در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
صبح، پیش از آمدن به روایت فتح با بچههایی مواجه شدم که قهرمان زندگی آنها افرادی بودند که هیچ نسبتی با قهرمانهای نسل شما و من نداشتند. شما به عنوان موسسه روایت فتح چه کاری برای این نسل انجام خواهید داد؟
برای پاسخ به این سوال ابتدا باید کلیتی از فعالیتهای موسسه روایت فتح را بیان کنم. روایت فتح بنیادی فرهنگی است که یکی از ردههای نیروی مقاومت بسیج است که در حوزه فرهنگی فعالیت میکند. عمده فعالیتهای این بنیاد هم در حوزه دفاع مقدس است و در این عرصه همواره تلاش شده تا با افراد حرفهای همکاری کند تا کارهایی در سطح قابل قبول در جامعه ارائه کند. این مجموعه چند زیر بخش مختلف دارد که شامل: انجمن سینما و تئاتر دفاع مقدس، انجمن عکاسان دفاع مقدس، انجمن هنرمندان تجسمی دفاع مقدس، موسسه روایت فتح و مرکز پشتیبانی از فیلمهای دفاع مقدس است. طبق تعاریف و ماموریتهای بنیاد حوزه این بخشها حوزههای فرهنگی و در رابطه با دفاع مقدس است.
جمع شدن تمام این بخشها در کنار هم و در بنیاد روایت فتح سمت و سوی نگاه بنیاد را نشان میدهد که علاقهمند است و ماموریت دارد در تمام حوزههای فرهنگی در شکل استاندارد فعالیت کند و با استفاده از زبان هنر، شناخت عمیق و اصولی از بحث دفاع مقدس را در جامعه ایجاد کند.
و احتمالا بر اساس این نگاه باید برای اقشار و سنین مختلف جامعه برنامهریزی کند؟
این مساله بحثی کاملا جدی است و باید برای دفاع مقدس به عنوان مقولهای ملی کارهای ویژه کرد. ما درباره دفاع مقدس آنطور که باید فعالیت نکردیم و از این به بعد باید خیلی جدی وارد این حوزه شویم و برای شناساندن آن تلاش کنیم. البته با توجه به هنرهایی که این مجموعه به عنوان یک زبان از آن بهره میبرد، چنین کاری طبیعتا خیلی سخت نخواهد بود.
در سالهای گذشته نهادهای مختلفی مانند: شهرداری با تاسیس سازمانهای مستقلی در کنار بخشهای دیگر خود، اقدام به فعالیتهای فرهنگی در عرصههای مختلف کردند. تحلیل آنها هم این بود که آنها برای ارائه بهتر خدمات خود به حضور جدیتر در عرصههای فرهنگی نیاز دارند. چنین نگاهی ظاهرا در سپاه نیز وجود دارد که منجر به فعالیتهای مختلف فرهنگی شده است؟
در بحث تحولی که در سپاه مطرح شد و اتفاق افتاد، نگاهها به این موضوع خیلی جدی بود و تلاش شد تا با ساماندهی فرهنگی، خطوط فرهنگی معلوم شود. به همین دلیل خیلی از نهادهایی که پیش از آن به شکل پراکنده فعالیت میکردند در طرح جدید در کنار هم قرار گرفتند و باعث همافزایی هم شدند و برخی دیگر هم با هم ادغام شدند. در حال حاضر هم تقریبا وظایف هر بخش مشخص است. به هرحال اگر این حرکتها حساب شده نباشد، ممکن است برخی حرکتها توسط خود سازمان خنثی شود. نگاه فعلی هم در روایت فتح این است که برنامهها و فعالیتها با توجه به مباحث و نیاز روز دنبال شود. یکی از تاکیدها هم این است که حتما افق برنامهها مشخص باشد و برای رسیدن به نگاه جدی ساز و کار مناسبی تعیین شود و برای این فعالیتها ظرفیت مجموعه هم در نظر گرفته شود.
