توافق گازی شکننده روسیه و اوکراین

دولت روسیه در اولین روز سال جدید میلادی به دلیل اختلاف‌نظر بر سر بهای گازی‌ که به اوکراین عرضه می‌شد و همچنین نحوه پرداخت این گاز بها، ارسال گاز به این کشور را قطع کرد اما جریان گاز به سمت سایر کشورهای اروپایی که از طریق خط لوله اوکراین ترانزیت می‌شود برقرار ماند.

با این حال پس از وارد آمدن اتهاماتی به اوکراین در زمینه برداشت غیرقانونی این کشور از گازی که باید از طریق این کشور به سمت اروپا ترانزیت می‌شد مسکو دستور قطع کامل جریان گاز به اوکراین را صادر کرد.

با توافق نامه‌ای که با میانجیگری اتحادیه‌اروپا بین دو کشور به دست‌ آمد قرار شد ارسال گاز از طریق خطوط اوکراین و با نظارت نمایندگانی از این اتحادیه از 13ژانویه از سرگرفته شود. با این حال اروپایی‌ها باز هم شاهد نرسیدن گاز روسیه به خطوط لوله خود بودند. مسکو ادعا داشت اوکراین گاز دریافتی را به جای فرستادن برای مصرف‌کنندگان اروپایی به خطوط لوله داخلی خود تزریق می‌کند.

در نقطه مقابل اوکراینی‌ها مدعی بودند که فشار گاز ارسالی از روسیه پایین است و ارسال گاز به صورت منقطع انجام می‌شود. در ادامه این جنگ لفظی بود که گراس تارادلاس، سخنگوی کمیسیون انرژی اروپا اعلام کرد روسیه و اوکراین به یک اندازه توافق نامه را نقض کرده‌‌اند؛ چرا که روسیه از ارسال گاز به میزانی که توافق شده بود، اجتناب‌ می‌ورزید و اوکراین از انتقال حجم گاز دریافتی به اروپا خودداری کرده بود.

پس از مذاکرات ولادیمیر پوتین، نخست‌وزیر روسیه و یولیا تیموشنکو، همتای اوکراینی او در مسکو، دو طرف به توافقی بینابین برای ارسال گاز به اروپا رسیدند.

پوتین پس از امضای این توافق نامه 19 ژانویه در نشست خبری مشترک با تیموشنکو اعلام کرد مسکو با اعمال تخفیفی 20 درصدی در بهای گازی که به اوکراین ارسال می‌شود، موافقت کرده است و کی‌یف در نقطه مقابل پذیرفته تعرفه ترانزیت گاز از طریق خطوط لوله این کشور برای اروپا را افزایش ندهد.

دستیابی به این توافق به معنای افزایش گاز بهای مصرفی اوکراین از 179 دلار به ازای هر هزار مترمکعب به حدود 250 دلار است. این کشور از بابت ترانزیت گاز به اروپا به ازای انتقال هر هزار مترمکعب از طریق خاک این کشور 7/1 دلار درآمد کسب می‌کند. در حال حاضر اروپا نزدیک به 20 درصد گاز مصرفی خود را از روسیه و به واسطه خطوط لوله اوکراین تامین می‌کند.

دو طرف همچنین توافق کردند با آغاز سال 2010 و به مدت 10 سال گاز بهای مصرفی اوکراین بر مبنای قیمت جهانی گاز و البته با 20 درصد تخفیف تعیین شود و ناظران اروپایی بر چگونگی انتقال گاز صادراتی روسیه از طریق خاک اوکراین نظارت کنند.

هر دو طرف از سوی رهبران اتحادیه‌اروپا و بویژه دولت آلمان برای دستیابی به توافقی جامع تحت فشار قرار داشتند. یوهانس کایتنربرگ، سخنگوی آینده اروپا در آستانه آغاز مذاکرات پوتین و تیموشنکو در مسکو تاکید کرد این نشست آخرین و بهترین فرصت برای دو طرف برای نشان دادن عزم‌شان در عبور از این مناقشه است.

با این حال پوتین پس از امضای توافق‌نامه در مصاحبه با شبکه تلویزیونی ARD آلمان به‌شدت از اوکراین انتقاد کرده و کی‌یف را مسوول انقطاع ارسال گاز برای اروپا معرفی کرد. او همچنین ادعا کرد شرکت گازپروم طی سه هفته توقف ارسال گاز برای اروپا متحمل زیانی 800 میلیون دلاری شده است.

