نگاهی به ذخایر مهم نفتی در شرق و غرب جهان

اشاره : آنچه مسلم است وجود ذخایر استراتژیک روی قیمت آن محصول را نمی توان نادیده گرفت ؛ ولی این که تاثیر متقابل است یا یکسویه و فرآیند تاثیرگذاری چگونه است

کد خبر: ۲۵۰۲۲

، و بعد تاثیرگذاری صاحبان انواع ذخایر تا چه حد است مباحثی است که بارها مورد توجه و سوال علاقه مندان به این بخش از اقتصاد کشورها بوده است . در این گزارش سعی شده به این پرسشها پاسخ داده شود.

نحوه عملکرد ذخایر در بازار

ذخایر چگونه بر بازار و بخصوص قیمت تاثیر می گذارند؛ این پرسشی است که پاسخ به آن می تواند به ما ابزاری برای تحلیل بازار ارائه کند. ذخایر از هر نوع که باشد با نحوه عملکرد آنها - به عنوان جنبه ای از خصوصیات که به ذخایر در بازار عینیت می بخشند - مشخص می شوند. به دیگر سخن ، نحوه تاثیرگذاری ذخایر در بازار است که آنان را مهم یا بی اهمیت می کند. چگونگی تاثیر ذخایر در بازار به نوع و مکان ذخایر بستگی دارد و زمانی که قرار است ذخایر تجاری یا استراتژیک وارد بازار شوند، به ترتیب خاص وارد می شوند و این نحوه ورود تقریبا برای انواع ذخایر شبیه است . ذخایر بسته به موقعیت خود (در مراحل مختلف پالایشی) و نوع کمبود بازار وارد شده و عمل می کنند و نحوه ورود به بازار آنان را به 3دسته ابتدایی ، میانی و نهایی تقسیم می کند. ذخایر در هر مرحله می تواند تجاری ، استراتژیک یا عملیاتی باشد.
1- گروه ابتدایی : این گروه شامل نفت خام میدان های نفتی ، ذخایر در بنادر و ترمینال های صادراتی نفت خام و فرآورده های نفتی موجود در دریاها یا خطوط لوله و فرآورده های نفت خام موجود در پالایشگاه ها و ترمینال های بزرگ توزیع است . مراحل کاری گروه ابتدایی از تولید نفت در منطقه نفتی آغاز و به مرحله انتقال فرآورده ها از پالایشگاه ها به ترمینال های بزرگ توزیع به پایان می رسد. نکته قابل توجه این است که آمار ذخایر نفت خام و فرآورده را که دولتها و صنعت نفت پیگیری کرده و گزارش می دهند، فقط ذخایر گروه ابتدایی اند. این مساله می تواند بر میزان اهمیت وزنی این نوع ذخایر بیفزاید. به عبارت دیگر این ذخایر است که بر بازار و جو روانی آن تاثیر می گذارد. ذخایر استراتژیک نیز که به صورت نفت خام با فرآورده نگهداری می شود، چون در مواقع اضطراری وارد سیستم توزیع می شود جزو ذخایر گروه ابتدایی محسوب می شوند.
2- گروه میانی : فرآورده ها بیشتر در گروهی قرار دارند که گروه میانی نامیده می شوند. مراحل کاری این نوع ذخایر از فرآورده های نهایی موجود در ترمینال های بزرگ آغاز می شود و به مصرف کننده ختم می گردد. در این گروه ترمینال های کوچکتر، لوله ها، کامیون ها و کشتی های حمل فرآورده قرار دارند.
3- گروه نهایی : گروه نهایی شامل فرآورده هایی است که از سوی مصرف کننده نهایی نگهداری می شود. در این گروه ، مصارف خانگی یا بنزین موجود در باک خودرو هم محاسبه می شود؛ اما بخش مهمتر این نوع ذخایر، فرآورده ای است که از سوی مراکز بزرگ صنعتی و تجاری نگهداری می شود. اگر چه انتظار اولیه آن است که در زمان کمبود نفت در بازار این گروه اولین واکنش را نشان دهند و تمامی ذخایر خود را استفاده کنند؛ اما تنها بخشی از این ذخایر مورد استفاده قرار می گیرد و بخش قابل توجهی از آن نگهداری می شود. این عمل بیشتر برای مقابله با بحران و به دلیل نااطمینانی از آینده صورت می گیرد.

