ذرات معلق عامل اصلی آلودگی هوا

در این خصوص دکتر حسن اصیلیان اعلام کرد ایران به منظور آن‌که از خسارات متحمل شده در این بخش جلوگیری کند، راهکارهای کوتاه مدت، بلند مدت و میان مدتی را برای جلوگیری از جابه‌جایی غبارها از مناطق جنوبی به این کشورها پیشنهاد کرده است.

در حالی که امسال حتی در روزهای تابستان نیز به سبب بروز پدیده جابه‌جایی غبارها هوای تهران وضعیت ناسالمی داشت،‌ این وضعیت در فصل زمستان شدیدتر شد و آمار مراجعه بیماران قلبی و تنفسی به بیمارستان‌ها به صورت شاهدی برای این ادعا هستند. اگرچه هنوز مسوولان وزارتخانه‌هایی مانند وزارت بهداشت این ارتباط را به صورت رسمی و در آمارهای خود اعلام نمی‌کنند، اما ارتباط افزایش آلودگی هوا و افزایش بیماری‌های قلبی و تنفسی امروزه به اثبات رسیده است.

به این ترتیب به نظر می‌رسد خشکسالی و کاهش بارندگی‌ها تنها به وضعیت محیط طبیعی صدمه وارد نمی‌کند، بلکه با وسعتی گسترده تمام ابعاد زندگی بشر را تحت تاثیر قرار می‌دهد و سایه خود را بر هوای شهرها نیز می‌افکند.

در بخش بین‌الملل کشورهای جنوب آسیا مانند کشورهای مالدیو، ‌بنگلادش، سریلانکا، پاکستان، ایران و بوتان در بیانیه ماله که میان کشورهایی که مرز آبی دارند شکل گرفته است، با توجه به اهمیت جابه‌جایی غبارهای مرزی، پایش این غبارها را در دستور کار قرار داده‌اند.

در بیانیه ماله تصویب شده است که در کشورهای عضو این بیانیه ایستگاه‌هایی به منظور پایش برون مرزی غبارها راه‌اندازی شود.‌ این پروژه که هم‌اکنون در کشور ما از استان ایلام در شهر دهلران آغاز شده است، به اندازه‌گیری ذرات، ترکیبات گوگردی 2SO و ترکیبات نیتروژنی 2NO می‌پردازد.

همچنین بر این اساس به منظور پایش‌های برون مرزی غبارها ایستگاه دیگری در شهر زاهدان راه‌اندازی خواهد شد که به پایش جریان‌های بادی که از کشورهای همجوار به کشور وارد می‌شود، می‌پردازد.

کارشناسان معتقدند شناسایی منشاء این غبارها،‌ ذرات و آلاینده‌ها بسیار اهمیت دارد، زیرا به منظور کنترل آنها باید مشخص شود این غبارها منشاء صحرایی دارند یا ساخته دست بشرند.

بر این اساس اگر غبارها انسان‌ساز باشند، باید بر اساس مسیر جریان باد کارخانه‌هایی که در مسیر جریان باد قرار دارند شناسایی شوند و تمهیدات لازم دراین‌باره اندیشیده شود.

نقش جنگل در کنترل ذرات

آلودگی هوا چه در مناطق شهری به وسیله وسایل دودزا و کارخانجات و سایر منابع آلوده‌کننده و چه در مناطق بیابانی در اثر حرکت و جابه‌جایی ریگ و گردوغبار به وسیله باد وجود دارد. بررسی‌ها نشان داده است که مواد سمی موجود در هوای شهرها فقط از لوله اگزوز اتومبیل‌ها یا دودکش کارخانه‌های داخل شهر خارج نمی‌شود، بلکه بادهایی که از اطراف می‌وزند، گردوغبار و گازهای کارخانه‌های اطراف را هم وارد شهر می‌کنند و به غلظت مواد سمی هوای مناطق مسکونی می‌افزایند که این وضعیت در آلودگی هوای امسال بیشتر خود را نشان داده است.

