بازی‌های رایانه‌ای قاچاق در کمین کودکان

نگران نشوید، تمام اینها بازی است؛ صحنه‌هایی از یک بازی در یک دستگاه رایانه‌ای کوچک که این روزها دکمه‌های آن زیر انگشتان کودکان 10 تا 12 ساله است و تکرار این صحنه‌ها برایشان واقعا لذتبخش است... . «پی.اس.پی، 280 تا 350 هزار تومان»، «ایکس‌باکس 570 تا 600 هزار تومان»، «پی.اس.تو 150 تا 170 هزار تومان»، کمربند قهرمانی کشتی کچ 40 تا 70 هزار تومان، عروسک‌های قهرمانان آمریکایی کشتی کچ 15 تا 40 هزار تومان، ‌سی‌دی‌های قابل نصب 1500 تا 3 هزار تومان و ... همه و همه از ظهور بازار تازه‌ای خبر می‌دهد که روزانه شاهد ورود محصولات جدیدی است، شاید در ایران کمتر بازار مشابه آن شاهد تحول روزانه کالاها و محصولات باشد.
این سرعت آنقدر بالاست که در آن آتاری و پلی‌استیشن و سگا با وجودی که از ورودشان به ایران چند سالی نمی‌گذرد، کهنه و عقب‌مانده محسوب می‌شوند. این بازار جوانان و نوجوانان را نشانه رفته است.

تولید و پیدایی بازی‌های رایانه‌ای به ژانویه 1947 در آمریکا بازمی‌گردد که در طول 60 سال اخیر آنقدر پیشرفت کرده که این روزها هر 24 ساعت دو بازی رایانه‌ای جدید به بازار می‌آید. این بازی‌ها، بدون این‌که به مخاطب خود زحمتی بدهد، فرصت تجربه‌هایی مانند استفاده از اسلحه، رانندگی با سرعت بالا، کتک‌کاری ‌و ضرب و شتم و ... را فراهم می‌کند.

جمعیت جوان‌ بازار محصولات رایانه‌ای

ارزش دلاری واردات قانونی اسباب بازی به ایران در سال 87 با 30 درصد افزایش نسبت به سال 86 به بیش از 29 میلیون و 928 هزار دلار رسیده است که معادل ریالی واردات به مبلغ 288 میلیارد و 574میلیون ریال است که رشد 34 درصدی را تجربه کرده است. این ارقام در حالی به طور رسمی اعلام و مایه مباهات شده که هنوز بسیاری از کارشناسان معتقدند واردات غیررسمی و قاچاق اسباب‌بازی به ایران چند برابر واردات رسمی است. بیشتر این اسباب‌بازی‌ها از چین، آلمان، ایتالیا و تایلند به کشورمان وارد می‌شوند.

«قاچاق» مجرای معروف ورود بازی‌های رایانه‌ای به کشور است. محمدحسین فرجو، دبیر شورای نظارت بر اسباب‌بازی با اشاره به این که بعضی از این بازی‌ها سخت‌افزارند مثل سگا و میکرو و برخی دیگر به همراه اشانتیون وجود دارند، می‌گوید: بیشتر این بازی‌ها به صورت قاچاق و غیرقانونی از بازارچه‌های مرزی بخصوص از شمال وارد کشور می‌شود. به گفته او، این بازی‌ها معمولا از کشورهای آسیای میانه به‌صورت فله‌ای و با گونی‌های درهم به مبلغ 500 هزار تا یک میلیون تومان به ایران قاچاق می‌شود.

اسباب‌بازی‌ها جدی گرفته نمی‌شود

متاسفانه مشتریان بازار بازی‌های رایانه‌ای والدینی هستند که برای فرزندان 5 تا 17‌ساله خود از این بازی‌ها  می‌خرند، بدون آن که کوچک‌ترین اطلاعی از محتوای این بازی‌ها داشته باشند و غالبا زمانی از محتوای بازی‌های خریداری شده مطلع می‌شوند که کودک یا نوجوانشان به آن عادت کرده و حاضر به جدا شدن از آن نیست. از سویی دیگر، هنوز بسیاری از خانواده‌ها وجود این بازی‌ها را جدی نمی‌گیرند و نسبت به تبعات آن آگاهانه برخورد نمی‌کنند، طوری که به صرف خرید یک سخت‌افزار یا برنامه نرم‌افزاری در یک محله، خانواده یا مدرسه، خانواده‌ها به خاطر جذابیت ظاهری این بازی به خرید آن برای فرزندانشان راغب می‌شوند، در حالی که در تمام کشورها بویژه کشورهای تولیدکننده، نه‌تنها این بازی‌ها با ممنوعیت سنی و رده‌بندی خاصی همراه است که حتی ورود این کالاها در بعضی موارد به بازار کشور تولیدکننده، ممنوع است.این بازی‌ها گذشته از اثرات جسمی مانند ضعف بینایی، چاقی بر اثر کم‌تحرکی، خمیدگی و پشت درد بر اثر ساعت‌ها نشستن و عادت و وابستگی زیاد، به لحاظ روانی، مشکلات شخصیتی و عاطفی به همراه دارد. این همان مساله‌ای است که در ایران هیچ وقت مورد توجه خانواده‌ها قرار نگرفته است. هما‌ن‌طور که پژوهش اخیر دانشگاه بریگهام یانگ یوتا از سوی رویترز منتشر شده و اعلام می‌کند بازی‌های ویدیویی و رایانه‌ای دست‌کم در بخشی از افراد جامعه به طور موازی مشکلات رفتاری به‌وجود می‌آورد.