با توجه به صحبتهای شما برنامه کوتاه مدت و بلند مدت این مجموعه در حال حاضر چیست؟
«ساماندهی مجدد تشکیلات» برنامه کوتاه مدتی بود که انجام شد و در حال حاضر محدوده عمل هر یک از بخشها کاملا مشخص است. به این مساله هم توجه داشته باشید که در حال حاضر روایت فتح بخش اجرایی کار است و سیاست گذاریها توسط معاونت فرهنگی نیروی مقاومت انجام میشود.
در گذشته که چنین نبود؟
خیر. در گذشته همه چیز در همین جا اتفاق میافتاد اما در حال حاضر اینجا فقط کار تولیدی انجام میشود.
فلسفه وجودی روایت فتح در گذشته چه بوده و حالا روایت فتح چه سرنوشتی پیدا کرده است؟
روایت فتح پیشینه پر افتخاری دارد. این موسسه در زمان جنگ در جهاد سازندگی توسط شهید آوینی به وجود آمد و در آن مقطع برنامههای موثر و تاثیرگذاری را تولید کرد. شکلگیری این گروه هم با هدف برنامهسازی در زمان جنگ شکل گرفت و برنامههای تولیدی آن در زمان خود پربیننده بود و تاثیر زیادی داشت. علت پر بیننده بودن این برنامهها هم این بود که جنگ را به خانه میآورد و با ارائه شناخت عمیق میتوانست حرفهای زیادی برای گفتن داشته باشد. بعد از پایان جنگ و به دلیل تغییر رویکرد جهاد سازندگی به جهاد کشاورزی، قرار شد این گروه در تلویزیون به عنوان یک گروه مستقل فعالیت خود را آغاز کند. البته این فعالیت در آن مقطع چندان مورد تمایل فیلمسازان نبود و به همین دلیل این گروه در قالب سپاه فعالیت خود را سازمان دهی کرد. البته بعدها شهرک سینمایی دفاع مقدس و انجمن سینمای دفاع مقدس نیز به روایت ملحق شدند و در نهایت با شکل گیری بنیاد روایت فتح، بخشهای تئاتر و تجسمی به این مجموعه اضافه شد.
این مجموعه در طول سالهای اخیر تا چه حد خودش را با نیازهای روز تطبیق داده است؟
گذشت زمان به خودی خود در برنامههای روایت فتح تغییر ایجاد کرد چون دفاع به عنوان معنای حضور در مناطق عملیاتی دیگر وجود نداشت و به همین دلیل باید بحثهای مربوط به جنگ با نگاههای مختلف دنبال میشد که حاصل آن در سالهای اخیر تولید برنامههای مختلف بوده است. در این دوره هم امیدوارم بتوانیم با استفاده از توان افرادی که در دفاع مقدس کار میکنند برنامههای تاثیرگذاری را تولید کنیم و روایت فتح را به دوران اوج خود برسانیم.
تولید مستند یکی از فعالیتهای اصلی روایت فتح در این سالها بوده است. البته اغلب مستندها به موضوعهای دفاع مقدس پرداختهاند. چرا روایت فتح هیچ گاه وارد عرصههایی مانند «مستند اجتماعی» نشده است؟
باید بپذیریم بحثهای مربوط به دفاع مقدس شاخههای فراوانی دارد. امروز با بحث جانبازان در جامعه مواجه هستیم که ریشه آن در دفاع مقدس است اما این مساله موضوعی اجتماعی است و پرداختن به آن به تولید اثری اجتماعی منجر میشود. البته شخصا علاقهمندم در حوزه مشخصی فعالیت کنم چون در غیر این صورت مسیر را گم میکنیم و از موضوع اصلی خودمان فاصله میگیریم. روایت فتح در زمینه دفاع مقدس حرفهای نگفته زیادی دارد. خیلی از جوانها و آدمهای نسل فعلی شناخت درستی ازاین مساله ندارند و اگر روایت فتح در این زمینه فعالیتی نکند معلوم نیست چه گروههایی در این زمینه فعالیت خواهند کرد. ما به عنوان موسسه روایت فتح نباید اجازه بدهیم در این عرصه خلاء ایجاد شود. البته هر برنامهای هم نمیتواند این خلاءها را پوشش دهد و باید به سراغ قالبها و نگاههای نو رفت.
