انواع چک و جرم صدور چک بلامحل‌

1) چک عادی: چکی که اشخاص از حساب جاری خود صادر می‌نمایند و دارنده چک، تضمینی جز اعتبار صادرکننده آن نخواهد داشت.

2) چک تایید شده: چکی که اشخاص از حساب جاری خود صادر می‌نمایند و پرداخت وجه آن توسط بانک تایید می‌شود.

3) چک تضمینی: چکی که بانک‌ها به درخواست اشخاص از حساب آنها صادر نموده و پرداخت وجه آن چک توسط بانک تضمین می‌شود.

4) چک مسافرتی: چکی که توسط بانک صادر و وجه آن در هر یک از شعب آن بانک قابل پرداخت خواهد بود.

پرداخت وجه چک‌های تایید شده، تضمین شده و مسافرتی را به هیچ وجه نمی‌توان متوقف کرد. به عبارت دیگر، بانک‌ها با توجه به موجودی حساب اشخاص مبادرت به صدور چنین چک‌هایی می‌نمایند. در حالی که درخصوص چک‌های عادی، صادرکننده چک مکلف است مقررات قانونی راجع به صدور چک را رعایت نماید تا دارنده چک بتواند وجه آن را در موعد مقرر دریافت کند. برای مثال، آقای علی اتومبیلی را به مبلغ 10 میلیون تومان از‌آقای احمد خریداری کرده و مقدار 5 میلیون تومان آن را نقد و مبلغ 5 میلیون دیگر را چکی در وجه آقای احمد برای تاریخ 2/9/87 صادر می‌نماید. آقای علی مکلف است در تاریخ 2/9/87 مبلغ 5 میلیون تومان در حساب خود بگذارد تا آقای احمد بتواند مبلغ چک را وصول کند.

یا این که آقای حسن منزل آقای علی را برای یک سال اجاره می‌نماید و 12 قطعه چک به مبلغ اجاره بها در اختیار آقای علی قرار می‌دهد. با صدور این چک‌ها، آقای حسن مکلف می‌شود تا وجه هر یک را در موعد مقرر در حساب خود داشته باشد، در غیر این صورت، آقای علی می‌تواند از آقای حسن شکایت صدور چک بلامحل را بنماید.

جرم «صدور چک بلامحل» نیز زمانی محقق می‌شود که صادرکننده چک از پرداخت وجه آن خودداری نماید. آقای حسن چکی را به شرح ذیل صادر می‌نماید:

تاریخ: 1/8/1387

به موجب این چک مبلغ 5 میلیون ریال معادل 000/500 تومان در وجه آقای علی یا به حواله کرد بپردازید.

امضا: حسن‌

000/000/5 ریال‌

در صورتی که در تاریخ 1/8/87 یا بعد از آن، آقای علی به بانک مراجعه نماید و با خالی‌بودن حساب آقای حسن مواجه شود، بانک گواهی عدم پرداخت چک را صادر کرده و آقای علی می‌تواند با مراجعه به دادسرا و دادگاه شکایت کیفری علیه آقای حسن طرح نماید. در این صورت دادگاه پس از رسیدگی آقای حسن را به پرداخت وجه چک و حبس محکوم می‌نماید.

یکی از نکات مهمی که درخصوص صدور چک باید بدان توجه کرد این است که پس از صدور چک، صادرکننده آن نمی‌تواند از پرداخت وجه آن چک خودداری نماید. برای مثال، ممکن است آقای الف یخچالی از آقای ب بخرد و چکی را به آن مبلغ در اختیار آقای ب قرار دهد. اگر بعد از صدور چک، آقای الف متوجه شود که قیمت یخچال خریداری شده بسیار کمتر از مبلغ چک بوده یا این که یخچال معیوب باشد، نمی‌تواند با توسل به این بهانه‌ها از پرداخت وجه چک خودداری نماید.

الهه فلاحی کارشناس ارشد حقوق‌