. ما نمی‌توانیم ابزار و لوازم و تجهیزات مورد نظرمان را از جای دیگری تهیه کنیم و آنها هم ما را مخل کار روتین و روزمره‌شان می‌دانند.

مرادپور اضافه می‌کند: گاهی اوقات شرایط تلویزیون جوری است که وقتی می‌خواهی انرژی بیشتری را صرف کنی دیگران اذیت می‌شوند. چون اعتقاد دارند این تفاوت احساس نمی‌شود و بعضی جاها هم درست می‌گویند. نمونه‌اش این که خیلی از امتحان پس‌داده‌ها دیگر در این عرصه حضور پیدا نمی‌کنند. ولی من عقیده دارم ما باید بر اساس توانایی و درک و شعور خودمان وظیفه مان را در قبال مخاطب درست انجام دهیم.

مرادپور تاکید می‌کند که در کارهای دفاع مقدس علاوه بر کمیت، باید کیفیت هم بیشتر مدنظر قرار بگیرد تا تنوعی در کارها به وجود بیاید.

نباید دل‌زده بشویم

علیرضا افخمی‌ از کارگردانان تلویزیونی است که در کارنامه‌اش کارهایی در ژانر و گونه‌های متفاوت به چشم می‌خورد و آخرین کاری هم که از او دیدیم سریال «پنجمین خورشید» بود که در شب‌های رمضان از شبکه 3 سیما پخش شد. اما شاید جالب باشد بدانید که او خیلی دوست دارد یک کار جنگی را هم به مجموعه کارهایش اضافه کند. او عقیده دارد که پرونده تلویزیون در زمینه تولید فیلم و سریال برای جنگ و دفاع مقدس هم می‌تواند با شرایطی مثل مستند و برنامه‌های ترکیبی و تاک‌شوها بسیار درخشان‌تر از چیزی باشد که الان هست: «تولید فیلم و سریال عرصه بسیار سختی است و لجستیک و پشتیبانی‌ سخت و مشکلی را می‌طلبد. یکی از مهم ترین مشکلات این است که به جاهای دیگری وابسته است و اگر کسی از پشتیبانی افراد و نهادهای خاصی برخوردار نباشد، نمی‌تواند فیلم جنگی بسازد. این مشکل گریبانگیر تلویزیون به عنوان یک بنگاه فیلمسازی بزرگ هم هست و به همین دلیل شاید خیلی نتوانسته مثل بقیه عرصه‌ها کار کند.»

او اضافه می‌کند: وسایل و تجهیزات و امکانات مورد نیاز این کار فقط در اختیار ارتش و سپاه است و نمی‌شود با اجاره تانک و هلیکوپتر از بازار آزاد مشکل را حل کرد. این وسایل فقط و فقط در اختیار سازمان‌ها و ارگان‌هایی است که فیلمساز باید برای گرفتن آنها هزار مرحله و خوان اداری سخت و پیچیده را پشت سر بگذارد و همین ممکن است او را از انجام کار پشیمان کند. این یکی از مهم‌ترین دلایلی بود که خیلی از فیلمسازان دفاع مقدس را اصلا از کار در این وادی پشیمان کرد.

کارگردان سریال‌های «تب سرد»، «او یک فرشته بود»، «زیرزمین» و «پنجمین خورشید» درباره راه‌های برون‌رفت از این مشکل ابراز عقیده می‌کند: واقعا نمی‌دانم که می‌شود این مشکل را حل کرد یا نه. درست نمی‌دانم راه اصلاحش چیست. وقتی من هنوز برای ضبط یک سکانس کلانتری کلی بالا و پایین می‌شوم، از کار در این زمینه دل‌زده می‌شوم. در حالی که ما هم در زمینه کار خودمان تجربه داریم.

او ادامه می‌دهد: به نظرم اساس قضیه از این نظر که بنگاه‌ها و سازمان‌هایی مستقل از ارتش و سپاه که از آنها تغذیه می‌شوند و توسط کسانی که با فیلمسازی آشنا هستند اداره بشوند و به عنوان پل رابط عمل کنند، درست است و روند کار در این وادی را تسریع می‌کند. شهرک سینمایی دفاع مقدس یا ناجی هنر برای همین تاسیس شده‌اند. ولی یا سرویس‌دهی‌شان امکانات و ضوابط مشخصی ندارد یا این که لابد این امکانات و ضوابط خیلی سخت است و فیلمسازان را به این کار ترغیب نمی‌کند.

جابر تواضعی