کیش ‌سرمایه‌گذاران ‌از‌ کیش‌

از زمان تاسیس سازمان منطقه آزاد کیش فعالیت اقتصادی در این جزیره در 3 محور خلاصه شده است: گردشگری، تجارت و سرمایه‌گذاری برای تولید و صدور کالا. تا اوایل سال 82 فعالیت در هر 3محور برقرار بود، اما کفه موازنه به سوی تجارت و البته از نوع تجارت خرده کالا و نه عمده کالا سنگین بود. پیش از سال 82 کیش به مرکزی برای ورود کالای نسبتا ارزان به داخل کشور تبدیل شده بود. افرادی که در عرف عامیانه چترباز نامیده می‌شدند با استفاده از سقف معافیت گمرکی 80 دلاری هر فرد در سال، اقدام به ورود کالا به داخل کشور کرده و از محل مابه‌التفاوت قیمت کالای بدون گمرک وارد شده به کیش و کالای گران‌تر سرزمین اصلی سود می‌بردند؛ اما با تصمیماتی که از سال 84 توسط وزارت بازرگانی وقت اتخاذ شد، ورود کالاهای پرسود به همراه مسافر از کیش به سرزمین اصلی ممنوع شد. به عبارت بهتر، چتربازان از ورود کالاهایی چون یخچال، یخچال فریزر، جاروبرقی، تلویزیون، ضبط صوت و ... به صورت خرده به سرزمین اصلی منع شده و ورود این کالاها تنها به صورت عمده توسط واردکنندگان اصلی مجاز شد. بدین ترتیب وجهه تجاری کیش تا حد زیادی نقش خود را در اقتصاد جزیره مرجانی زیبا از دست داد و وجوه گردشگری و سرمایه‌گذاری برای تولید، نقش تازه‌ای یافت. با این حال و به تاسی از شرایط عمومی اقتصاد کشور، سرمایه‌گذاری برای تولید نیز علی‌رغم طرح‌های رونق‌زای دولت‌ها نظیر تلاش برای راه‌اندازی بورس نفت در کیش رونق نیافت. نگاهی به آمار سرمایه‌گذاری در کیش نشان می‌‌دهد از سال 83 به این سو همپای کاهش فزاینده فعالیت‌های تجاری، سرمایه‌گذاری تولیدی در کیش کاهش یافته است. در فاصله سال‌های 83 تا 88 بیشترین کاهش سرمایه‌گذاری مربوط به سال 86 بوده است. همچنین از نظر حجم سرمایه‌گذاری در امور اولویت‌دار نیز در 5 سال گذشته شاهد افتتاح یک پروژه بزرگ و قابل توجه نیز در کیش نبوده‌ایم. منحنی آماری سرمایه‌گذاری در کیش نشان می‌دهد از سال 86 که بدترین سال ورود سرمایه به جزیره مرجانی بوده ‌است، آمار فعالیت معطوف به سرمایه‌گذاری تولیدی بخش‌خصوصی هیچ‌گاه رشد نیافته است. با این حال بسیاری از فعالان اقتصادی سال 88 را به مراتب بدتر از سال 86 ارزیابی می‌کنند، چرا که اثرات بحران جهانی اقتصاد به همراه برخی شرایط عمومی اقتصادی  سیاسی کشور آرام آرام به کیش منتقل می‌شود و این نکته‌ای است که فعالان اقتصادی در کیش را نسبت به وجه سوم، آخر و کمتر آسیب‌پذیر فعالیت اقتصادی در کیش که همان گردشگری است نیز نگران کرده است.

افول وجه سوم

پس از تغییر نگرش دولت به فعالیت اقتصادی در کیش و حذف خرده فعالیت‌های تجاری و چرخش فرمان به سوی گردشگری، کیش شاهد رشد سرمایه‌گذاری بخش‌خصوصی در این بخش بود. رشد یکباره آمار ساخت هتل، رستوران، مجتمع‌های اقامتی، راه‌اندازی امکانات نوین گردشگری و طرح‌هایی که کمتر سابقه داشت و همچنین تفریحات متفاوت از فضای داخلی کشور، گواه این مساله است. در کنار این ساختمان‌سازی و اجرای طرح‌های اقامتی به قصد استقرار جمعیت و نه اسکان موقت با جدیت پیگیری شد و البته رشد خوب مسافران ورودی به کیش نیز بر انگیزه سرمایه‌گذاران اضافه کرد؛ اما این مساله نیز تا اوایل سال 87 پا بر جا بود، چرا که با تغییر ناگهانی 2 مدیرعامل در 2 سال اخیر و زمزمه‌هایی که مبنی بر تغییر طرح جامع کیش به گوش سرمایه‌گذاران رسید، باعث شد روند احداث طرح‌های سرمایه‌گذاری معطوف به گردشگری نیز با احتیاط بیشتری به کندی دنبال شود. گواه این موضوع دست نگهداشتن بخش خصوصی برای احداث 17 هتل است که مجوز ساخت و ساز نیز دریافت کرده‌اند، اما کارشان به طور خودخواسته آغاز نشده است.

