تولید ‌برق ‌از ‌زباله آغاز می‌شود

به طوری که هم‌اکنون در دنیا بیش از 600 نیروگاه زباله‌سوز در 35 کشور جهان ساخته شده و در حال بهره‌برداری است که مجموع ظرفیت زباله‌سوزی آنها بالغ بر 130 میلیون تن زباله جامد شهری در سال است. در مدیریت مواد زاید جامد شهری زباله‌سوزی یکی از راه‌های دفع مواد زاید است که امروزه با گسترش علم با استفاده از حرارت تولید شده در این فناوری برای تولید بخار و در پی آن تولید برق استفاده می‌شود. به این ترتیب زباله به معنی یک منبع تولید انرژی قابل استفاده مجدد است، ایران نیز به گفته مسوولان سازمان انرژی‌های نو در حال برنامه‌ریزی برای تولید برق از 42 هزار تن زباله در کشور است که این طرح در مشهد و شیراز به صورت پایلوت راه‌اندازی خواهد شد. اجرای این طرح می‌تواند از یک سو گام موثری در مدیریت مواد زاید شهری و از سوی دیگر برای تامین انرژی و تولید برق که نیاز همیشگی کشور است، اقدامی ارزشمند محسوب شود.

امروزه بحث استفاده از زباله‌ها برای تولید برق به عنوان یکی از انرژی‌های نو از سوی سازمان انرژی‌های نو در حال پیگیری است. به گفته مسوولان سازمان انرژی‌های نو، هم‌اکنون قیمت انرژی‌های نو در ایران از تمام کشورهای دنیا بالاتر است، به نحوی که دولت ایران تعهد کرده است تولید انرژی‌های نو را با قیمت تضمینی 20 ساله خریداری کند.

مدیرعامل سازمان انرژی‌های نو در این‌باره گفت: ‌با توجه به این‌که دولت بتازگی تعهد کرده هر کیلووات ساعت برق تجدیدپذیر را به قیمت 130 تومان خریداری کند هم‌اکنون قرارداد خرید 600 مگاوات برق تجدیدپذیر از سوی دولت به صورت 20 ساله تعهد شده است.

آرمودلی خاطرنشان کرد: در حال حاضر ما با باز کردن اسناد اعتباری (LC) در بانک‌ها و واریز پول به حساب بانکی، مبلغ تولید برق تجدیدپذیر را به فعالان این بخش می‌پردازیم؛ به صورتی که هر وقت از سوی تولیدکنندگان برق تجدیدپذیر فیش تولیدی ارائه شود، می‌توانند پول را از بانک دریافت کنید.

وی به برنامه‌ریزی تولید برق از زباله اشاره کرد و گفت: هم‌اکنون 42 هزارتن زباله  در کشور داریم که در برخی نقاط کشور ایجاد معضل کرده و اثرات زیست‌محیطی فراوانی را به دنبال دارد و می‌توان از آن برق تولید کرد.

مدیرعامل سازمان انرژی‌های نو افزود: هم‌اکنون 2 متقاضی تولید برق از گاز زباله در کشور وجود دارد که در مشهد و شیراز اعلام آمادگی کرده‌اند و قرار است بتوانند با کمک شهرداری این دو شهر 6/1 مگاوات برق از گاز زباله تولید کنند.

آرمودلی تصریح کرد: برای حمایت و توسعه تولید برق از گاز زباله با 2 متقاضی بخش خصوصی قرارداد بسته شده است که طبق آن مقرر شده  300 مگاوات برق به صورت خرید هر کیلووات برق تجدیدپذیر 130 تومان از 2 ماه آینده آغاز شود.

وی با اشاره به وجود ظرفیت قابل قبول در بخش تولید برق از زباله، ضایعات دامی، کشاورزی، استفاده از گازهای حاصل از فاضلاب انسانی و صنعتی خاطرنشان کرد: سازمان انرژی‌های نو برای موفقیت در تولید برق از موارد یادشده برنامه‌هایی را اجرا کرده و پروژه‌هایی را به صورت پایلوت در نقاط مختلف کشور در دست اقدام دارد که به زودی اجرا می‌شود.

تولید برق از زباله در شیراز

 پیشرفت روزافزون فناوری، توسعه زندگی شهری، تولید ویرانگر زباله‌های شهری در کلانشهرها و نیاز بیشتر به انرژی پاک برای زیستن از جمله مولفه‌هایی است که استفاده از این نوع نیروگاه‌ها را که از انرژی‌های تجدیدپذیر مهیا می‌شوند، اجتناب‌ناپذیر می‌کند. در حقیقت راه‌اندازی نیروگاه‌های بیوگاز با یک تیر دو هدف زدن است؛ به طوری که از یک سو فرآیند امحای زباله‌های شهری انجام  و از سوی دیگر از این نوع زباله‌ها در تولید انرژی پاک بهره‌گیری می‌شود.

