قلعه والی ایلام یک هشتی شکل با 3در ورودی

استان ایلام به سبب قرار گرفتن در میان رشته کوههای زاگرس ، دارای آب و هوای معتدل کوهستانی است و از موقعیت

کد خبر: ۲۱۰۴۰

استراتژیک و تاریخی قابل توجهی برخوردار است . شواهد تاریخی نشان می دهد که ایلام با نام باستانی آلام یا «آلام تو» که به معنای طلوع خورشید است ، از روزگاران کهن محل زندگی مردمان بی شماری بوده است . وجود رودخانه هایی چون سیمره ، میمه و «گنجانجم » محیط طبیعی مناسبی را برای زندگی به وجود آورده است . آثار تاریخی موجود در این منطقه از ویژگی منحصر به فردی برخوردار است ، بدین ترتیب که این بناها تداوم تاریخی خود را حفظ کرده و از نسلی به نسل دیگر انتقال یافته است . نمونه ای از این بناها «قلعه والی» است . این قلعه یکی از بناهای فرهنگی تاریخی عظیمی است که بر روی تپه ای به نام «چقامیرگ» (که یکی از تپه های باستانی دوران پیش از اسلام است) در ضلع شمالی خیابان پاسداران شهر ایلام قرار دارد. قلعه والی در سال 1326قمری در زمان حکومت محمد علیشاه قاجار و حکومت والیان محلی پشت کوه در محله ای به نام حسین آباد که به ده بالا شهرت داشته احداث شد. این بنا برای اسکان والی منطقه در فصل تابستان ساخته شده است . درباره قدمت این قلعه می توان به سنگ نوشته ای که در تخت خان (محله ای در 15کیلومتری شمال شرقی صالح آباد) پیدا شده ، استناد کرد. در این سنگ نوشته غلامرضا خان ، بانی ساختمان می نویسد: «امر به ساختن قلعه حسین آباد که مشهور به ده بالاست نموده ، قلعه ، حمام و باغ به معماریت حاج درویش علی کرمانشاهی و حجاری رضاقلی در سال 1325قمری به اتمام رسانید.» این قلعه در فضایی کاملا باز ساخته شده ولی با گسترش محدوده شهرنشینی ، اطراف آن با ساختمان های مسکونی و اداری محصور شده است . موقعیت قلعه به گونه ای است که از سمت شمال با کوچه ای 6متری و از غرب با خیابانی 8متری ، از ساختمان های مسکونی جدا شده است . قلعه والی در زمینی به مساحت 4687متر مربع احداث شده است . بنای قلعه تقریبا قرینه و به شکل هشتی است که به کمک راهروهای کم عرض و باریک به داخل حیاط و سپس ادامه آنها و فضای سرباز مشرف به برجها مرتبط می شود. از این فضاها و حیاطها معمولا برای مصارف خانوادگی و همچنین ورود خدمه و حواشی (از درهای تعبیه شده در آن) استفاده می شده است . قلعه والی 3در ورودی از 3ضلع جنوب ، شرق و غرب دارد ورودی اصلی قلعه در ضلع جنوبی قرار گرفته است و با 11پله 20سانتی متری به داخل اتاق نگهبانی و سپس با 8پله به حیاط مرتبط می شود. دیگر درهای قلعه خصوصی بوده و یا برای تردد میهمان ها احداث شده اند و با راهروهایی سرپوشیده به داخل حیاط قلعه مرتبط می شوند در منتهی الیه درها 2هشتی وجود دارد و نور تعدادی از اتاقها از آنجا تامین می شود. این هشتی ها که در داخل یکی از آنها حوض کوچکی وجود دارد، به 8ضلع تقسیم و با انواع قوسها تکمیل شده است . اکثر اتاقهای قلعه تو در تو بنا شده اند. قلعه دارای 20اتاق بزرگ ، 5اتاق کوچک ، 4ایوان و 2تراس کوچک در ضلع جنوبی است . ضلع غربی شرقی قلعه کاملا قرینه بوده و با کف حیاط اختلاف ارتفاعی حدود 80سانتی متر دارد و با 4پله سنگی با کف اتاقها و ایوان وصل می شود. قلعه با 3راه پله با چرخش 90درجه به پشت بام متصل شده و خرپشته هایی شیبدار دارند. همچنین 2برج نگهبانی به صورت نیم دایره در ضلع شمال شرقی و شمال غربی دارد و اطراف آن کنگره هایی برای قرار گرفتن نگهبان به منظور دیده بانی دارد. قلعه دارای تعدادی اتاق زیرزمینی است که به سبک خاصی ساخته شده و دارای اشکال هندسی در سقف هست . آینه کاری در سقف اتاقها معمول بوده که بخشی از این تزیینات در یکی از اتاقهای ضلع غربی به نحو زیبایی اجرا شده و هنوز هم پابرجاست . در محوطه قلعه والی درختان کهنسال سرو، کاج ، توت و گلستانی از گلهای محمدی وجود دارد که حوض بزرگی را در برگرفته اند. این محیط طبیعی ، بر زیبایی های این فضای تاریخی افزوده است .