وقتی استخوان‌ها پوک می‌شوند

 در سراسر دوره جوانی بدن از این مواد معدنی برای تولید استخوان استفاده می‌کند. اگر شما کلسیم کافی دریافت نکنید یا بدنتان کلسیم کافی از رژیم غذایی جذب نکند، تولید استخوان و بافت‌های استخوانی ممکن است دچار مشکل جدی شوند. با بالا رفتن سن ممکن است کلسیم و فسفات از استخوان‌ها به داخل بدن جذب دوباره شوند و بافت‌های استخوان را سست‌تر و ضعیف‌تر کند. این امر می‌تواند به تردی و شکنندگی استخوان‌ها منجر شود و حتی بدون ایراد صدمه آنها را برای شکستگی‌ها مستعدتر کند. معمولا این ضایعات بتدریج طی سال‌ها رخ می‌دهد.بسیاری مواقع شخص پیش از آگاه شدن از وجود این بیماری یک شکستگی خواهد داشت. با بروز چنین اتفاقی معلوم می‌شود بیماری در مراحل پیشرفته خود و آسیب جدی است. علل عمده پوکی استخوان افت استروژن در زنان به هنگام یائسگی و افت تستسترون در مردان است. زنان بویژه بالای 50 سال غالبا بیشتر از مردان پوکی استخوان می‌گیرند.

محدود شدن به بستر، سرطان استخوان، نشانگان کوشینگ، فزونی سطوح کورتیکو‌استروئید ناشی از مصرف جاری داروهای آسم،التهاب مفاصل یا پوست، پرکاری تیروئید و پرکاری پارا تیروئید از علت‌های دیگر پوکی‌استخوان است.

زنان سفیدپوست بویژه آنهایی که سابقه پوکی استخوان فامیلی دارند، در معرض خطر هستند. دیگر فاکتورهای ریسک شامل این موارد است:

فقدان دوره‌های قاعدگی، مصرف زیاد الکل، یائسگی زودرس، اختلال خورد و خوراک، وزن پایین بدن، استعمال دخانیات، کلسیم بسیار کم در رژیم غذایی و برخی تجویزات دارویی از جمله استروئیدها و داروهای ضد حمله(صرع.)

علائم پوکی استخوان را بشناسید

در مراحل اولیه بیماری نشانه‌های بیماری وجود ندارد. علایم پوکی استخوان دیر بروز می‌کند و شامل: درد یا التهاب استخوان، شکستگی‌های مچ یا لگن(معمولا اولین نشانه)، کوتاه شدن قد با گذشت زمان، درد پشت ناشی از شکستگی استخوان‌های ستون فقرات، درد گردن ناش از شکستگی استخوان‌های ستوان فقرات و خمیدگی وضع اندامی می‌شود.

به طور کلی برای آن که پیش از بروز علایم بیماری، پوکی استخوان تشخیص داده شود، از روش‌های مختلفی همچون تست تراکم مواد معدنی استخوان (خصوصا چگالی‌سنجی یا اسکنDEXA که میزان مواد استخوان را می‌سنجد) کمک گرفته می‌شود. این آزمایش استاندارد طلایی برای ارزیابی پوکی استخوان به شمار می‌رود.

تست سی تی اسکن ستون فقرات نیز می‌تواند فقدان تراکم معدنی استخوان را نشان دهد. این آزمایش تشخیص کمی‌ می‌تواند تراکم استخوان را ارزیابی کند؛ اما قابل دسترس نیست و از اسکنDEXA گران‌تر است.

همچنین تست اشعه ایکس ستون فقرات یا لگن(در موارد جدی) ممکن است شکستگی یا اضمحلال استخوان‌های فقرات را نشان دهد.هرچند رادیوگرافی ساده استخوان‌ها در پیش‌بینی فردی که به احتمال زیاد پوکی استخوان دارد، خیلی دقیق نیست.

در نهایت تست کلسیم ادراری هم می‌تواند برخی شواهد گردش و جابه‌جایی افزایش یافته استخوان را در حد محدود فراهم کند. البته تعدادی از تست‌های جدیدتر هم در مراکز مختلف انجام می شود. بنابر این بهتر است از پزشکتان بخواهید بهترین آزمایش را برای شما معرفی کند.

