سؤال‌های پرخطر، بپرسند یا نپرسند؟

شروع  کنجکاوی‌های جنسی‌

یک روانشناس دراین باره می‌گوید: فردی که در دوران کودکی هیچ تجربه‌ای از تحولات جنسی، تمایلات جنسی، ترشحات جنسی و ... را ندارد پس از بلوغ این حالات را تجربه می‌کند. کودکی که به سمت رشد جنسی می‌رود از نظر رشد شناختی نیز تغییر می‌کند و این هر دو منجر به پرسش‌ها و کنجکاوی‌هایی درباره مسائل جنسی خواهد شد. به عبارت دیگر، کودکی که رشد شناختی ندارد و هنوز در مرحله نوباوگی و نوزادی است طبیعتا هیچ پرسشی درباره مسائل جنسی ندارد، اما هر چقدر رشد می‌کند و تحولات را در خودش می‌بیند کنجکاوی‌هایش نیز به همان میزان بیشتر می‌شود؛ البته اوج این کنجکاوی‌ها در دوره بلوغ اتفاق می‌افتد. شاید به همین علت است که این سنین را سن بحرانی زندگی می‌شناسیم. تغییرات فیزیکی بدن در این دوره می‌تواند برای فرد ابهام ایجاد کند.

دکتر حسین ابراهیمی مقدم می‌افزاید: خانواده‌هایی که ارتباط مناسبی بین والد و فرزند وجود ندارد شاهد هستیم این مسائل (پرسش‌های جنسی) در گروه همسال بررسی می‌شود که چه بسا به دلیل نداشتن اطلاعات درست، موجبات گمراهی را فراهم می‌کند؛ بنابراین بسیار حیاتی است که والدین با در نظر گرفتن مقطع سنی کودک به پرسش‌های او پاسخ دهند وگرنه فرزندشان به سمت دوستان و همسالان خود گرایش یافته و در فضایی نامطلوب اطلاعات گمراه کننده‌ای دریافت خواهد کرد.

هر چند بتازگی آموزش‌های محدودی در مدارس و دانشگاه‌ها در این باره ارائه می‌شود، اما اولا مطالب عنوان شده بسیار ناقص است و از سویی ارائه چنین مطالبی در دوران دانشگاه دیر به نظر می‌رسد.

تبعات دروغ به کودک‌

به گفته وی والدین باید به خاطر داشته باشند هیچ‌گاه نباید در هیچ مقطع سنی به کودکان پاسخ غلط داده شود. در دوران کودکی، فرزندان ما بسیار زودباور هستند. اگر به آنها گفته شود شما را از بیمارستان خریده‌ایم یا خدا شما را از آسمان برای ما فرستاده است و ... به احتمال زیاد باور می‌کنند و در خیالپردازی‌ها و فانتزی‌گری‌هایشان به کار می‌برند، اما آنها به طور مسلم با بزرگ تر شدن خود پی به نادرستی این اطلاعات می‌برند و حکم صادر می‌کنند: «پدر و مادر من دروغ گفته‌اند، در نتیجه پدر و مادر من دروغگو هستند، بنابراین می‌توانند دروغ‌های دیگری هم بگویند و اتفاقا به خاطر این که می‌توانند دوباره دروغ بگویند پس غیرقابل اعتماد هستند. پس من بعد از این مشکلات  و سوالاتم را با آنها در میان نخواهم گذاشت.»

همان طور که در این نتیجه‌گیری‌های سلسله‌ای می‌بینید موضوع جدی‌تر از آن است که تصور می‌کنیم. یک دروغ به نظر مصلحتی که شاید اهمیت چندانی برای والدین نداشته باشد در درازمدت می‌تواند ریشه جدایی فرزند از کانون خانواده باشد.

چرا مسائل جنسی به تابو تبدیل می‌شود؟

آموزش و راهنمایی در دوره بلوغ اهمیت بسیار زیادی دارد. واقعا والدین باید به ضرورت این راهنمایی‌ها پی ببرند و تغییرات جسمی و ذهنی دوره بلوغ را در فضایی مثبت و با ادبیاتی صحیح برای فرزندانشان شرح دهند.

چه اشکالی دارد والدین ما ورود فرزندشان از دوره کودکی به دوره نوجوانی و جوانی را به او تبریک بگویند. نکته مهمی که والدین باید به آن توجه کنند این است که اگر واقعا پاسخی به پرسش‌ها و ابهامات فرزندشان ندارند او را نزد مشاور و روان‌شناس ببرند. خیلی مهم است که در این دوره فرزند ما آگاهی‌های صحیحی درباره مسائل جنسی داشته باشد تا آنها به تابویی در ذهن او تبدیل نشوند وگرنه دریافت نکردن اطلاعات درست می‌تواند تاثیر منفی در زندگی زناشویی او داشته باشد از طرفی به تحریک کنجکاوی‌های او در دوره کودکی نیز منجر می‌شود.