اوکراین زیر ذره‌بین

بیشتر رهبران اروپا لااقل در مقطع اول شروع مناقشه جانب مسکو را گرفتند و برخی حتی هشدار دادند عملکرد اوکراین تلاش‌ها برای پیوستن این کشور به اتحادیه‌‌اروپا را به مخاطره افکنده است. آلمان و برخی کشورهای دیگر عضو اتحادیه توافق‌نامه‌هایی با مسکو برای مشارکت در استحصال گاز و ایجاد خطوط لوله استحصال گاز امضا کرده‌اند.

کرملین در بحبوحه مناقشه گازی‌اش با کی‌یف در پی ترغیب کشورهای اروپایی به پرداخت تسهیلات به اوکراین با هدف کمک به بازپرداخت بدهی‌های این کشور به گازپروم بود. پوتین در مذاکرات خود با تیموشنکو همچنین پیشنهاد واگذاری خط لوله استحصال گاز سراسری اوکراین را مطرح کرد که با سکوت همتای اوکراینی‌اش مواجه شد.

گرهارد شرودر، صدراعظم پیشین آلمان که ریاست هیات مدیره شرکت سرمایه‌گذاری مشترک نورداستریم بین گازپروم و شرکت‌های آلمانی را بر عهده دارد که به دنبال ایجاد خط لوله‌ای جدید از طریق بستر دریای بالتیک است پیشتر خواستار ایجاد کنسرسیوم فراملیتی متشکل از شرکت‌های غیردولتی برای خریداری خط لوله ترانزیت گاز اوکراین شده بود.

شرکت اوکراینی اوکرانر‌که متولی مدیریت خط لوله ترانزیت گاز از اوکراین است اولین قربانی توافق جدید دو کشور خواهد بود. این شرکت در مالکیت شرکت ملی نفت‌وگاز اوکراین و 2 سرمایه‌گذار اوکراینی است که از بابت ترانزیت گاز روسیه به منافع هنگفتی دست یافته‌اند.

جنگ داخلی اوکراینی‌ها

تیموشنکو چندان به واگذاری اوکرانر‌گو، شرکتی ثبت شده در سوییس که شرکای غیردولتی‌اش رقبای سیاسی او هستند چندان بی‌رغبت نیست. این در حالی است که ویکتور یوشچنکو، رئیس‌جمهور اوکراین مراودات نزدیکی با سرمایه‌گذاران اصلی این شرکت دارد.

خیلی‌ها گمان دارند چنانچه متحدان یوشچنکو دچار مشکل شوند او حاضر به تن دادن به توافق‌نامه منعقد شده در مسکو نخواهد بود. یوشچنکو که مدت‌هاست با نخست‌وزیر دولتش بر سر چگونگی مدیریت کشور درگیر جنگ قدرتی تمام‌عیار است ، سعی دارد به هر قیمت ممکن مانع از تقویت موضع تیموشنکو به واسطه این توافق‌نامه شود.

مشکل اینجاست که یوشچنکو بخواهد یا نخواهد تیموشنکو با عقد این توافق‌نامه در موقعیت برتری در قیاس با او قرار گرفته است. مطبوعات روسیه و اوکراین حتی قبل از آن که تیموشنکو به روسیه سفر کند، پیش‌بینی کرده بودند او با انعقاد توافق‌نامه‌ای درصدد امتیازگیری از رئیس‌‌جمهور برخواهد آمد.

اولین نشانه‌ها از احتمال سنگ‌اندازی یوشچنکو در مسیر اجرای توافق‌نامه مسکو شنبه این هفته و زمانی که او این توافق‌نامه را تلاش مسکو برای نفوذ بر جریان‌های سیاسی اوکراین و به دست گرفتن کنترل خط لوله ترانزیت گاز اوکراین توصیف کرد به‌منصه ظهور رسید.

در همین حین دیمیتری فرتاش، یکی از سرمایه‌گذاران اوکراینی این خط لوله در گفتگو با شبکه رادیویی اکوی روسیه تصریح کرد او و شریکش به دنبال خرید سهام 50 درصدی شرکت ملی نفت‌وگاز اوکراین در خط لوله ترانزیت گاز این کشور هستند.

رضا سادات