اردیبهشت 87 بود که محمد مددی مدیرعامل مقتدر سازمان تامین اجتماعی و کارتل اقتصادی آن شستا (شرکت سرمایه‌گذاری تامین اجتماعی)‌ جای محمد شایسته را در کیش گرفت. مددی پیش از آن در مقابل پرویز کاظمی، نخستین وزیر رفاه و تامین اجتماعی دولت نهم با پیروزی بیرون آمده بود، چرا که حکم ریاست وی بر سازمان تامین اجتماعی یک بار توسط وزیر لغو شد، اما مددی موفق شد به جایگاه خود باز گردد.

مددی مدیری توانمند و مقتدر بود که فرستادن او به کیش نیز با هدف توانمند کردن جزیره مرجانی انجام شده است. با این حال و در میان حیرت همگان عمر مدیریت مددی در کیش از یک سال فراتر نرفت و وی پس از اظهارات تند نیمه‌ سیاسی که در حاشیه یکی از جلسات اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران بر زبان آورد، برکنار شد تا اسدالله کریمی  شهردار سابق 3 منطقه تهران در زمان تصدی رئیس‌جمهور در شهرداری تهران، مدیر سابق سازمان شهرداری‌ها و دهداری‌های کشور و مدیرعامل سابق قطارهای مسافربری رجاء  بهمدیرعاملی سازمان منطقه آزاد این جزیره زیبا برسد. با این حال همین تغییرات غیر منتظره مدیریتی در کیش و علل پیدا و پنهان آن بود که سرمایه‌گذاران بخش گردشگری در این جزیره را مردد کرده است. گفته می‌شود یکی از عمده دلایل رفتن مددی جلوگیری وی از ایجاد و تغییر در منشور و برنامه بلند‌مدت کیش بوده است. تغییراتی که ظاهرا با هدف دگردیسی فضای فرهنگی و اجتماعی منحصر به فرد کیش در دستور کار بوده، اما مددی از اجرای این تغییرات خودداری کرده است. ظاهرا از اول امسال برخی چهره‌های مذهبی محلی با نگارش نامه‌‌هایی به مقامات بالاتر خواستار تغییر در منشور و برنامه جامع کیش برای تغییر این فضا شده‌اند. اما علی‌رغم موافقت غیرمستقیم با چنین درخواست‌هایی، مددی با اجرای آن مخالفت کرده است و همین مخالفت‌ها به همراه مسائل حاشیه‌ای دیگر باعث سقوط زود هنگام مدیر مقتدر شده است. با این حال برکناری مددی و آمدن کریمی نه‌تنها سوالات موجود درباره احتمال تغییر فضای فرهنگی  اجتماعی کیش را از بین نبرده بلکه‌آن را جدی‌تر کرده است. این مساله وقتی اثبات می‌شود که کریمی در نخستین نشست خود با خبرنگاران که تنها به فاصله یک روز از انتصابش به این سمت صورت گرفت، سخن از نوع متفاوتی از گردشگری کرد اما به مختصات و ویژگی‌های آن اشاره‌ای نکرد. همین مبهم گذاشتن مساله و ترک زود هنگام جلسه مصاحبه که در پی طرح سوالاتی پیرامون باز کردن طرح‌های کریمی برای برنامه جامع کیش و منشور توسط خبرنگاران رخ داد، ابهامات برنامه‌های آینده مدیرعامل جدید را بیشتر کرد.

علاوه بر این خبرنگارانی که بسیاری از آنها سابقه سفرهای متعددی را در طول سال‌های گذشته به کیش دارند، این بار را متفاوت‌تر از بارهای قبل دیدند. چرا که نشانه‌های جدیدی در جزیره مرجانی به چشم می‌خورد که قبلا نظیر آن اصلا نبود یا اگر بود بسیار اندک بود.

در واقع همین وقایع اخیر است که باعث نگرانی سرمایه‌گذاران در پروژه‌های گردشگری کیش شده و‌آنان به دنبال راهی برای اطلاع از نظر و برنامه‌های مدیرعامل جدید سازمان منطقه آزاد کیش در این باره هستند. واضح است پاسخ روشن به چنین پرسشی آرامش را به سرمایه‌گذاران و گردشگران  بویژه گردشگران خارجی که حضورشان در ماه‌های اخیر در کیش به حد صفر رسیده  برمی‌گرداند و برعکس پاسخ ندادن روشن یا در ابهام قرار دادن این مساله جز ایجاد تردید و دودلی در سرمایه‌گذاران بخش گردشگری اثر دیگری نخواهد داشت. کارشناسان اقتصادی با یادآوری 3 پایه‌ای که برای اقتصاد کیش طراحی شده است و آسیب دیدن جدی 2 پایه، گردشگری را به عنوان ناجی اقتصاد مروارید خلیج فارس ذکر کرده و بر تقویت آن اصرار می‌ورزند. سوال اینجاست که آیا سیاست‌های در پیش گرفته شده احتمالی که نشانه‌های آن کم و بیش بروز کرده است، به تقویت گردشگری در این جزیره منجر خواهد شد؟

به اعتقاد رامیس مهماندوست  رئیس جامعه هتل‌داران کیش  فعلا کیش طوری در رکود فرو رفته است که معلوم نیست با تداوم این وضعیت سرمایه‌گذاران بخش گردشگری چه تصمیمی برای ادامه فعالیت بگیرند.

وی می‌گوید: اگر مدیرعامل سازمان منطقه آزاد کیش هم عوض نمی‌شد ما در بخش گردشگری کیش با چالش‌های متفاوتی روبه‌رو بودیم. لذا بهتر است قضیه را از این که هست پیچیده‌تر نکنند.

وی افزود: به خاطر بحران جهانی اقتصاد، سایر مناطق گردشگرپذیر اطراف ایران بویژه دبی تسهیلات خاص و خوبی را برای گردشگران در نظر گرفتند و سعی در پایین آوردن قیمت‌ها دارند. این مساله در کیش نیز تاثیر گذاشته و هتل‌ها و سایر عوامل موثر در پذیرش گردشگر اقدام به پایین آوردن نرخ‌های خود کرده‌اند، به طوری که الان نرخ یک مسافرت کامل 2 شب و 3 روزه به کیش از قیمت بلیت هواپیمای رفت و برگشت به جزیره نیز پایین‌تر است. حال آن که ما در پکیج‌های امسال خودمان ناهار رایگان را هم اضافه کرده‌ایم.

وی تصریح کرد: با این حال ورود گردشگر به کیش در تابستان امسال در مقایسه با سال قبل تغییر چندانی نکرده است و تقریبا برابر است. حال آن که به خاطر برپایی جشنواره و نصف بودن قیمت‌ها معمولا فصول تیر و مرداد پیک سفرها به کیش است.

وی عدم ثبات در مدیریت این منطقه را عامل اصلی کندی در رشد و توسعه کیش ذکر کرد و گفت: تغییرات مدیریتی پی‌درپی باعث رکود و توقف سرمایه‌گذاری بخش خصوصی شده است. به طوری که هم‌اکنون 85 درصد از سرمایه‌گذاران بخش خصوصی نگران تغییرات و اثرات آن هستند.

وی افزود: متاسفانه هر مدیری که وارد جزیره می‌شود، با اعمال نظر و برخورد سلیقه‌ای باعث می‌شود بسیاری از سرمایه‌گذاران متضرر شوند.

رئیس جامعه هتل‌داران کیش از رکود بی‌سابقه این جزیره در 3 ماهه نخست سال جاری خبر داد و اظهار داشت: رکود اصلی در این منطقه از بهمن 87 آغاز و در 3 ماهه نخست امسال به اوج خود رسیده است. قبلا ظرفیت‌های کیش در زمینه‌ گردشگری تا حد زیادی جلوی ضربه خوردن اقتصاد جزیره به خاطر رکود در فعالیت‌های تجاری و سرمایه‌گذاری برای تولید را گرفته بود، اما روندی که آغاز شده است، گردشگری را هم با آسیب مواجه می‌سازد و حلقه رکود تکمیل می‌شود.

وی تصریح کرد: کیش فضا و محیط متفاوتی دارد. این محیط ممکن است نیاز به اصلاح داشته باشد، اما اصلاح به معنی درهمریختن وضع موجود نیست. اصلاح باید آرام، تدریجی و خردمندانه باشد و اگر غیر این عمل شود، نتیجه‌ای جز خروج بیشتر سرمایه نخواهد داشت.

وی افزود: به نظر من مسوولان باید وضعیت اقتصاد کیش را از سال 84 به این سو که قوانین جدید تجاری به مورد اجرا گذاشته شد بررسی کنند. حتی همین بازارهای کم‌مشتری کیش بعد از آن اصلاح خاصیت گردشگری جزیره را حفظ کرده است و اگر این خاصیت به خاطر پاره‌ای تلقی‌ها یا سلیقه‌ها کمرنگ شود، اقتصاد جزیره ضربات جبران‌ناپذیری می‌خورد. باید با تمام توان سعی کنیم وضع موجود حفظ شود. بخش خصوصی به تداوم وضعیت موجود راضی است. ضریب اشغال هتل‌های کیش سال گذشته 56 درصد بوده و امسال هم پیش‌بینی ما این است که در همین حد باشد، اما ما راضی هستیم و امیدواریم با همکاری سیستم بانکی که الان به حد زیادی تنزل پیدا کرده، پروژه‌های گردشگری بویژه هتل‌ها را راه بیندازیم.

وی اظهار داشت: به خاطر وضعیت اقتصاد جهانی و اقتصاد داخل کشور سرمایه‌گذاری برای تولید کالا در کیش به این زودی‌ها پا نخواهد گرفت و اگر قرار مدیران جدید بر جذب سرمایه‌ است، این سرمایه باید در بخش خدمات گردشگری باشد. لذا از هر دریچه‌ای که نگاه می‌کنیم حفظ انگیزه‌های گردشگری و پرهیز از رفتارهای شتابزده برای کیش از نان شب واجب‌تر است.

سیدعلی دوستی