طرح احداث نیروگاه‌ بیوگاز در شیراز و استفاده از زباله‌های شهری در تولید انرژی در این کلانشهر از سال‌ها پیش در حال مطالعه بود و اکنون به مرحله اجرا و سرانجام رسیده است. مدیرعامل سازمان تنظیف و بازیافت مواد شهرداری شیراز نیز در این‌باره گفت: برای اولین بار در کشور نیروگاه برق بیوگاز در شیراز احداث می‌شود و استان فارس به‌عنوان اولین استان پیگیر در تاسیس این نیروگاه از سال  78 در این زمینه فعال بوده و طرح آن را به اجرا گذاشته است.

نیروگاه برق بیوگاز با ظرفیت یک هزار و 65 کیلووات ساعت به‌ وسیله سازمان تنظیف و بازیافت مواد شهرداری شیراز و با مشارکت بخش خصوصی در محل سایت پسمانده‌های شیراز واقع در برم شور احداث شده است که تا پیش از سال 76 تمام پسماند‌ها در محل کیان‌آباد پایین‌تر از شهرک میان‌رود در جنوب شیراز دفن می‌شد که به علت همجواری این سایت با شهر و جلوگیری از آلودگی‌های زیست‌محیطی و بهداشتی از سال 76 محل دفن پسماند‌ها به محل فعلی انتقال داده شد و این محل در زمینی به مساحت دو هزار و179هکتار احداث شده است.

همچنین40هکتار از این زمین مختص سایت دفن زباله‌ها و30‌هکتار هم مختص مجتمع صنعتی بازیافت و مابقی حریم جانبی و فضای سبز شهرداری شیراز است و از این مساحت تا به حال بیش از 1200‌هکتار زیتون‌کاری شده و نزدیک به 30تن زیتون امسال از این محل برداشت می‌شود.

کارشناسان در تحقیقات خود نشان داده‌اند که در اثر دفن زباله‌ها بخصوص موادآلی تجدیدپذیر و فعل و انفعالات بی‌هوازی مواد گازهای متان، اکسیژن، دی‌اکسید کربن و نیتروژن تولید می‌شود که نزدیک به  60 درصد گاز متصاعد از آن متان و30 درصد دی‌اکسید کربن و مابقی گازهای دیگر است. این گازها هم برای آلوده کردن آب‌های زیرزمینی و انفجارات درون زمین و هم برای افزایش گازهای گلخانه‌ای و ایجاد اشتعال و آتش‌سوزی و آثار زیانبار آن برای محیط زیست فوق‌العاده زیانبار است، بنابراین برای اولین بار در سال  78 در کشور شهرداری شیراز چاهکی به ابعاد  5/2در5/2و به عمق 6 متر احداث کرد و در همان سال بحث جمع‌آوری، هدایت و سوزاندن این گازها به صورت آزمایشی انجام گرفت.

به دنبال آن شهرداری شیراز و سازمان تنظیف مواد جمع‌آوری و سوزاندن گازهای حاصل از دفن بی‌هوازی زباله‌های شیراز را در دستور کار خود قرار داد که از سال80 اقدام به لوله‌گذاری و هدایت گازهای حاصل از دفن پسمانده‌های زباله‌های شیراز کرد و امسال هم نزدیک به 5400 متر طول لوله‌گذاری در محل سایت دفن برای استحصال گاز انجام شده است.

مسوولان شهرداری شیراز اعلام کردند به دنبال این اقدام خیلی از کلانشهرها کارشناسان خود را به شیراز اعزام کردند و از کارشناسان سازمان تنظیف و مواد شهر شیراز این طرح‌ها را اخذ و پس از شیراز در برخی از شهرها پروژه ‌احداث نیروگاه بیوگاز آغاز شد.

مدیرعامل سازمان تنظیف مواد شهرداری شیراز گفت: اثرات جمع‌آوری و هدایت این گازها قابل بررسی است، اینک در هرساعت700   متر مکعب گاز در سایت دفن زباله شیراز تولید می‌شود، سازمان تنظیف و مواد شهرداری شیراز از طریق سازمان انرژی‌های نو احداث نیروگاه برق را در دستور کار خود قرار داده است.

امینی ‌افزود: احداث‌ این نیروگاه ‌دارای تاثیرات زیست‌محیطی و جمع‌آوری و هدایت این گازها که به عنوان سوخت نیروگاه مورد استفاده قرار می‌گیرد و جریان الکتریسیته و برق هم تولید می‌کند، برق تولیدی به شبکه برق سراسری به طور متوسط هر کیلووات ساعت55هزار تومان فروخته می‌شود که قرارداد آن منعقد شده و سازمان انرژی نو متعهد شده به مدت  13سال برق تولیدی این نیروگاه را خریداری کند.

وی گفت: زباله‌هایی که دفن می‌شود بین 2 تا 6 ماه  تولید گاز می‌کنند و عواملی که بر تولید گاز این زباله‌ها موثر است می‌توان به خود مواد آلی تجدیدپذیر در زباله‌ها، رطوبت آنها و نحوه توزیع و دفن آنها و میزان آبی که به سایت دفن نفوذ می‌کند اشاره کرد.