توزیع جغرافیایی ذخایر

یکی از نکات مهم و قابل توجه درباره ذخایر، توزیع جغرافیایی این ذخایر است . به دیگر سخن زمانی که درباره ذخایر بحث می کنیم مکان این ذخایر و به عبارت بهتر کجا بودن آنها نقش قابل توجهی در نحوه و میزان تاثیرگذاری ذخایر در بازار به عهده دارد. تاثیر یک ذخیره نفت خام در امریکا به مراتب بیشتر از ذخیره ای است که در اروپا یا ژاپن نگهداری می شود. دلیل این موضوع ، نزدیکی به بازار مصرف و میزان استقلال تصمیم گیری این کشور است . حجم مطلق این ذخایر در طول زمان ، روند افزایشی داشته و با وجود کاهش نسبی آن - نسبت به مصرف کل روزانه - میزان این ذخایر تقریبا 9/18 برابر شده است . در سال 1978 ذخایر استراتژیک در کشورهای OECD شصت وهشت میلیون بشکه بوده که این میزان در سال 1984 به 436میلیون بشکه رسید. در سال 1990 میزان ذخایر استراتژیک این کشورها به 600میلیون بشکه رسید و در سال 1995 به یک هزار و 175میلیون بشکه افزایش یافت و در سال 1998 کل ذخایر استراتژیک OECD به یک هزار و 230میلیون بشکه رسید. گفته می شود که این حجم از ذخایر معادل 3/27 روز مصرف این کشورهاست ؛ اما واقعیت این است که به نحوه مصرف و میزان مصرف مربوط است در حقیقت برآورد میزان پوشش تقاضا با تقسیم حجم ذخایر بر کل مصرف روزانه این کشورها، تنها مبین این نکته است که کشورها در صورت عدم برنامه ریزی و ادامه روند مصرف به صورت زمان عادی تا چه حد امکان ادامه حیات دارند. در حال حاضر ذخیره سازی در 3نقطه مهم و تاثیرگذار جهان انجام می شود که از نظر اهمیت و فعال عمل کردن در بازار نفت ، 3قطب ذخیره سازی به صورت موثر قرار دارند که به آنها پرداخته خواهد شد و به ترتیب اهمیت عبارتند از: ایالات متحده امریکا، اتحادیه اروپا، ژاپن و پاسیفیک . در حقیقت آنچه که به عنوان تاثیر ذخایر در بازار مطرح است ، ذخایری است که در اختیار OECD است و این سازمان تقریبا تمام تاثیر این ذخایر را در بازار نفت هدایت می کند. سایر نقاط جهان مثل امریکای جنوبی (به طور عمده برزیل و آرژانتین) یا قاره آفریقا (به طور عمده کشور آفریقای جنوبی) ذخیره سازی قابل توجهی صورت نمی گیرد و میزان ذخایر کنونی این نقاط به قدری نیست که قابل توجه باشد. البته توجه به این نکته نیز ضروری است که عکس العمل های این مناطق به دلیل ناهماهنگی و تاخیر زیاد نسبت به تغییرات بازار، عملا خنثی هستند. در این میان نقش ایالات متحده را نمی توان انکار کرد. در حال حاضر امریکا بزرگترین کشور ذخیره کننده نفت و فرآورده های نفتی در جهان است . این موضوع از این نظر نیز قابل توجه است که سهم این کشور در تولید نفت خام در دنیاست . این کشور با تولید نزدیک به 08/8 میلیون بشکه در روز جزو 3کشور اول تولیدکننده نفت دنیاست . ذخایر این کشور در 2بعد قابل توجه است : ذخایر تجاری (نفت خام یا فرآورده) و ذخایر استراتژیک نفت خام .