راه چاره‌ای به نام بنیاد ملی

سال‌ها پس از عرض‌اندام بازی‌های خشن و غیراخلاقی رایانه‌ای به ایران، طرح ساماندهی این بازی‌ها بر زمین ماند و تا وقتی بازار این محصولات بیمارگونه در جامعه رشد نکرد، مسوولان فرهنگی به فکر مقابله با آن نیفتادند. اما در 6 ماه اخیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با همکاری وزارت ارشاد و زیرنظر معاونت سینمایی این وزارتخانه به راه‌اندازی «بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای» پرداخت که قرار است به ساماندهی این بازار بپردازد.

دبیر شورای نظارت بر اسباب‌بازی با تاکید بر تولید ورود پرشتاب بازی‌های رایانه‌ای، اقدامات فرهنگی در مقابله با آنها را بسیار کند می‌داند و می‌گوید: هر چند در سال‌های اخیر اقداماتی انجام شده مثل راه‌اندازی بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای که باید به والدین هشدار و تذکر بدهد این بازی‌ها عوارضی دارد، چرا که  حتی در اروپا این بازی‌ها برچسب‌هایی دارد که گروه سنی مخاطب بازی را نشان می‌دهد، در حالی که متاسفانه این وضعیت در کشورمان آشفته است؛ هر چند رسیدن بنیاد به اهدافش زمانبر است اما باید سرعت را بالا برده چون بسرعت این بازی‌ها منتشر می‌شود.

فرجو با اشاره به ورود بازی‌هایی مانند «دلتا فرس» و «ژنرال» به ایران که سربازان آمریکایی با تروریست‌ها می‌جنگند، با ابراز تاسف از این که در این بازی نوجوان ایرانی در جایگاه سرباز آمریکایی قرار می‌گیرد تا با پاسداران سپاه در ایران بجنگد، می‌گوید: بنیاد باید هر چه زودتر خانواده‌ها را آگاه کند و ورود این کالاها هم سامان بگیرد.براساس این گزارش، با وجودی که حدود 6 ماه از عمر بنیاد به عنوان تنها متولی نظارت و ساماندهی بازی‌های رایانه‌ای می‌گذرد، 1/7 میلیارد تومان اعتبار به آن اختصاص یافته که بهروز ضیایی، رئیس این بنیاد، مبلغ مذکور را بسیار ناچیز می‌داند که حتی به اندازه هزینه تبلیغات یکی از بازی‌های رایانه‌ای خارجی نیست.

تولیدکنندگان داخل، ناتوان

آنچه بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای اعلام کرده است، تعداد تولیدکنندگان بازی‌های رایانه‌ای در داخل کشور به حدود 30 شرکت می‌رسد و تعداد بازی‌های تولید شده در این شرکت‌ها بیش از 40بازی عنوان شده است، ولی به دلیل سودده نبودن تولید این گونه بازی‌ها، تولیدکنندگان داخلی تمایلی به ادامه این مسیر ندارند و خواستار تغییر جهت تولید به سمت سایر کالاها و فناوری‌های اطلاعاتی هستند.

هر چند از عمر بنیاد بیش از 6 ماه نمی‌گذرد و قضاوت در عملکرد این مرکز برای ساماندهی بازار نرم‌‌افزارها و بازی‌های رایانه‌ای زود است، اما به دلیل ناچیز بودن بودجه حمایتی بنیاد از تولیدکنندگان، فعالان این بازار معتقدند  صنعت بازی‌های رایانه‌ای داخل رشد نخواهد کرد.

به هر حال بازی‌های رایانه‌ای و دستگاه‌های موجود که بیش از 95 درصد آنها وارداتی است، به‌رغم پیش‌بینی بنیادی ملی در ساماندهی این بازار، هر روز چهره ضدملی، ضدانسانی و خشن‌‌تری به‌خود می‌گیرد.

 در حال حاضر دستگاه‌هایی چون وزارت بازرگانی، صنایع، آموزش و پرورش، علوم و فناوری، بهداشت و درمان، نیروی انتظامی، موسسه استاندارد، شورای اصناف و سازمان گمرک با حضور در این بنیاد به‌صرافت افتاده‌اند تا از ورود بی‌رویه و قاچاق این بازی‌ها جلوگیری کنند؛ در حالی که افزایش توزیع و فروش آخرین تولیدات بازی‌های رایانه‌ای پشت ویترین اسباب‌بازی‌فروشی‌ها ازیکسو و قیمت بالای این بازی‌ها از سوی دیگر نشان‌ می‌دهد که شاید قاچاق تنها راه ورود نبوده و نبود قوانین و اغماض و ضعف اهرم نظارتی، بیش از قاچاق در ورود این بازی‌ها دخالت دارد.