سالها از جنگ جهانی دوم میگذرد اما هنوز هم شبکهای مانند BBC با کنار هم قرار دادن فیلمهای قدیمی، چند مصاحبه با شخصیتهای حاضر در جنگ و چند گفتار متن خوب برنامه جذابی مانند «گلادیاتورهای جنگ» را میسازد. چرا در برنامههای مستند جنگی ایرانی هیچ وقت با چنین قالبهایی مواجه نبودهایم و همیشه همه چیز در حد چند مصاحبه و مقداری تصاویر آرشیوی محدود بوده است؟
یکی از تغییراتی که در سازمان فرهنگی سپاه به وجود آمد با این هدف انجام شد تا نگاههای تازهای به این مجموعه تزریق شود. در این عرصه دوستان زیادی بودند که سالها زحمت کشیده بودند اما این نگاهها به جایی رسیده بود که دیگر امکان ارائه تغییر در آنها وجود نداشت و برای اینکه نوآوریها و خلاقیتها بروز پیدا کند، باید تغییراتی در کلیت مجموعه ایجاد میشد. تغییرات اخیر در ساختار سازمان هم با این هدف ایجاد شد تا کسانی که توان عرضه برنامه در قالبهای جدید را دارند وارد مجموعه شوند و در یک چرخه مناسب و در قالب یک شورای تولید این محصولات ساماندهی شود.
روایت فتح ساختاری نظامی دارد و وابسته به مجموعهای نظامی است. خیلی از هنرمندان میگویند در مجموعههای نظامی نمیتوان کار خلاقه انجام داد. با این حرف موافقید؟
تولیداتی که تاکنون در روایت فتح انجام شده اغلب تولیدات خوبی است و اغلب آنها دارای ارزش و اعتبار است. البته در هر مجموعهای نظم کار خودش را انجام میدهد. معتقدم اگر از شوراها و مشاوران درست استفاده شود، قطعا به نتیجه خوبی میرسیم. به هرحال خیلی از فیلمسازانی که ممکن است چنین نظری داشته باشند، به هیچ وجه در سر صحنه فیلمهای خود اجازه نمیدهند پلانی بدون نظر آنها ثبت شود. هر جایی نظم و برنامهریزی خود را دارد منتها باید در این زمینه درست اقدام شود.
شاید دلیل بیان چنین مسائلی نگاه خاص روایت فتح به مقوله سینما باشد. نگاهی که در این سالها به فعالیت در عرصه مستند محدود شد و دیگر وارد حوزه تولید فیلمهای بلند نشد و فیلمسازان بلند هم به حضور در این محل تمایلی نشان ندادند.
روایت فتح بعد از فیلم موج مرده علاقهمند نبود وارد سینما شود چون در این عرصه خود را موفق نمیدانست. البته در این مجموعه جایی مانند انجمن سینمای انقلاب و دفاع مقدس وجود دارد که قرار است تولید فیلمهای بلند در چارچوب آن دنبال شود.
عدم حضور فیلمسازان بلند نیز مسالهای دو طرفه است. به همان اندازه که آنها مایل به حضور در این محل نبودند، روایت فتح نیز موافق تولید فیلم بلند نبود و این تحلیل وجود داشت که بهتر است توان و انرژی این بخش در حوزه مستند قرار بگیرد چون حرف برای گفتن در این عرصه بیشتر و نتیجه هم بهتر است.
چرا روایت فتح در این سالها وارد عرصه تولید برنامه در زمینه تاریخ سیاسی جنگ نشد؟ خیلی از واقعیتها در حوزه جنگ در این قالب قابلیت عرضه دارد.
روایت فتح در برخی از تولیدات خود امکان پرداختن به چنین موضوعهایی را دارد اما روایت فتح تنها متولی ساخت فیلم مستند در این عرصه نیست و گروههای دیگری مانند: حماسه و دفاع مقدس شبکه یک و مجموعههای دیگر در نهادهای دیگر هم در این زمینه مسوولیت دارند. بحثهای مربوط به مستند جنگ را هم تنها تاحدودی روایت فتح میتواند دنبال کند.