تا دیر نشده به فکر درمان باشید

اهداف درمان پوکی استخوان شامل: کنترل درد مرتبط با بیماری، کند کردن یا توقف زوال استخوان و پیشگیری از شکستگی‌های استخوان از طریق به حداقل رساندن احتمال خطر افتادن می‌شوند که به این منظور درمان‌های مختلفی از جمله تجویزات دارویی گوناگون برای پوکی استخوان وجود دارند.

بیسفسفونات‌ها: نوعی دارو هستند که هم برای پیشگیری و هم درمان پوکی استخوان پس از یائسگی زنان استفاده می‌شوند و مصرف آنها از راه بلع دهانی و معمولا روزی یک‌بار یا برخی افراد هفته‌ای یک‌بار است. اثرات جانبی آنها عموما خفیف و شامل ناراحتی معده و تحریک مری است. چون این مواد مشکل جذب می‌شوند، باید با معده خالی مصرف شوند. حداقل نیم ساعت پس از مصرف دارو نباید دراز بکشید یا غذا و آشامیدنی(بجزآب) بخورید.دکترتان ممکن است مصرف مکمل‌های کلسیم و ویتامین دی را نیز سفارش کند.

کلسیتونین: دارویی است که نرخ زوال استخوان را کند می‌کند و درد استخوان را تخفیف می‌دهد. اشکال دارویی آن اسپری دماغی یا تزریق است. اثرات جانبی اصلی آن تحریک و سوزش‌ بینی (اسپری) و حالت تهوع (فرم تزریقی) است. در حالی که زوال استخوان را کند می‌کند و خطر شکستگی را کاهش می‌دهد، از بیسفسفونات‌ها تاثیر کمتری دارد.

تمرینات ورزشی را فراموش نکنید

تمرینات منظم و با قاعده می‌تواند احتمال شکستگی‌های استخوان مرتبط با پوکی استخوان را کاهش دهد. برخی تمرینات توصیه شده عبارتند از: تمرینات با بار وزن بدن، ‌قدم زدن، آهسته دویدن و تنیس، تمرین‌ با وزنه، نوارهای کششی، تمرینات تعادل تای چی،یوگا، دوچرخه‌های ثابت، ماشین‌های پایی، قدم زدن و آهسته دویدن. البته باید از تمرین‌هایی که خطر افتادن داشته باشد، احتراز کرد.

تغذیه سالم راز دوری از پوکی استخوان

شما باید از رژیمی ‌که مقادیر مناسب کلسیم، ویتامین دی و پروتئین را تامین کند، پیروی کنید.هرچند این کار به طور کامل زوال استخوان را متوقف نمی‌کند؛ اما دسترسی به ذخیره موادی را که بدن برای تشکیل و حفظ استخوان‌ها استفاده می‌کند، تضمین می‌کند. غذاهای پرکلسیم از جمله شیر کم چرب، ماست، بستنی، پنیر، ماهی آزاد، ساردین‌ها و سبزیجات برگ‌دار نظیر اسفناج رژیم غذایی سودمندی است. پزشکتان ممکن است مکمل‌های کلسیم و ویتامین دی توصیه کند. ویتامین دی به بدن برای جذب کلسیم کمک می‌کند.

پیشگیری یک اصل است

پیشگیری و مراقبت از افتادن و رفتارهای فیزیکی پرخطر حیاتی است.برای کاهش دادن احتمال خطر شکستگی‌ها از توصیه‌های غیرپزشکی و پریدن‌ها و جابه‌جایی اثاثیه اجتناب کنید.کفش‌های مناسب بپوشید، روزهای برفی تنها قدم نزنید و در حمام مراقب باشید.

آنچه نباید فراموش شود، این نکته مهم است که برای درمان کردن خود پوکی استخوان عمل جراحی وجود ندارد. هرچند شیوه‌ای به نام ورتبروپلاستی می‌تواند برای درمان شکستگی‌های کوچک در ستون فقرات ناشی از پوکی استخوان استفاده شود. این روش همچنین می‌تواند به تقویت استخوان‌های ستون فقرات که به سبب شکسته شدن ضعیف شده‌اند نیز کمک کند. روش کار به این شکل است که ماده‌ای چسبی با درجه سخت شدن سریع به داخل نواحی شکسته یا ضعیف شده تزریق می‌شود. شیوه مشابهی به نام کایفوپلاستی، بالن‌هایی را برای باز کردن فضاهای مورد نیاز تزریق چسب به کار می‌برد که در خلال کار برداشته می‌شوند.

مهریار میرنیا