بایگانی آنفلوآنزای‌ مرغی ‌در‌ تاریخ‌

 دکتر دانیل پرز از دانشگاه مریلند آمریکا  که در صدر این گروه تحقیقاتی قرار دارد  در گفتگوی اختصاصی با «سیب» به تشریح کامل فرآیند تولید این واکسن پرداخته است.

چه شد که به فکر تولید این واکسن افتادید؟

ویروس آنفلوآنزای مرغی و نوع حاد آن یعنی1 H5N از سال 2001 میلادی به این سو به عامل نگران‌کننده‌ای برای دانشمندان سراسر جهان درآمده است. البته این ویروس در دهه‌های قبلی نیز به عنوان عاملی مرگبار در جوامع مختلف شناخته شده بود. گرچه این ویروس عمدتا کشورهای آسیایی و مناطق و سرزمین‌های اطراف آن را در برگرفته است، با این حال نمی‌توان از کنار آن براحتی گذشت. تداوم حیات آن در این سرزمین‌ها موجب شده است تا همواره کشورهای اروپایی و حتی آمریکا زنگ خطر را احساس کنند. از آن گذشته وقتی صحبت از تبعات مرگبار و اسفبار اجتماعی و فرهنگی آن به میان می‌آید، به یاد کشورهایی نظیر سرزمین‌های آفریقایی می‌افتیم که به جهت کمبود منابع مالی، توانایی چندانی برای مقابله با آن را ندارند. نکته مهم این است که پرندگان به عنوان ناقلان اصلی این ویروس به جوامع انسانی، همواره از جایی به جای دیگر در حرکت هستند.

همپای شما در سایر کشورهای جهان نیز تلاش‌های مشابهی درخصوص ریشه‌کنی آنفلوآنزای مرغی و بخصوص نوع حاد آن صورت گرفته و می‌گیرد اما تاکنون تأثیرچندانی بر روند توسعه این بیماری نداشته است؟

در این خصوص می‌توان علل گوناگونی را مطرح کرد از جمله  این که سطح تأثیرگذاری این واکسن‌ها بر انواع مختلف ویروس آنفلوآنزای مرغی متفاوت است و با توجه به افزایش مقاومت آنها در برابر واکسن‌های تولید شده باید در فکر تولید واکسنی به شدت قوی بود. ویروس آنفلوآنزای مرغی از این جهت که طیف وسیعی از جانوران را می‌تواند در معرض خطر قرار دهد، مشکلات زیادی را برای دانشمندان ایجاد کرده است. از این رو ما این فرض را برای خود ایجاد کردیم که با استفاده از خود این ویروس، واکسنی برای حفاظت از گونه‌های مختلف جانوری تولید کنیم.

چرا دانشمندان توجه خاصی به ویروس خطرناک1 H5N داشته اند؟

این نوع از ویروس آنفلوآنزای مرغی، به طرز غیرعادی موجب تلف شدن پرندگان مختلف در مناطقی از جمله آسیای شرقی شده است. حال تصور کنید این ویروس به مرحله‌ای از جهش برسد که بتواند خود را وارد بدن انسان کند.
طی سالیان اخیر اصلی‌ترین نگرانی دانشمندان درخصوص ویروس آنفلوآنزای مرغی، جهش یافتن آن و مبتلا ساختن جوامع انسانی بوده است. بی‌تردید در آن موقع است که جامعه علمی جهان با یکی از سخت‌ترین بحران‌های پزشکی تاریخ خود مواجه خواهد شد. پس منطقی است از هم‌اکنون تلاش‌های منسجمی برای تولید واکسن‌هایی مقاوم در برابر گونه‌های مختلف این ویروس و از جمله1 HN آغاز شود.

حال درباره واکسنی که تولید کرده‌اید و این روزها سر و صدای زیادی نیز به راه انداخته است صحبت کنید.

ما پس از بررسی‌های مختلف دریافتیم که می‌توانیم نوعی از ویروس آنفلوآنزای مرغی موسوم به2 H9N به عنوان ژن اصلی و قابل اعتماد استفاده کنیم. این ویروسی است که پیش از این، گونه‌های مختلف پرندگان در برخی مناطق آفریقایی را آلوده به خود کرده بود. بررسی‌های ما نشان داد که می‌توانیم از آن برای محافظت از گونه‌های مختلف پرندگان و موش‌های آزمایشگاهی در برابر انواع خطرناک و مقاوم ویروس آنفلوآنزای مرغی استفاده کنیم.

