اضلاع خصوصی‌سازی تئاتر

آنچه در دهه 40 و 50 خورشیدی،خوره ابتذال افتاده به جان تئاتر خصوصی ایران را شدیدتر و عمیق‌تر کرد، جدا کردن هنرمندان و بازیگران از این حوزه و جمع کردن آنان به عنوان کارمند دولت در اداره تئاتر بود. در آن سال‌ها، با حقوق بگیر شدن فعالان هنرهای نمایشی و ساخت چندین تالار دولتی چون سنگلج و بعد از آن مجموعه تئاترشهر، ارتباط این هنر با بدنه جامعه قطع شد و تئاتر بی‌نیاز از ذائقه سنجی مخاطب و اکتفا به گستره محدود و خاصی از تماشاگران، زندگی در فضایی گلخانه‌ای را آغاز کرد.

تئاتر در طول سال‌های پس از انقلاب هم زیر چتر حمایتی بودجه‌ای و سازماندهی دولت قرار داشت و هر روز بیشتر از گذشته به موجود و مجموعه‌ای تبدیل شد که با تنفس مصنوعی به زندگی خود ادامه می‌داد. همین شرایط گذشته بوده است که امروز تمام دست‌اندرکاران، هنرمندان، متولیان و مدیران هنرهای نمایشی کشور را برآن داشته است تا به یاد ضرورت احیای تئاتر خصوصی بیفتند.

سمینار 3 روزه تئاتر خصوصی که از دیروز در تهران آغاز شده است، یکی از حرکت‌هایی است که می‌تواند شرایط و مقدمات نظری خصوصی سازی در هنرهای نمایشی ایران را مهیا و آماده‌ سازد. البته از دل همین سمینار است که مشکل دیگری رخ می‌نماید و آن اختلاف و افتراق آراء و نظرات فعالان حوزه تئاتر برای حرکت در مسیر خصوصی‌سازی است اما؛ یکی، خصوصی‌سازی را معادل استقلال گروه‌های تئاتری می‌داند، دیگری مسائل اقتصادی کلان جامعه را سد راه خصوصی‌سازی تئاتر می‌بیند، سومی بربیماری مزمن اهالی تئاتر در وابستگی طولانی به نهادهای دولتی انگشت می‌نهد و آخرین نفر خصوصی‌سازی را در تامین پول از سوی دولت، بدون نظارت برکار گروه‌ها تعریف می‌کند.

در بحث خصوصی سازی تئاتر، اگر چه از دل همین نظرهای گوناگون و در پاره‌ای موارد متضاد است که راه و مسیر خصوصی‌سازی مشخص می‌شود، اما پیش از هر چیز باید براهمیت همکاری سه جانبه بین مردم، هنرمندان و دولت تاکید کرد. بدون شکل‌گیری این مثلث، امکان شکل‌گیری هیچ تئاتر خصوصی در کشور وجود ندارد. وقتی ما در جامعه، برای تولید فرهنگی هیچ حسابی باز نمی‌کنیم و هنرمندان تئاتر برای تامین معاش خود به کارهای دیگر روی می‌آورند، تنها صحبت کردن از خصوصی‌سازی در هنرهای نمایشی، راهگشا نخواهد بود.

مهدی یاورمنش