با توجه به این‌که روزانه به طور متوسط 900 تن زباله در سایت دفن می‌شود به گفته کارشناسان،  با افزایش گازهای استحصالی این امکان وجود دارد که امکان توسعه نیروگاه فراهم باشد.

تولید برق از زباله در تهران

به گفته مسوولان  پژوهشی پژوهشگاه نیرو طراحی نیروگاه زباله‌سوز از سوی محققان کشورمان  براساس زباله‌های تهران نیز قابل اجرا است. هم‌اکنون  در تهران روزانه حدود 8 هزار تن زباله تولید می‌شود؛ در حالی که کارخانه تبدیل زباله به کمپوست ایجاد شده است ولی دفع آنها به عنوان مشکل همیشگی همواره وجود داشته است.

امروزه نیروگاه‌های زباله‌سوز به طور گسترده‌ای در کشورهای مختلف مورد بهره‌برداری قرار گرفته‌اند، از این رو برای راه‌اندازی این نیروگاه‌ها در کشور مطالعاتی شکل گرفته که در حال گسترش و عملی شدن است. به گفته مسوولان پژوهشگاه نیرو هم‌اکنون طراحی نیروگاه‌های زباله‌سوز بر اساس زباله‌های تهران با ظرفیت 1200 تن در روز صورت گرفته است.

امینی ایجاد مسیر زباله و گاز و نیروگاه، کوره، محوطه سرپوشیده برای تخلیه زباله، انبار زباله، خردکن زباله و واحد جداسازی فلزات از زباله را از واحدهای مورد نیاز این نیروگاه نام برد و خاطرنشان کرد: در دنیا از 2 نوع کوره بستر شناور و توده‌سوز با کاربردهای متفاوت استفاده می‌شود که در این طرح  هر دو نوع کوره مورد نظر قرار گرفته‌اند. وی با تاکید بر کنترل آلاینده‌های زیست‌محیطی این نوع نیروگاه‌ها گفت: در این طرح بر کنترل آلودگی هوا تاکید شده، از این رو سیستم کنترل آلودگی پیش‌بینی شده است.

وی به گران بودن این نیروگاه‌ها اشاره کرد و افزود: برای راه‌اندازی این نیروگاه‌ها باید جذابیت‌های لازم ایجاد شود. در حال حاضر طبق مصوبات مجلس، برق تولیدی که بر مبنای انرژی‌های نو باشد به نرخ تضمینی خریداری می‌شود ولی نرخ تضمینی بدون دیگر حمایت‌ها موثر نخواهد بود. وی همچنین از مذاکره با شهرداری‌ها در خصوص راه‌اندازی این نیروگاه خبر داد.

انرژی‌های نو، مورد بی‌توجهی

بررسی‌ها نشان می‌دهد در کشور توجه چندانی به انرژی‌های نو نمی‌شود و متاسفانه این انرژی‌ها در سبد انرژی کشور جایی ندارند.

از این‌رو طبیعی است که با وجود مسائلی که در رابطه با سوخت‌های فسیلی در دنیا مطرح است، توجه به انرژی‌های نو و یا انرژی‌های تجدیدپذیر که بیشتر الهام گرفته از انرژی خورشیدی هستند، روزبه‌روز بیشتر می‌شود. از طرف دیگر، پیشرفت‌های فناوری که بشر به آنها دست یافته است موجب شده انرژی‌های تجدید‌پذیر از نظر اقتصادی نیز رفته‌رفته مقرون به صرفه شود. هم‌اکنون بسیاری از کشورهای دنیا از جمله اتحادیه اروپا و مجموعه کشورهای آن در نظر دارند که تا سال 2030 میلادی، حدود 20 درصد از انرژی‌های مورد نیاز خود را از انرژی‌های تجدیدپذیر تامین کنند.

عباسپور، کارشناس ذخیره پتانسیل انرژی‌ها، وجود انرژی‌های تجدید‌پذیر را در دیگر نقاط کشور مهم دانست و گفت: در هر کجای کشور که چشمه‌های آب گرم وجود دارد، امکان استفاده از انرژی زمین‌گرمایی نیز وجود دارد.

وی با اظهار خرسندی از وجود انرژی‌های زمین‌گرمایی، خورشیدی، باد و همچنین انرژی آب در کشور گفت: باید برنامه‌ریزی‌های لازم برای بهره‌برداری از این منابع خدادادی به نحو احسن انجام شود و در حال حاضر طبق آمار وزارت نیرو، 42 هزار مگاوات پتانسیل توزیع برق آبی داریم.

وی سهم انرژی‌های نو در تولید انرژی کشور را بسیار ناچیز دانست و گفت: در کشور حدود 70 مگاوات برق بادی بهره‌برداری می‌شود، در حالی که ظرفیت برق کشور 40 هزار مگاوات است و تقریبا می‌توان گفت که سهم انرژی‌های تجدیدپذیر در تولید انرژی‌های کشور صفر است.

حمیده‌سادات هاشمی