مالاریا جدی‌تر از ‌آ‌نچه ‌فکر‌ می‌کنید ،‌قربانی ‌می‌گیرد

مشکلات مربوط  به کنترل این بیماری در بیشتر کشورهای این مناطق از جهان عمدتا به واسطه نبود زیرساختارهای کافی مربوط به حوزه سلامت و شرایط اقتصادی سست و ناپایدار است. از آن گذشته، این شرایط در سال‌های اخیر پیچیده‌تر از گذشته شده، در حالی که مقاومت انگل این بیماری نسبت به بیشتر داروهای موجود در جهان افزایش یافته است. نتیجه این فرآیند دردآور آن است که به زعم کارشناسان بعید به نظر می‌رسد برنامه توسعه هزاره سازمان ملل درخصوص توقف و حتی معکوس کردن روند ابتلای مردم به مالاریا در جهان تا سال 2015 محقق شود.

مالاریا بیماری حاره‌ای است که به وسیله واسطه‌ای همچون پشه مالاریا به انسان منتقل شده و هم‌اکنون رد پای آن در بیش از یکصد کشور جهان دیده می‌شود. طی سال‌های اخیر، موارد عجیبی از شیوع ناگهانی آن در کشورهایی که تصورش نمی‌شده به ثبت رسیده است؛ به عنوان مثال چندی پیش در انگلیس مواردی از شیوع مالاریا گزارش شد. پس از تحقیق و بررسی‌های متعدد در نهایت مشخص شد این بیماری به وسیله کارکنان فرودگاه‌ها وارد این کشور شده است. با این حال حتی در کشوری نظیر انگلیس‌ -  که از زیرساختارهای نسبتا قوی سلامت برخوردار است - سالانه حدود 2000 مورد ابتلا به مالاریا دیده می‌شود. مالاریا عمدتا کشورهای مناطقی از زمین همچون آفریقا، آمریکای جنوبی، آسیا و خاورمیانه را آلوده کرده است. با این حال بیشترین میزان آلودگی به این بیماری به مناطق اطراف بیابان ساحارا در آفریقا مربوط می‌شود؛ جایی که بیش از 90 درصد مرگ‌ومیرهای ناشی از ابتلا به مالاریا در آن روی می‌دهد.

بررسی‌های اخیر کارشناسان سازمان ملل نشان می‌دهد بودجه جهانی برای جلوگیری از انتشار مالاریا که هم‌اکنون سالانه بالغ بر یک میلیارد دلار است، باید برای تحقق اهداف برنامه هزاره این سازمان یعنی ریشه‌کن کردن مالاریا بین 50 تا 450 درصد افزایش یابد. با این حال این گزارش حکایت از آن دارد که در برخی کشورها توجه چندانی به بیماران مبتلا به مالاریا و افراد مستعد به ابتلا به این بیماری نمی‌شود.

انواع مالاریا

مالاریا گرچه بیماری تقریبا مهلک و در بسیاری از موارد از پای درآورنده‌ای است، اما متخصصان آن را به 2 نوع خوش‌خیم (Benign) و بدخیم (Malignant) تقسیم‌بندی می‌کنند. نوع خوش‌خیم این بیماری تقریبا ملایم بوده و متخصصان در درمان آن مشکل چندانی ندارند. با این حال نوع بدخیم آن برای جان بیماران می‌تواند بسیار خطرناک‌تر باشد، به طوری‌که بسیاری از موارد ابتلا به این نوع از مالاریا به مرگ منتهی می‌شود. ازاین‌رو متخصصان توصیه می‌کنند در صورت مشاهده علائمی از مالاریای بدخیم بسرعت آن را با  مراکز درمانی در میان بگذارند.

واکسیناسیون، شیوه درمانی‌ای که همچنان در حال توسعه است‌

واکسیناسیون مالاریا هم‌اکنون در حال توسعه و پیشرفت است، در حالی که تاکنون هیچ‌گونه واکسیناسیون موثری برای درمان و ریشه‌کن کردن این بیماری ارائه نشده است. نخستین بار و در سال 1976 میلادی مطالعات امیدوارکننده با هدف تولید واکسن مؤثر برای مقابله با مالاریا آغاز شد. در این مطالعات بدن موش‌های آزمایشگاهی با استفاده از پرتوهایی ضعیف و در ادامه تزریق sporozoites تا حدودی نسبت به مالاریا و انگل آن ایمن شد. از دهه 70 میلادی به این سو، تلاش‌های گسترده‌تری برای انجام واکسیناسیون روی انسان آغاز شده است که نتیجه اولیه آن ارائه نخستین واکسن مالاریا با جنبه عملی درمانی ‌سال 1987 میلادی بود. این واکسن که66 SPf نام دارد از سوی مانوئل الکین پاتارایو ارائه شد و اتفاقا سر و صدای زیادی نیز در محافل علمی و تحقیقاتی جهان به پا کرد. از آن زمان تاکنون، دانشمندان متعددی در گوشه و کنار جهان برای ارائه واکسن‌های موثر علیه مالاریا دست به کار شده‌اند که هنوز هم ادامه دارد.

