توریسم‌ فضایی‌ جدیدترین‌ ‌پدیده ‌در ‌دنیای‌ ‌گردشگری‌

در حال حاضر توریسم فضایی تازه‌ترین و در عین حال جالب توجه‌ترین پدیده در دنیای گردشگری است. برای این صنعت که هم‌اکنون در اختیار روس‌ها آن هم با کپسول‌های فضایی سایوزشان است و به لطف هزینه‌های گزافی  که ثروتمندان جهان بدون هیچ نگرانی و تنها با چند هفته آموزش فشرده طی می‌کنند  پرداخت می‌شود، آینده‌ای روشن تصور شده است.

با این حال درحالی که هم‌اکنون در سال 2008 به سر می‌بریم، فرصت‌های موجود در صنعت گردشگری فضایی جهان با محدودیت‌های فراوانی روبه‌رو شده است. این محدودیت‌ها عمدتا از جانب هزینه‌های بالا و نبود سیستم‌های کافی برای انتقال گردشکران به مرزهای فضاست. هم‌اکنون تنها روسیه است که از ناتوانی آمریکا استفاده کرده و می‌تواند با استفاده از کپسول‌های سایوز خود توریست‌های فضایی را به مدار زمین و ایستگاه فضایی بین‌المللی منتقل کند.

به عقیده کارشناسان و از همه مهم‌تر توریست‌های فضانوردی که طی چند سال اخیر راهی مدار زمین شده‌اند، منحصربه‌فرد بودن حضور در فضا و شرایط بی وزنی، خطرات خاص چنین سفری و از همه مهمتر هیجان تماشای زمین از اعماق فضا از جمله فاکتورهای جذب‌کننده برای پذیرش پرداخت مبلغ هنگفتی درحدود 20 میلیون دلار است. هم‌اکنون صنعت گردشگری فضایی در نقاط مختلفی از جهان که دفاتر و آژانس‌های متعددی از آنها فعال هستند رونق خاصی یافته است. در این خصوص می‌توان به کالیفرنیا، اوکلاهاما، نیومکزیکو، ویرجینیا، آلاسکا، ویسکونسین در آمریکا و همچنین اسرانگ در سوئد و حتی امارات اشاره کرد.

ایده‌های تاریخی گردشگری فضایی‌

این مفهوم حتی به ظاهر جذاب شاید عمری نزدیک به 50 سال و حتی فراتر داشته باشد. از زمانی که آرتور سی کلارک، نویسنده فقید و شهیر جهان در عرصه مفاهیم جذاب علمی کتاب تاریخی خود یعنی A Fall of Moondust را تألیف کرد و همچنین زمانی که فیلم استثنایی اسپیلبرگ موسوم به ادیسه 2001 ساخته شد، رویای سفرهای گردشگری و البته نه تحقیقاتی و ماموریتی، در ذهن مخاطبان شکل گرفت. حتی در دهه‌های 60 و 70 میلادی نقطه نظراتی رواج یافته بود مبنی بر این‌که با تأسیس هتل‌های فضایی تا سال 2000 این امکان استثنایی فراهم خواهد شد تا بشر برای چند روزی هم که شده راهی فضا شده و روزهای دلپذیری را توام با سرگرمی و نشاط در آنها سپری کند. بسیاری از متخصصان و کارشناسان در اواسط قرن بیستم میلادی بر این گمان بودند که رفتن به فضا در اوایل قرن بیست و یکم از سوی بسیاری از خانواده‌ها و سپری کردن تعطیلات در ماه به یک رویه رایج تبدیل شود.