با این مساله موافق هستید که چنین مطالبهای در جامعه وجود دارد؟
بله و این مطالبه کاملا به حق است. معتقدم ما خیلی از فرازهای انقلاب و جنگ را ننوشیم و اگر ما ننویسیم دیگران مینویسند. در سال جاری برنامههایی در دست اجراست که در این زمینه کارهایی انجام دهیم و شما به زودی در زمینه تاریخ سیاسی انقلاب برنامههای روایت فتح را خواهید دید.
بحث تاریخ سیاسی جنگ چه میشود؟
در این زمینه فعالیتهای بسیار محدودی انجام شده است اما پیش از برنامهسازی گسترده در این زمینه باید بخش تحقیق را فعال کنیم.
ممکن است فعالیت در زمینه تاریخ سیاسی جنگ دچار ملاحظه اندیشی شود؟
معتقدم نباید چنین مسالهای را در نظر گرفت. بار دیگر تکرار میکنم که اگر در این زمینه ما کار نکنیم، دیگران برای ما کار میکنند و آنها نگاه خاص خود را ترویج میدهند. بد نیست در این زمینه مثالی بزنم. در حال حاضر در انجمن عکاسان انقلاب و دفاع مقدس در حال تدوین کتاب عکسی با موضوع خرمشهر هستیم. در این کتاب تلاش میکنیم علاوه بر عکسهای ایرانیها، عکسهایی از عراقی را هم قرار دهیم. در حوزه بحثهایی مطرح است تا از نگاههای مختلف و زوایای گوناگون موضوعهای اینچنینی بررسی شود. این حق مردم است که همه چیز را درباره جنگ بدانند و ما این کار را میکنیم.
روایت فتح این آمادگی را دارد که تنها متولی آثار مستند در زمینه دفاع مقدس شود؟
حتی اگر توان این کار را هم داشته باشیم، پذیرفتن این مسوولیت خیلی منطقی نیست. موضوعات فرهنگی دفاع مقدس آنقدر گسترده است که فقط با تحقیق میتوان عمق موضوع را دریافت کرد. به نظرم نه وسعت سازمانی و نه اعتبار، پاسخگوی نیازها و فعالیتهای انجام شده در زمینه دفاع مقدس نیست. این عرصه آنقدر گسترده است که باید بسیاری از نهادها و سازمانها در آن فعالیت کنند.
در حال حاضر در بخشهای مختلفی که به این عرصه میپردازند نگاههای مختلفی نسبت به دفاع مقدس وجود دارد. مثلا در گروه حماسه و دفاع مقدس سیما شاهد تولید فیلمهایی با نگاه عرفانی و شاعرانه نسبت به جنگ هستیم. شما این نگاه را میپسندید؟
اگر منظور شعار و نگاه شعاری به جنگ باشد خیر. اما به نظرم هر کدام از این بخشها میتواند در جایگاه خود موثر باشد. روایت فتح بیشتر به تولید مستند اولویت میدهد و بنا بوده در این زمینه بیشتر فعالیت کند. البته برنامه مستند هم تنها کافی نیست و باید در گروههای دیگری که در این عرصه فعالیت میکنند، نگاههای دیگری برای شناساندن دفاع مقدس انجام شود.
امسال در ایام هفته جنگ برنامه مستندی از سوی واحد مرکزی خبر با نام مستند دفاع مقدس پخش شد. نظر شما درباره این برنامه چه بود؟
در ساخت این برنامه تلاش خوبی انجام شده بود و با پخش تصاویری که تا به حال پخش نشده بود، کار قابل قبولی ارائه شد که شناخت خوبی را هم به بیننده ارائه کرد.
چنین کارهایی با ساختاری ساده و اجرایی چرا در روایت فتح تولید نمیشود؟
در روایت فتح عمدتا بر مستند بودن برنامهها تاکید داریم. ما مدتی یک برنامه روتین داشتیم که باید آن را برای پخش میرساندیم. این مساله خیلی ما را محدود میکرد. البته من موافق این نوع فشار برای برنامه سازی که ما را محدود میکند نیستم اما گاهی ناگزیر به آن تن میدهیم. البته تلاش میکنیم در زمینه این تولیدات پیش بیفتیم تا زمان ما را اذیت نکند.
