«فضا» چالشی بزرگ برای اوباما

ناسا از چند سال پیش و همزمان با وقوع حوادث دلخراش شاتل‌های چلنجر و کلمبیا برنامه ساخت نسل آتی فضاپیماهای خود را سرعتی دوباره بخشید و در 3 سال گذشته نیز همواره بر این نکته تأکید داشته است که 3 شاتل باقیمانده در سال 2010 یعنی یک سال دیگر راهی موزه‌ها خواهند شد. اوباما در ماه‌های گذشته اعلام کرده بود که در صورت برنده شدن در انتخابات بودجه 2 میلیارد دلاری را به ناسا تزریق خواهد کرد تا شکاف زمانی چند ساله بین بازنشستگی شاتل‌ها و آغاز بهره‌برداری از نسل جدید فضاپیماها به حداقل برسد؛ اما اکنون گزارش‌های حاکی از راهبرد جدید وی در قبال توسعه برنامه اکتشافاتی ناساست.

بتازگی روزنامه آمریکایی اورلاندو سنتینال از اختلافات عمیق میان اوباما و تیم انتقال قدرت وی با مهم‌ترین برنامه ناسا یعنی بازگشت به ماه آن هم با استفاده از نسل در حال ساخت فضاپیماها و در زمان تعیین شده یعنی 2020 پرده برداشته است. کارشناسان معتقدند اوباما اکنون در چالشی بزرگ درخصوص توسعه برنامه‌های فضایی ناسا قرار گرفته است. از یک‌سو شاتل‌های فضایی کارایی گذشته را نداشته و از زمان وقوع حادثه انفجار کلمبیا در سال 2003،  مهندسان ناسا در هر بار پرتاب و به زمین نشستن شاتل‌ها، دلهره‌آورترین لحظات زندگی خود را سپری می‌کنند. از سوی دیگر هزینه تعمیر و نگهداری این سامانه‌های فضایی نیز در 2 سال اخیر و به دلیل افزایش استهلاک ناشی از پرتاب‌های مکرر، رشد قابل توجهی داشته است. رئیس‌جمهور منتخب آمریکا بتازگی از راهبرد جدید فضایی خبر داده است که بر اساس آن تسریع در روند تکمیل نسل آتی فضاپیماهای ناسا و بازگشت در موعد تعیین شده به ماه با نگاهی به غیر از اولویت نخست نگریسته شده و در عوض با تکیه بر برخی موشک‌های نظامی‌ نظیر دلتا  4 و اطلس 5 راه ارزان‌قیمت‌تری برای بازگشت دوباره انسان به ماه فراهم شود. هم‌اکنون تیم انتقال قدرت اوباما در حال بررسی استفاده از این دو راکت نظامی‌ است، اما نکته مهم این است که فناوری به کار رفته در ساخت این راکت‌ها به 20 سال پیش بازگشته و به گفته مقامات ناسا، سال‌ها پیش که برای نخستین بار استفاده از این راکت‌ها در برنامه‌های اکتشافات فضایی مطرح شد، این ایده به دلیل خطرات بالقوه‌ای که فضانوردان را تهدید خواهد کرد، از سوی تصمیم‌گیرندگان ناسا بشدت رد شده بود.

اما این تازه آغاز چالش‌های فرا روی اوباما درخصوص توسعه برنامه‌های فضایی ناساست. بحرانی که دامنگیر اقتصاد جهانی شده است، پس از فلج کردن کارخانجات عظیمی‌ نظیر جنرال موتورز و فورد و لغو حضور غول‌های خودروسازی در بزرگ‌ترین مسابقات رالی اتومبیلرانی جهان اکنون برنامه‌های اکتشافاتی ناسا را نشانه رفته است.
بتازگی صحبت‌هایی مبنی بر اخراج برخی کارکنان ناسا مطرح شده است و از سوی دیگر طیف گسترده‌ای از طرح‌‌های نیمه‌تمام و در حال آغازی پیش روی این آژانس فضانوردی است که برای عقب نماندن از کورس رقابت با قطب‌های نوظهور آسیایی، چاره‌ای جز تداوم آنها نیست. طرح ایستگاه فضایی بین‌المللی گرچه برنامه‌ای با مشارکت بالغ بر 15 کشور جهان است، اما بخش قابل توجهی از تعهدات ساختارسازی آن به ناسا باز می‌گردد. فشارهای اقتصادی که در هفته‌های گذشته به اوج خود رسیده است کارشناسان را بر آن داشته است تا با نگاه توام با تردید بیشتری به حرکت بر اساس برنامه تکمیل ایستگاه فضایی بین‌المللی نگاه کنند.