درختان در جلوگیری و کاهش آلودگی هوا و پراکنده شدن ذرات نقش اساسی دارند. به طور مثال یک درخت صد ساله راش با 5/2 تن وزن (وزن چوب خشک) در طول عمر خود بیش از یک هزار میلیون مترمکعب گاز کربنیک هوا را جذب کرده است تا بتواند این مقدار چوب را تولید کند. همچنین کارشناسان معتقدند درختان باعث می‌شوند باد حامل ذرات ریز را شانه کنند و می‌توانند در هر هکتار جنگل تا 68 تن گردوغبار را هر بار در خود رسوب دهند.

این موضوع برای مناطق بیابانی و شهرهایی که مورد تهاجم ریگ روان قرار می‌گیرند، بسیار حائز اهمیت است، چون با ایجاد کمربند سبز می‌توان از ورود گردوغبار به داخل شهر جلوگیری کرد. همگام با شانه کردن گردوغبار هوا، جنگل مقدار زیادی از باکتری‌ها و میکروب‌های معلق در هوا را در لای شاخ و برگ خود رسوب می‌دهد؛ چرا که مقدار باکتری‌های موجود در هوای جنگل به مراتب کمتر از مناطق غیرجنگلی است.

طبق بررسی‌های دانشمندان روسیه، درختان کاج، چار مغز، پیسه‌آ، آبیس سیبری، بلوط، فندق، اوکالیپتوس، ارس، افرا، بید، زبان گنجشک و داغداغان، از خود موادی در هوا پخش می‌کنند که باعث از میان رفتن بسیاری از باکتری‌ها و قارچ‌های تک سلولی و برخی از حشرات مضر می‌شود.

تحقیقات نشان داده است اهمیت جنگل فقط در تصفیه هوا از گردوغبار نیست، بلکه در ضدعفونی هوا هم نقش موثری دارد و این مساله ایجاد فضای سبز در اطراف و داخل شهرها و اطراف بیمارستان‌ ها، ‌مدارس و اماکن عمومی را بخوبی گویا می‌سازد.

چراگاه‌ها نیز در مناطق بیابانی به منظور جلوگیری از انتشار گردوغبار و پراکنده شدن ذرات خاک نقش موثری دارند،‌ چراگاه‌ها همچون پوششی روی خاک‌ها، ریگ و سنگ‌های خرده‌ریز را می‌گیرند و اجازه حرکت به آنها نمی‌دهند و در مناطقی که حرکت خاک وجود داشته باشد، مقادیر زیادی از آن را در پای بوته‌‌ها رسوب می‌دهد.

در صورت امکان از منزل خارج نشوید

اغلب اوقات زمستان‌ها اخبار مربوط به آلودگی هوا بیشتر شنیده می‌شود و به دلیل شرایط وارونگی هوا هشدارهای کارشناسان به منظور حفظ سلامت شهروندان افزایش می‌یابد.

گاهی به نظر می‌رسد وقتی غلظت آلاینده‌ها در سطحی افزایش می‌یابد که وضعیت در شرایط هشدار قرار می‌گیرد، ‌شاید همیشه نباید منتظر هشدارهایی از صداوسیما و رسانه‌ها بود تا از شما بخواهند که به منظور حفظ سلامت خود از منزل خارج نشوید.

وجود ‌خاک، گردوغبار و ذرات معلق در هوا باعث می‌شود کسانی که ناراحتی تنفسی دارند، بیماری‌شان تحریک شود و تنفس‌شان با اختلال روبه‌رو گردد.

بررسی‌ها نشان داده این وضعیت باعث مشکلاتی از جمله اختلال تنفسی برای شهروندان بویژه افرادی که دچار ناراحتی تنفسی هستند شده و وضعیت هوا برای بیماران، سالمندان و کودکان خطرناک است. اما حتی در بعضی از شرایط و در وضعیت استقرار شهری مانند تهران بخصوص در روزهای سرد سال که آلاینده منو اکسید کربن قابل رویت نیست، اما گردوغبار و ذرات با چشم قابل رویت است، نیز برخی مسوولان سازمان حفاظت محیط زیست اعلام کرده‌اند بهتر است مردم در این شرایط که ناسالم بودن هوا مشخص است از ترددهای غیرضروری بپرهیزند زیرا امسال در شرایط غیرمتعارفی از نظر آلاینده‌های هوا قرار داریم.

ازاین‌رو سعی کنید خود همواره پایشی بر وضعیت هوا داشته باشید و در شرایط ناسالم از منزل خارج نشوید.

حمیده سادات هاشمی