ما هم تولید چنین برنامههایی را در برنامه کاری خود داریم اما معتقدم باید ساختار این برنامهها کاملا مستند باشد و آنقدر جذاب باشد که بتواند حق مطلب را ادا کند. در ساخت برنامهای از نوع مستند دفاع مقدس معمولا مطابق روال فیلمهای خبری از مجموع فیلمهای گرفته شده یک سوم آن مورد استفاده قرار میگیرد اما ما گاهی از یک ساعت مصاحبه تنها چند دقیقه آن را استفاده میکنیم. ما دنبال کیفیت و تاثیرگذاری بالا هستیم و اگر این مساله هزینه بالایی را هم طلب کند پرداخت خواهیم کرد. البته هرکدام از این برنامهها در جای خود ارزشمند است.
سپاه پاسداران آرشیو کامل و خوبی دارد. به نظرم این آرشیو امکان برنامهسازی خوبی را در اختیار شما قرار میدهد.
به شما پیشنهاد میکنم روزی گزارشی از آرشیو فیلمها و نحوه نگهداری فیلمها تهیه کنیم. من اعتقادی کلی درباره آرشیوها دارم و آن این است که آرشیوهای ما خیلی آرشیو نیستند و بیشتر انبار هستند و با آرشیو علمی و طبقهبندی شده تفاوت زیادی دارند. آرشیو واقعی دائما در حال اصلاح و نگهداری بهینه است اما انبار یعنی روی هم قرار گرفتن تعدادی فیلم به دور از بحثهای علمی. ما در حوزه آرشیو عکس و فیلم در کل کشور دچار مشکل هستیم. فیلمها و عکسهای تولید شده خیلی شرایط مناسبی ندارند. البته روایت فتح و انجمن عکاسان تلاش کردند با گردآوری و ساماندهی به نگهداری بهینه این عکسها و تبدیل مناسب آنها دست پیدا کنند و در حال حاضر هم تلاش میشود منابع موجود به شکلهای مختلف و به گونهای نگهداری شوند تا از فرسایش تدریجی آنها کاسته شود تا در آینده قابل استفاده باشند. متاسفانه اکثر فیلمهای سوپر 8 دچار ریزش شدهاند و اگر تبدیل نشود ممکن است خیلی زود خراب شوند.
برنامهای برای سر و سامان دادن به آرشیوها دارید؟
بله. در برنامهریزی نیروی مقاومت این طور عنوان شده که همه این فیلمها باید یک جا جمع شود و نگهداری از آنها با شرایط استاندارد همراه شود.
اخیرا عدهای از مستندسازان روایت فتح از این مجموعه جدا شدند. علت چه بود؟
اگر بخواهم در این مورد بحث مفصلی داشته باشم شاید منجر به نادیده گرفتن زحمات برخی از دوستان شود.
وقتی قرار شد در این مجموعه ساختار جدیدی شکل بگیرد، بعضی از دوستان عمدتا جوان که هیچ کدام با شهید مرتضی آوینی به روایت فتح نیامده بودند و بعدها به این مجموعه ملحق شدند، گفتند با رفتن سید محمد آوینی این مجموعه را ترک خواهند کرد. البته آنها افراد فعالی بودند که به جهت بعضی تعلق خاطرها به گذشته احساس کردند شاهد یک تغییر روایه خواهند بود. آرزو میکنم این دوستان هرجا میروند موفق باشند. قبلا هم گفتهام کسی که دغدغه پیدا کرده و تفکرش با تفکر شهید آوینی گره خورده هرجا که باشد نگرانی و احساس مسوولیت را هم دارد و به این موضوع خواهد پرداخت. البته روایت فتح با یک سازماندهی جدید علاقهمند است تا هرکسی که میخواهد در این حوزه کار کند را دعوت کند و ما از حضور دوستان جوان قبلی در این حوزه هم استقبال میکنیم.
