اولین‌ چالش ‌مذهبی ‌اوباما

اوباما روز سه‌شنبه در راستای عمل به وعده‌های انتخاباتی خود مبنی بر مختار گذاشتن مردم برای تصمیم‌گیری در مورد سرنوشت فرزندان خود فرمانی را امضا کرد که در دستورالعمل صادر شده توسط جورج بوش، رئیس‌جمهور قبلی آمریکا برای منع اعطای هرگونه کمک به موسسات فعال در زمینه سقط جنین و غیرقانونی شمردن این اقدام را باطل کرد.

هر‌چند واتیکان معمولا از واکنش نشان دادن به آن دسته از تصمیمات کاخ‌سفید که نوعی سیاستگذاری در حوزه داخلی تلقی می‌شود، اجتناب می‌ورزد اما به اقدام روز شنبه اوباما بلافاصله واکنش نشان داد.

هنوز آفتاب روز شنبه غروب نکرده بود که مقامات واتیکان از طریق پست الکترونیک صفحه اول روزنامه اورواتوره میلانو، تنها روزنامه شهر واتیکان که تیتر اولش مطلبی با عنوان «تصمیم ناامیدکننده» [اوباما] بود را برای همه مراجع خبری ارسال کردند.

صبح روز بعد روزنامه ایتالیایی کوریه‌دلاسرا مصاحبه‌ای با یکی از مقامات واتیکان را منتشر ساخت که مملو از انتقادات رنگارنگ از رئیس‌جمهور جدید آمریکا بود. اسقف اعظم رینو فسیچیلا، رئیس دانشکده الهیات واتیکان که طرف مصاحبه این روزنامه بود لغو قانون منع پرداخت کمک‌های مالی دولتی به موسساتی که به هر شکل خدماتی در رابطه سقط جنین ارائه می‌دهند را «تصمیم نخوت‌آمیز کسانی که وقتی دستشان به قدرت می‌رسد، فکر می‌کنند مختار به تصمیم‌گیری بین مرگ و زندگی هستند» توصیف کرد.

واتیکان که به ظاهر از سرعت عمل اوباما در لغو این ممنوعیت به خشم آمده است عملکرد او را متناقض با پاره‌ای اظهاراتش دانست که گفته بود همزمان با فراهم آوردن امکان سقط جنین قانونی در جهت کاهش موارد سقط جنین حرکت می‌کند. فسیچیلا که گفته می‌شود از نزدیکان پاپ بندیکت شانزدهم، رهبر کاتولیک‌های جهان است، گفت: واقعیت این است که با بازی با کلمات نمی‌توان همه چیز را حل کرد. وی افزود: پنهان‌شدن پشت عبارات زیبا برازنده کسی که در مقابل مردم مسوولیت‌های خطیری دارد، نیست.

هنوز برای اظهارنظر پیرامون روابط ایالات‌متحده و واتیکان در آینده زود است و نمی‌توان بروز شکاف بین دو طرف را با قاطعیت پیش‌بینی کرد به‌خصوص ‌آن که پاپ در مراسم مذهبی روز یکشنبه هیچ اشاره‌ای به تصمیم اوباما نکرد. اگرچه پاپ پس از پیروزی اوباما در انتخابات ریاست‌جمهوری و برگزاری مراسم تحلیف وی پیام‌هایی گرم برای او فرستاد ولی بعید است که پاپ و واتیکان در صورت حرکت کاخ‌سفید در جهت قانونمندسازی سقط جنین و انجام تحقیقات در زمینه سلول‌های بنیادی سکوت پیشه سازد.

اگر اوباما درصدد اتخاذ تصمیم‌هایی متفاوت با دوره بوش در قبال سقط جنین و تحقیقات در حوزه سلول‌های بنیادی برآید باید منتظر برخورد بین واشنگتن و واتیکان بود. در مصاحبه روز یکشنبه کوریه‌دلاسرا با فسیچیلا روی واکنش کلیسای کاتولیک آمریکا به تصمیم اخیر اوباما متمرکز شده بود. با این حال این کلیسا هنوز واکنشی رسمی به این مساله نشان نداده است.

بندیکت بخوبی می‌داند سقط جنین در اکثر کشورهای غربی قانونمند است و تقریبا در همه کشورهای اروپایی به امری متعارف تبدیل شده است. همین مساله یکی از مثال‌‌های روشن و بارزی است که از نگاه پاپ ، موید سقوط اخلاقی زندگی در عصر معاصر است اما وقتی مساله به آمریکا مربوط می‌شود پاپ می‌داند تمرکز بر این مساله می‌تواند وضعیت موجود در روابط واتیکان و ایالات‌متحده را به چالش بکشد.

او در سفر آوریل گذشته‌اش به واشنگتن دی‌سی و نیویورک شنیده بود چطور مهاجرت کاتولیک‌های راسخ به آمریکا می‌رود تا اعتقادات مذهبی مسیحیان‌ این کشور را احیا کند. این مساله اهمیت دارد. اوباما رای اکثریت کاتولیک‌ها را به دست آ‌ورد. بخشی از این موفقیت‌ به این دلیل بود که او اولا توانست آنان را متقاعد کند که فردی مناسب ‌برای به دست گرفتن سکان هدایت کشور است و مهم‌تر آن‌که با ارزش‌های اعتقادی آنها همگرایی دارد.

حداقل کاری که بندیکت می‌تواند انجام دهد این است که در سخنان خود و دیپلماسی پنهانش سعی کند به کاتولیک‌های آمریکایی یادآوری کند این ارزش‌ها چه هستند. این حرکت در واقع فرصتی برای تاثیرگذاری بر قوانین مربوط به سقط جنین در ایالات‌متحده و دیگر نقاط دنیا خواهد بود. به عبارت ساده‌تر اگرچه بروز تنش میان واتیکان و واشنگتن برای هیچ‌کس از دو طرف خوب نیست اما بندیکت ممکن است برای جنگ با اوباما چندان بی‌رغبت نباشد.

اگر مسیر تحولات به چنین سمت‌وسویی برود اوباما باید سخت فعالیت کند تا در این جنگ خیلی آسیب نبیند. به هر حال او با رای اکثریت کاتولیک به کاخ‌سفید راه یافت و برای حفظ جایگاه خود به حمایت و همراهی این اکثریت  احتیاج دارد.

دقیقا به همین دلیل بود که فسیچلا در بخشی از مصاحبه‌اش گفته بود آنچه در آمریکا  اتفاق می‌افتد بر سایر نقاط جهان تاثیر می‌گذارد و برای همین هم که شده رهبران آمریکا باید قابلیت گوش فرادادن به دیگران را داشته باشند، با فروتنی به توصیه‌های دیگران گوش کنند و حتی اگر لازم شد از سایرین کمک بخواهند. این پیامی زهرآلود برای اجاره‌نشین جدید کاخ‌سفید بود.

رضا سادات