حقایقی ‌متفاوت ‌از ‌بیماری ‌اوریون‌

هر وقت اسم اوریون را می‌شنویم، یاد بچه‌ای می‌افتیم که دو طرف لپ‌هایش حسابی باد کرده است! اگرچه این تصویر معمول این بیماری است، ولی همیشه یک بیماری به یک شکل بروز نمی‌کند. اوریون یک بیماری ویروسی و مخصوص انسان‌‌هاست که در تمام نقاط دنیا دیده می‌شود. گرچه خوشبختانه امروزه با اجرای برنامه واکسیناسیون شیوع آن نسبت به گذشته خیلی کم شده است.

بیماری به چه شکل سرایت می‌کند؟

انتقال بیماری بیشتر از طریق تماس مستقیم با بزاق دهان مثلا با بوسیدن بیمار یا از طریق تنفس هوای آلوده به ویروس ناشی از سرفه‌های بیمار است. وقتی ویروس وارد بدن شود، هر جایی را می‌تواند آلوده کند ولی شایع‌ترین محل همان غدد بزاقی بناگوشی (پاروتید)‌ است که بین گوش و چانه قرار دارد.

آیا بیماری فقط از فرد بیمار گرفته می‌شود؟

خیر، اگرچه به طور معمول بیماری به این شکل منتقل می‌شود، اما ممکن است بیماری از کسی گرفته شود که به ویروس آلوده بوده ولی علائم بیماری را نداشته باشد. فرد بیمار از 2 روز پیش از بروز علائم تا 6 روز پس از بهبودی می‌تواند دیگران را هم آلوده کند.

آیا فقط کودکان دچار اوریون می‌شوند؟

خیر، همیشه اینطور نیست. شایع‌ترین گروه سنی که به اوریون مبتلا می‌شوند، کودکان 5 تا 14 ساله هستند. اما نوجوانان و گاه بزرگسالان هم دچار اوریون می‌شوند که اتفاقا این بیماری در سنین بالاتر سخت‌تر و شدیدتر هم هست!

معمول‌ترین تظاهر بیماری چیست؟

علائم بیماری 14 تا 21 روز بعد از تماس با تب، ضعف و بی‌حالی و تورم دردناک یک طرفه یا دوطرفه غده پاروتید و گاه سایر غدد بزاقی خود را نشان می‌دهد. یعنی قیافه‌ای شبیه به همستر! درد با مزه کردن غذاهای ترش بارزتر می‌شود و باز کردن دهان، صحبت کردن و خوردن برای بیمار سخت است. علائم بیماری حدود 30 درصد بیماران خیلی خفیف است؛ اما گاه علائم و عوارض دردناک هم بویژه در کودکان بزرگ‌تر دیده می‌شود.

اوریون چه عوارضی به دنبال خود دارد؟

التهاب حاد پانکراس (لوزالمعده)‌ با درد شدید و سوزاننده بالای شکم، در دختران التهاب تخمدان‌ها با درد پایین شکم و در پسران التهاب دردناک یک و گاه هر دو بیضه در 25 درصد موارد، مننژیت ویروسی با علائم سردرد، سفتی گردن، تهوع، استفراغ و کری یکطرفه از عوارض احتمالی بیماری اوریون هستند.

سوال همیشگی! آیا التهاب بیضه‌ها ناشی از اوریون باعث نازایی می‌شود؟

این سوالی است که همیشه پدر و مادرها می‌پرسند. باید گفت این یک تفکر اشتباه است و خیلی بعید است که اوریون باعث نازایی شود.

آیا اوریون در زن باردار باعث نقایص مادرزادی می‌شود؟

خیر. نوزادهای مادرانی که در دوره بارداری اوریون گرفته‌اند، هیچ‌گونه نقایص جسمی و ذهنی نسبت به دیگر نوزادان ندارند.

پزشک چگونه بیماری را تشخیص می‌دهد؟

پزشک با دیدن شکل ظاهری و انجام معاینات، بیماری را تشخیص می‌دهد. امروزه می‌توان ویروس را در ادرار، خون، ترشحات گلو یا مایع نخاعی مشخص کرد ولی کمتر کاربرد دارد. گاه برای بررسی عوارض احتمالی، آزمایش خون یا گرفتن مایع مغزی نخاعی از ناحیه کمر ضروری می‌شود.

چه کسانی در معرض بیماری اوریون قرار دارند؟

تمام افرادی که پیش از این اوریون نگرفته‌اند یا برنامه واکسیناسیون را بدرستی اجرا نکرده‌اند و در تماس با افراد مبتلا به اوریون قرار می‌گیرند، در معرض ابتلا هستند.

با تشخیص بیماری در خانه چه کارهایی برای کودک می‌توانیم انجام دهیم؟

اسباب راحتی بیمار را فراهم کنیم و برایش غذای آبکی با هضم راحت تهیه کنیم. آبمیوه به دلیل ترش‌مزگی خیلی مناسب نیست، بهتر است در طول مدت بیماری بیمار استراحت داشته باشد.

آیا آسپیرین برای تب بیمار مناسب است؟

به هیچ وجه! برای تب و درد بیمار از استامینوفن، بروفن یا مفنامیک اسید متناسب با وزن کودک استفاده می‌شود. هیچ وقت از داروهای حاوی آسپیرین در بیماری‌های ویروسی کودکان استفاده نکنید، زیرا ممکن است باعث عوارض وخیمی همچون نارسایی کبدی و اصطلاحا «سندرم ری» شود. گاه کلمه «آسپیرین بچه» والدین را به اشتباه می‌اندازد. آسپیرین بچه برای بچه ممنوع!

نقش پزشک در درمان بیمار چیست؟

بسیاری از بیماری‌های ویروسی کودکان احتیاج به داروی خاصی ندارند و اساسا آنتی‌بیوتیک هیچ جایگاهی در درمان بیماری‌های ویروسی ندارد. با استراحت و دادن مایعات و طی کردن زمان بیماری، بهبودی به‌دست می‌آید. با توجه به عوارض احتمالی، پزشک باید کودک را معاینه کند و تحت نظر بگیرد، بویژه با شروع علائمی که گفته شد، حتما به پزشک مراجعه کنید.

چه باید کرد؟

باید واکسن زد! واکسن MMR حاوی ویروس ضعیف شده‌ 3 بیماری سرخک، اوریون و سرخجه، امروزه شیوع بیماری را بشدت کاهش داده است.

طبق برنامه کشوری ایران، واکسن MMR در دو نوبت 12 ماهگی و 6 - 4 سالگی تزریق می‌شود.

دکتر پوریا پیروزمند