اگر فردی نگاه حاکمیت را قبول نداشته باشد اما دفاع مقدس را به عنوان یک حقیقت بپذیرد هم امکان همکاری با روایت فتح را دارد؟
یکی از بحثهای اساسی ما این است که عرصه را برای افرادی که میخواهند در زمینه دفاع مقدس کار کنند باز کنیم. یکی از ایرادهای وارد به ساختارهای قبلی این بود که برنامهسازی به افرادی خاص و مشخص محدود میشد اما این عرصه پذیرای خیلیها میتواند باشد چون خیلی از آدمها در حوزه دفاع مقدس فعالیت کردند. ما این آمادگی را داریم تا افراد با نگاههای مختلف وارد این حوزه شوند و اصلا غیر از این هم نمیتوان توقع داشت. جنگ تحمیلی اگرچه هشت سال طول کشید اما به دلیل لایههای مختلف باید تا سالهای سال به آن پرداخت.
امکاناتی که در اختیار دارید با حجم فعالیتهای شما تناسبی دارد؟
ما قولهای مناسبی را از مسوولان گرفتهایم. البته برای کار اینچنینی عزم ملی نیاز است. اعتبارات پاسخگوی همه نیازها نیست اما قولهای خوبی گرفتهایم و امیدواریم اینها به تولید برنامههای مستند کمک کند. البته با برنامهریزیهای صورت گرفته و با توجه به فعالیتهای نیروی مقاومت در بخشهای گوناگون امیدواریم از اعتبارهای بخشهای دیگر نیروی مقاومت هم برای برنامه سازی استفاده شود. مثلا ما بخش نیروی مقاومت بسیج را داریم که میتوان از اعتبارهای آنها برای ساخت برنامهای درباره آنها استفاده کرد.
این برنامهریزیها چه زمانی به خروجی نهایی و مطلوبی میرسد؟
سال 87 برای ما، سال هماهنگی سازمانی و جابجایی ساختارهای سازمانی است و در سال 88 برای تولیدات اقدام خواهیم کرد.
نگاه متفاوتی از دریچه روایت فتح
در بنیاد روایت فتح یک شورا وجود دارد که در زمینه تحقیق و نظارت برای برنامهسازی فعالیت میکند. معتقدم تولیدات خوب زاییده ذهن آدمهای خلاق است. طبیعی است وقتی چند نفر کنار هم باشند و این بحثها را دنبال کنند، دریچههای مختلفی بر ذهن برنامهسازان باز میشود و شاهد برنامههایی جدید و خوب خواهیم بود. در این شورا که با همین هدف فعالیت میکند ترکیبی از دوستان حرفهای و سرآمد در عرصه مستندسازی جمع شدهاند تا با استفاده از مباحث مختلف در زمینه برنامهسازی، ایدههایی برای تولید برنامههای خوب و متفاوت را ارائه کنند. ما در زمینه جنگ ناگفتههای زیادی داریم. هنگام جمعآوری کتاب خرمشهر اول فکر کردیم کار خیلی ساده است ولی هرچه جلوتر رفتیم دیدیم جنگ را خیلی کم میشناسیم. مثلا در شهر خرمشهر در زمان جنگ تونلهای متعددی زیر زمین کنده شده بود که چند کیلومتر از زیر شهر تا ساحل رودخانه امتداد داشت و بر روی ما دریچههای تازهای باز کرد.
برخی از حقایق جنگ را میتوان از زبان افسران عراقی شنید. نگاه ما به جنگ با نگاه عراق خیلی متفاوت بود. کافی است آثار هنرمندان عراقی را در کنار ایرانیها بگذاریم تا از این طریق بسیاری از حرفها بیان شود. نگاهی که ما دنبال میکنیم نمایش «واقعیت جنگ» است. این مساله آنقدر شیرین است و حرف برای گفتن دارد که اگر همان را بگوییم خیلی از مسائل و مشکلات جامعه را حل کردهایم اما هرجا که وارد شدیم تا جنگ را شعاری کنیم دچار مشکل شدیم. نحوه ارائه جنگ باید خیلی حرفهای و به جا باشد. من نگران مصلحتاندیشیها نیستم. احساس میکنم وظیفه سنگینی در این عرصه داریم و البته برای شنیدن واقعیتها گوشهای زیادی وجود دارد.
رضا استادی
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
معاون وزیر بهداشت: