بهبود قابل توجه ضریب جینی درکشور

به گزارش خبرگزاری‌ها ، ضریب جینی در سال 87 در مناطق شهری و روستایی کشور به پایین‌ترین سطح در یک دهه اخیر رسیده است.

به عبارت بهتر عدد این شاخص در مناطق شهری کشور 0/393 و در مناطق روستایی به 0/382 رسیده است.

بنابر اعلام پایگاه اطلاع‌رسانی دولت رسیدن به این اعداد از سال 76 تاکنون سابقه تحقق نداشته است به طوری که عدد ضریب جینی درسال 76 در مناطق شهری کشور0/420 و در مناطق روستایی کشور0/399 بوده است. دولت با انتشار جداول تفکیکی وضعیت ضریب جینی در 10 سال اخیر در مناطق شهری و روستایی کشور می‌گوید این اعداد کم‌سابقه هستند.

ضریب جینی چیست؟

ضریب جینی نام شاخصی است که به مدد مناظره‌های انتخاباتی دهمین دوره ریاست جمهوری، امروز در میان ایرانیان سخت معروف شده است، با این حال کمتر کسی را پیدا می‌کنید که تلقی و اطلاعات درستی در این باره داشته باشد.

به گزارش خبرنگار ما، ضریب جینی به عنوان یکی از شاخص‌های اقتصادی بارها توسط مردم شنیده شده است، اما مردم نمی‌دانند ماهیت این شاخص چیست یا حرکت این شاخص به کدامین سو نشان از بهتر شدن یا بدتر شدن شرایط درآمدی و اقتصادی ایران و شهروندانش است. لذا ارائه تعریف و تصویری ساده و روشن از این شاخص می‌تواند افراد را به قضاوت درستی ازشرایط اقتصادی  معیشتی که در آن قرار دارند، برساند. البته این نکته نیز قابل توجه است که همیشه رشد شاخص‌های اقتصادی نشان بهتر شدن اوضاع نیست، بلکه برعکس کاهش آن ارزش است و ضریب جینی همراه شاخص تورم و بیکاری، شاخص‌هایی است که تمایل رو به پایین آن مطلوب اقتصاد کشورهاست.

ضریب جینی همراه منحنی لورنز مقوله‌ای است که در چارچوب اقتصاد رفاه برای محاسبه میزان برابری و عدالت در توزیع درآمد به کار می‌رود. این شاخص عددی بین صفر تا یک است که صفر نماد برابری و عدالت مطلق در توزیع درآمد و یک، علامت نابرابری و بی‌عدالتی کامل در این باره است. البته معمولا این دو عدد مطلق در هیچ کشوری تحقق نمی‌یابد، بلکه شاخص در برخی کشورها نزدیک به صفر و در بعضی دیگر نزدیک به یک و در پاره‌ای نمونه‌ها میان این دو عدد است.

دکتر جمشید پژویان، کارشناس اقتصادی در این باره به خبرنگار ما می‌گوید: البته ضریب جینی را بین صفر تا 100 درصد نیز اعلام می‌کنند تا محاسبه و اعلام ارقام راحت‌تر انجام شود، اما در ماهیت تفاوتی نمی‌کند. وی افزود: با این حال به همان اندازه که حاصل عددی ضریب جینی ساده‌فهم است، محاسبه آن فرآیندی پیچیده دارد و نیاز به آمارهای متعددی برای به دست آوردن آن خواهد بود.

وی توضیح داد: شما برای محاسبه ضریب جینی یک منحنی بسترساز به نام منحنی لورنز دارید که از خطی به نام خط توزیع نابرابر، خط توزیع کاملا برابر، درصد تجمعی از کل جمعیت و درصد تجمعی از کل درآمد تشکیل شده است، اما تهیه آمار و ارقام مربوط به خطوط منحنی نیاز به زیرساخت‌های پیچیده آماری دارد که کمتر در کشور ما موجود است.وی افزود: مثلا شاید گفته شود ما آماری چون رشد اقتصادی یا تولید ناخالص داخلی را داریم و مدل محاسبه آن نیز علمی است، اما در مقابل باید پرسید آیا ما اطلاعات لازم برای محاسبه شاخص‌هایی چون هزینه رشد، محاسبه رشد مفید و غیرمفید اقتصادی، اندازه واقعی درآمد افراد باتوجه به مشاغل متعدد و اقتصاد زیرزمینی، مقدار ثروت واقعی موجود در جامعه و غیره را داریم؟

دکتر مهدی تقوی، اقتصاددان نیز در این باره اظهار می‌کند: اصولا به خاطر نقص قابل توجه اطلاعاتی و محاسباتی که ما در بخش اجتماعی اقتصادمان داریم، معمولا اعلام ضریب جینی کمتر بادقت همراه است.

وی اظهار کرد: دلیل دیگر برای کمترقابل استناد بودن ضریب جینی در شرایط حاضر فقدان آمارهای پایه‌ای آن مانند حجم ثروت و در مقابل حجم درآمد واقعی افراد است. بدون رشد درآمد سرانه کشور، محاسبه ضریب جینی کار دشواری است.

بااین حال مرکز آمار ایران که آخرین وضعیت ضریب جینی در کشور را با استناد به اطلاعات اولیه طرح آمارگیری هزینه و درآمد سال 87 محاسبه و منتشر کرده است، این ارقام را منطقی و قابل اتکا می‌داند.

بر این اساس ضریب جینی مناطق شهری کشور در سال 86 برابر با 0/412، در سال 85 برابر با 0/416 و در سال 84 برابر با 0/406 بود. در حالی که از سال 1376 تاکنون ضریب جینی مناطق شهری کشور هیچ‌گاه به زیر 0/4 نرسیده بود ضریب جینی در سال 1387 به 0/393 رسید.

ضریب جینی مناطق روستایی نیز در سال گذشته با کاهش مواجه شده و از 0/393 در سال 86 به 0/382 در سال 87 رسیده است که نشانه بهبود توزیع درآمد در مناطق روستایی کشور است. ضریب جینی 0/382 در سال 87 پایین‌ترین ضریب جینی از سال 76 تاکنون محسوب می‌شود. به عبارت دیگر در سال 87 نسبت به سال‌های قبل عادلانه‌ترین توزیع درآمد در کشور صورت گرفته و شکاف طبقاتی کاهش یافته است.

شاخصی دیگر

شاخص دیگری که برای ارزیابی توزیع عادلانه و مناسب درآمدها استفاده می‌شود، سهم 10 درصد ثروتمندترین به 10‌ درصد فقیرترین است که اطلاعات اولیه طرح آمارگیری هزینه و درآمد سال 1387 بیانگر بهبود این شاخص نسبت به سال‌های قبل است. سهم 10درصد ثروتمندترین به 10درصد فقیرترین، ازجمله شاخص‌های سنجش توزیع درآمد است و بیانگر نسبت هزینه دهک دهم (ثروتمند‌ترین) به دهک اول (فقیرترین) است.

سهم 10درصد ثروتمندترین به 10درصد فقیرترین جامعه در مناطق شهری کشور در سال 87 به 4/13 درصد و در مناطق روستایی به 3/12 درصد کاهش پیدا کرده است. از سال 76 تا سال 86 سهم 10 درصد ثروتمندترین به 10 درصد فقیرترین جامعه در مناطق شهری کشور همواره بالای 15 برابر بوده که در سال 87 با بهبودی قابل توجه به 4/13 برابر کاهش پیدا کرده است. در مناطق روستایی نیز کاهش سهم 10 درصد ثروتمندترین به 10 درصد فقیرترین جامعه در سال 87 به 3/12 برابر از سال 76 تاکنون بی‌سابقه بوده است.

این گزارش خاطرنشان می‌سازد: بالاترین رکورد نابرابری توزیع درآمد در جامعه و شدیدترین شکاف طبقاتی در کشور از دهه 60 تاکنون، در سال 1362 رخ داده است.

بنابر اعلام بانک مرکزی، از سال 1361 تا سال 1386 بالاترین رکورد ضریب جینی به ترتیب در سال‌های 62، 61، 81، 82، 68 و 74 رخ داده است. ضریب جینی در سال 62 به 0/454 افزایش یافت که بالاترین رکورد نابرابری توزیع درآمد تاکنون است.