اما حتما استفاده از این نوع ویروس نیاز به انجام اصلاحاتی داشته است؟

دقیقا و برای این منظور این نوع ویروس آنفلوآنزای مرغی را با انجام اصلاحاتی خاص به نوع کم خطرناک‌تری تبدیل کرده و در ادامه از آن برای تولید واکسن مورد نظرمان استفاده کرده‌ایم. برای آن‌که بتوانیم واکسنی مناسب و تاثیرگذار تولید کنیم باید از نوع خفیف‌تر ویروس آن استفاده کنیم و این دقیقا فرآیندی است که درخصوص سایر بیماری‌ها وجود دارد. ما در ابتدا و با توجه به تلاش‌های مختلف و موازی که در این زمینه و بر روی انواع مختلف ویروس آنفلوآنزای مرغی انجام شده و به نتیجه خاصی نرسیده بودند، امیدواری چندانی نداشتیم اما در عین ناباوری و تنها پس از سه هفته از انجام آزمایش‌های مختلف بر روی موش‌های آزمایشگاهی متوجه شدیم که در هیچ یک از این موش‌ها علائمی که نشان‌دهنده وجود بیماری باشد، دیده نمی‌شود و این برای ما قوت قلب بزرگی بود.

آیا این واکسن را برای گونه‌های مختلف ویروس آنفلوآنزای مرغی مورد آزمایش قرار داده‌اید؟

بله، در یکی از این موارد متوجه شدیم موش‌های آزمایشگاهی که به ویروس آنفلوآنزای مرغی نوع1 H5N نیز مبتلا بوده‌اند نیز هیچ نشانی از این بیماری را در خود نداشته‌اند.  پس این فرض جدی را برای خود مطرح کردیم که می‌توان از این2 H9N برای مقاوم ساختن موش‌های آزمایشگاهی در برابر دو نوع بسیار خطرناک و مرگبار ویروس آنفلوآنزای مرغی استفاده کنیم، بدون آن‌که در پایان هیچ‌گونه علائمی از بیماری در بدن آنها دیده شود.

اما چرا 2 H9N را برای انجام تحقیقات خود انتخاب کردید؟

دلیل این کار روشن است چون با استفاده از2 H9N می‌توانیم به جای مقاوم کردن تک‌گونه‌ها در برابر ویروس آنفلوآنزای مرغی، گونه‌های مختلف جانوری نظیر پرندگان وحشی و اهلی، موش‌ها و حتی خوک‌ها را در برابر ویروس آنفلوآنزای مرغی ایمن‌سازی کنیم. از آن گذشته با انتخاب2 H9N یکی از مهم‌ترین موانع موجود در برابر توسعه دانش طراحی و تولید واکسن مؤثر علیه ویروس آنفلوآنزای مرغی را برداشته‌ایم و آن این است که2N9Hجزو اصلی سازنده ساختاری کلی اکثر گونه‌های ویروس آنفلوآنزای مرغی در دنیاست و از این رو می‌توانیم به از کار انداختن انواع ویروس آنفلوآنزای مرغی امیدوار باشیم.

پیش‌بینی شما درخصوص آینده استفاده از واکسن جدید علیه انواع مختلف ویروس آنفلوآنزای مرغی چیست؟

همه چیز با گذشت زمان مشخص می‌شود. ویروس آنفلوآنزای مرغی این روزها به یک نگرانی شایع تبدیل شده است و ما هم در قالب یک تیم بخشی از تلاش‌های جهانی برای ریشه‌کن کردن آن را ساخته‌ایم. ما بر این باور هستیم که در صورت یکپارچه نشدن تلاش‌های جهانی برای ریشه‌کن ساختن ویروس آنفلوآنزای مرغی، باید منتظر تبعات مرگبار و اسفبار اجتماعی و اقتصادی آن باشیم.

دکتر دانیل پرز در یک نگاه‌

دکتر دانیل پرز از جمله محققان پیشرو در دانشگاه مریلند در عرصه طراحی و تولید واکسن‌های مختلف بویژه علیه ویروس آنفلوآنزای مرغی است. دانیل، مدارک لیسانس و فوق‌لیسانس خود را از کالج علوم شیمی دانشگاه ملی کوردوبای آرژانتین اخذ کرده و دوره دکتری خود را در دانشگاه نبراسکا لینکون طی کرده است. وی برای مدت‌های طولانی است که به مطالعه ویروس‌ها و قربانیان آنها پرداخته است. در حال حاضر عمده تحقیقات وی روی توسعه دانش طراحی و تولید واکسن‌های مؤثر علیه انواع مختلف ویروس آنفلوآنزای مرغی متمرکز شده است.