نیازی به بازگویی جزییات نیست‌

دکتر ابراهیمی مقدم دراین باره می‌افزاید: والدین باید درباره توضیحات و رفتارهای جنسی‌شان بسیار محتاطانه عمل کنند. متاسفانه بعضی والدین از آن طرف بام می‌افتند و توضیحاتی می‌دهند که نیازی به آن حجم از ورود به جزییات نیست. این مساله درباره رفتارهای جنسی والدین نیز صدق می‌کند که به هیچ عنوان نباید در حضور کودک انجام شود؛ البته این سخن به آن معنا نیست که والدین به همدیگر ابراز علاقه و عاطفه نکنند. اتفاقا کودک در خانواده ابراز علاقه به همسر را از والدینش یاد می‌گیرد، چرا که دوست داشتن، اکتسابی و یاد گرفتنی است و اگر فرد در خانواده دوست داشتن را یاد نگیرد در آینده نیز نخواهد توانست همسرش را دوست داشته باشد، همچنان که بسیاری از زوج‌ها حتی در بیان نیازها و خواسته‌های خود با هم مشکل دارند. به عنوان مثال واقعا نمی‌توانند وقتی باهم حرف می‌زنند از کلمات محبت‌آمیز و زیبا استفاه کنند، در عوض موجی از توهین در گفتگوهایشان رد و بدل می‌شود.

لزوم آگاهی والدین به دوره‌های رشد

وی می‌گوید: قبول داریم که پاسخ به پرسش‌های جنسی کودک و نوجوان تا اندازه‌ای دشوار است، اما تجربیات موجود نشان می‌دهد والدین می‌توانند با پاسخ‌های درست خود به کودک کمک کنند سریع‌تر و سالم‌تر به آگاهی‌های جنسی برسد. به عنوان مثال کودکان نوپا وقتی برهنه هستند بیشتر بدن خود را لمس می‌کنند. در این مرحله از تکامل، آنها از برهنه بودن خود هیچ شرم و حیایی ندارند. واکنش والدین نیز در این مرحله باید پذیرش این رفتارهای کودکانه باشد. والدین بیهوده دست و پایشان را گم نکنند  و نترسند. کودک در این مرحله نه تفکر جنسی دارد و نه به رشد هورمون‌های جنسی رسیده است. فکر نکنید که کودک با لمس بدن خود احساس‌های جنسی پیدا می‌کند. البته به رفتارهای کودک که ممکن است به زیاده روی منجر شود، محتاط باشیم.

مثال‌هایی برای پرسش‌های کودکان‌

والدین بتدریج می‌توانند از کلمات واقعی و صحیح برای بیان بخش‌هایی از بدن استفاده کنند. بسته به این که کودک چند سال دارد می‌توان به او گفت مثلا یکی از تفاوت‌های دختر با پسر این است که در شکم دخترها دو کیسه کوچک وجود دارد که پسرها آن را ندارند. فرزند شما بعدها که بزرگ می‌شود می‌بیند شما درست گفته‌اید. می‌توانید به فرزندتان بگویید کودک از یک تخم کوچک در شکم مادر رشد می‌کند. در اینجا مادر به شکم خود اشاره کند. بعدها هم که کودک بزرگ می‌شود می‌بیند شما دروغ نگفته‌اید. هیچ لزومی ندارد که به کودکان درباره اعمال جنسی چیزی گفته شود. می‌توانید بگویید وقتی یک زن و مرد با هم ازدواج می‌کنند خداوند اراده می‌کند آنها صاحب فرزند شوند. بسیاری از کودکان زیر 6 سال این پاسخ را می‌پذیرند، وقتی هم که بزرگ شدند متوجه می‌شوند شما دروغ نگفته‌اید.

زمان پاسخگویی‌

ازسوی دیگر پزشکان متخصص معتقدند وقتی والدین به پرسش‌های کودکانشان اهمیت می‌دهند و پاسخ‌های سنجیده‌ای برای ابهام‌های آنها دارند، ذهن فرزندانشان به سمت آرامش سوق می‌یابد، در صورتی که فرار از سوال یا پاسخ‌های فانتزی ذهن کودک را بیشتر درگیر موضوع می‌کند. فراموش نکنید صحبت درباره این موضوع تنها زمانی باید باشد که کودک کنجکاوی نشان می‌دهد یا سوالاتش را می‌پرسد، بنابراین وقتی کودک سوالی درباره مسائل جنسی نمی‌پرسد نیازی به توضیح دادن نیست.

البته اگر احساس کردید کودک یا نوجوان شما به مرحله‌ای از رشد رسیده که باید سوالاتی در این باره بپرسد، اما چیزی را مطرح نمی‌کند می‌توانید به بهانه‌های دیگری او را نزد یک روان‌شناس یا مشاور ببرید. (البته پیش از مراجعه حتما موضوع را با مشاور یا روان‌شناس در میان بگذارید.) روان‌شناس بخوبی می‌تواند پل‌های مورد نظر را برقرار و مطالب مورد نیاز را به نوجوان شما منتقل کند.

شکوفه شیبانی‌