به عقیده تحلیلگران امور استراتژیک علمی ‌و تحقیقاتی جهان، اوباما بیشترین چالش‌های فضایی را در میان تمامی‌ روِسای‌جمهور پیشین این کشور در بدو به دست گرفته است. این چالش‌ها نتیجه‌ای جز بالاگرفتن دعوای لفظی میان مایکل گریفین، مغز همه کاره ناسا و نماینده تیم انتقال قدرت اوباما نداشته است. روزنامه اورلاندو سنتینال در گزارشی که بتازگی منتشر کرده است این‌گونه از اختلاف‌نظر گریفین و نماینده اوباما پرده بر می‌دارد: مایکل گریفین که سال‌هاست در ناسا از اهرم قدرت و خلاقیت خود برای توسعه برنامه‌های اکتشافاتی ناسا بهترین استفاده را کرده است، اکنون و در آستانه آغاز حکمرانی اوباما بر آمریکا ارتباط چندان مناسبی با تفکرات فضایی وی و نماینده تیم انتقال قدرت وی ندارد. این ارتباط ضعیف در روزهای اخیر به همکاری کامل نداشتن گریفین با اوباما در تشریح برنامه‌ها و استراتژی‌های از پیش تعیین شده ناسا از جمله تکمیل برنامه ساخت فضاپیمای اوریون و استفاده از آن برای بازگشت به ماه تبدیل شده است. گریفین در روزهای اخیر بشدت به لوری گارو، نماینده تیم انتقال قدرت اوباما حمله‌ور شده و وی را به دلیل طرح پرسش‌هایی که برخی شمار آنها را 74 مورد عنوان کرده‌اند، بشدت مورد انتقاد قرار داده است.  روزنامه تلگراف نیز در این خصوص نوشته است: بیش از نیمی‌از این 74 پرسش به تشریح هزینه‌های مربوط به توسعه برنامه‌های در دست ناسا مربوط می‌شود و به نظر می‌رسد هدف اصلی از طرح آنها رسانه‌ای‌تر کردن افزایش مشکلات مالی ناسا در صورت تکمیل فضاپیمای جدید آمریکا خواهد بود.

اوباما و تیم انتقال قدرت وی باید نیم نگاه جدی نیز به شرق دور داشته باشند. شاید اگر تا 5 یا 10 سال پیش تلاش چین و هند و حتی ژاپن برای قدرت‌نمایی در فضا مطرح می‌شد، بسیاری از کارشناسان آن را تنها یک بازی رسانه‌ای تفسیر می‌کردند؛ اما اکنون هند کاوشگر روی ماه فرو می‌نشاند و چین ضمن پرتاب کاوشگر ویژه ماه، نقشه‌های جدیدی از این قمر ارائه می‌کند. از آن گذشته ژاپن تنها در یک ماه 2 ماهواره به فضا پرتاب کرده و در عین حال نخستین تلسکوپ فضایی خود را نیز به عنوان رقیبی جدی برای‌هابل در مدار زمین مستقر می‌کند. از این‌رو بی‌شک باید نظر بسیاری از تحلیلگران متخصص در امور فضایی را تأیید کرد که به گفته آنها رئیس‌جمهور منتخب آمریکا در یکی از چالش برانگیزترین دوران‌ها سکان هدایت ناسا را در دست گرفته است.

مهدی پیرگزی