آشنایی با انواع انگل مالاریا

مالاریا به واسطه انگل‌های تک‌یاخته‌ای موسوم به Plasmodium در افراد مختلف باعث بیماری می‌شود. محققان طی سال‌های اخیر موفق به دسته‌بندی این انگل‌ها در 4 نوع مختلف شده‌اند؛ پلاسمودیومfalciparum

پلاسمودیومvivax

پلاسمودیومovale

پلاسمودیومmalaria

در میان این پلاسمودیوم‌ها نوع falciparum  از دیگر موارد شایع‌تر و در عین حال مرگبارتر است و در صورتی که درمان قطعی نشود می‌تواند به مالاریای مرگبار مغزی منجر شود.

علائم ابتلا به مالاریا

توجه به علائم نشان‌دهنده ابتلای فرد به مالاریا آن هم در مراحل اولیه، کمک زیادی به بیمار و متخصصان برای درمان ساده‌تر آن می‌کند. ابتلا به تب مهمترین و یکی از نخستین علائم ابتلا به مالاریا می‌تواند باشد. لرزش، درد در مفاصل و سردرد از جمله نشانه‌های ابتلا به مالاریا هستند. به این موارد می‌توان حالت استفراغ، کم‌خونی، وجود هموگلوبین در ادرار و تشنج را نیز اضافه کرد که البته اگر در نخستین مراحل پیشرفت بیماری تشخیص داده شوند براحتی و با استفاده از داروهای ضد مالاریا می‌توان این بیماری را درمان کرد. نشانه‌های کلی و اصلی ابتلا به بیماری مالاریا احساس سرمای شدید و ناگهانی و در ادامه سخت‌تر شدن است. پس از این مرحله، تب به سراغ بیمار می‌آید و تعریق قربانی، حداقل بین 4 تا 6 ساعت به طول می‌انجامد. چرخه تب مربوط به انگل‌های vivax و ovale هر 2 روز یک بار و برای نوع malaria هر 3 روز یک بار روی می‌دهد؛ اما در نوع شایع‌تر falciparum چرخه تب‌های مزمن و شدید هر 36 تا 48 ساعت یک بار اتفاق می‌افتد؛ البته در مواردی که مالاریا به صورت همه‌گیر شیوع پیدا کند، بیماری به صورت تدریجی از گروهی به گروهی دیگر انتقال می‌یابد. در این میان، کودکان و زنان باردار بشدت در معرض خطر قرار دارند، چون در زنان باردار مکانیسم دفاع طبیعی بدن کاهش پیدا می‌کند.

پیامدهای اجتماعی شیوع مالاریا

شیوع همه‌جانبه مالاریا در جوامع مختلف، آزار زیانبار گوناگونی دارد. جدای از درد و رنجی که بیمار و اطرافیانش تحمل می‌کنند، پیامدهای اقتصادی این بیماری را نیز نباید دست‌کم گرفت. بررسی‌های اخیر نشان داده‌اند یک مورد بیماری مالاریا در آفریقا، هزینه‌های جانبی و درمانی‌ای معادل 10 روز کار کردن دارد. از آن گذشته بسته به نوع مالاریا، هزینه‌های درمان آن بین 8/0 دلار تا 30/5 دلار تخمین زده شده است. در سال 1987 میلادی برآورد شد که هزینه کلی درمان مالاریا، مراقبت‌های پزشکی آن، کاهش تولیدات کشاورزی و صنعتی مرتبط با آن و مواردی از این دست، بالغ بر 800 میلیون دلار آن هم تنها در منطقه حاره‌ای آفریقا بوده است. تخمین زده می‌شود این رقم در حال حاضر حدود یک میلیارد و 800 میلیون دلار باشد.

آمارهایی از شیوع و درمان مالاریا در گوشه و کنار جهان‌

تقریبا دوسوم موارد مرگ و میر ناشی از ابتلا به مالاریا در میان 20 درصد فقیرترین جمعیت‌های جهان روی می‌دهد.
سالانه بیش از 120 میلیون مورد کلینیکی درخصوص مالاریا در سراسر جهان گزارش می‌شود.

به طور میانگین در هر سال و در سراسر جهان، یک میلیون تن از مردم دنیا به دلیل ابتلا به مالاریا جان می‌سپارند.
یک مورد بیماری مالاریا در آفریقا هزینه‌های جانبی و درمانی‌ای معادل 10 روز کار کردن دارد.

بالغ بر 380 گونه پشه آنوفل در دنیا وجود دارد. با این حال تنها 60 نوع از آنها می‌توانند انگل مالاریا را انتقال دهند.
حدود 300 میلیون تن در سراسر جهان به مالاریا مبتلا هستند.

رد پای مالاریا در بیش از یکصد کشور جهان دیده می‌شود.
بیش از 90 درصد مرگ‌ومیرهای ناشی از ابتلا به مالاریا به مناطق اطراف بیابان ساحارا در آفریقا مربوط می‌شود.

مهدی کیا