ریچارد برانسون؛ نابغه‌ای که توریسم فضایی را متحول می‌کند

هزینه‌های بالای سفر به مدار زمین موجب شده تا تنها شمار بسیار اندک و محدودی از افراد این امکان را داشته باشند که سفرهای توریستی  فضایی را تجربه کنند. از آن گذشته به دلیل کمبود امکانات حداقل تا سال 2011 صندلی‌های موجود در کپسول‌های سایوز رزرو شده است. این شرایط موجب شده است تا نابغه‌ای به نام سر ریچارد برانسون به فکر تأسیس یک شرکت ماجراجویی فضایی افتاده و در ادامه با طراحی و ارائه سیستم‌های پروازی نه چندان گران قیمت که تحمل حضور در شرایط خاص فراتر از سطوح پروازی رایج را داشته باشد، ضمن فراهم کردن شرایط حضور تعداد بیشتری از علاقه‌مندان در سفرهای توریستی  فضایی، با دریافت هزینه‌های کمتر این صنعت نوپا را با انقلابی تاریخی همراه کند.

وی که یک تاجر انگلیسی است اخیرا از هواپیمای ویژه‌ای در آمریکا رونمایی کرده است که از آن برای انتقال گردشگران به فضا استفاده خواهد کرد. این جت که برای پرواز در ارتفاع بالا طراحی شده است همچون فضاپیمای مادر عمل می‌کند و پس از رسیدن به ارتفاعی مناسب گردشگران فضایی را در قالب یک فضاپیمای کوچک در فضا رها می‌کند. در هر سری پرواز شش مسافر به همراه دو خلبان شرایط حضور در فضا و بی وزنی را تجربه می‌کنند.
تاکنون بیش از 250 تن با پرداخت هزینه‌ای نه چندان قابل توجه 200 هزار دلار (در مقایسه با هزینه سرسام آور 20 یا 25 میلیون دلاری سفرهای گردشگری  فضایی با استفاده از کپسول‌های سایوز) انتظار می‌کشند تا در ماه‌های آتی راهی فضا شوند. برانسون پیش‌بینی کرده است نخستین سری از این سفرها طی 18 ماه آتی آغاز شود. این جت در حالی در صحرای ماجووی کالیفرنیا رونمایی شد که انبوهی از کارشناسان و مهندسان علوم فضایی جهان برای مشاهده دقیق این سیستم پروازی موسوم به WhiteKnightTwo Eve گردهم آمده بودند.

شرکت ویرجین گالاکتیک برای طراحی و ساخت این جت پیشرفته از طراح و کارشناس خبره‌ای به نام بروت روتمن نیز کمک گرفته است. این جت و فضاپیمای کوچکش حاصل سال‌ها تحقیق و بررسی در کارخانه Scaled Composites کالیفرنیاست. با این حال هنوز هم به نظر می‌رسد موانع و مراحل دیگری فراروی برانسون و شرکت توریستی  فضایی‌اش باقی مانده باشد. این جت باید در پاییز امسال در چند سری پروازهای آزمایشی شرکت کند تا خیال برانسون، روتمن و تمامی آنهایی که قرار است با استفاده از آن راهی فضا شوند راحت شود.

نگاهی دقیق به جت توریستی  فضایی‌
WhiteKnightTwo Eve

این فضاپیمای مادر که با رنگ سفید خود در صحرای ماجووی خودنمایی ‌کرد در حقیقت جت چهارموتوره‌ای است که فضاپیمای کوچک SpaceShipTwo را در زیر بال خود جای داده است. این جت پس از رسیدن به ارتفاع خیره کننده 15 کیلومتر و 200 متر از سطح زمین آن را رها می‌کند. به محض رها شدن، SpaceShipTwo راکت هیبریدی خود را روشن کرده و حدود 100 کیلومتر از سطح زمین فاصله می‌گیرد. شرکت ویرجین گالاکتیک عنوان کرده است که مهندسان این پروژه هنوز باید مراحل زیادی را برای تکمیل فرآیند ساخت فضاپیمای کوچک این جت انجام دهند و این درحالی است که برآورد شده تاکنون 70 درصد از ساختمان کلی این فضاپیما آماده شده است. برانسون معتقد است نام شوالیه سفید دو کاملا گویای روح نهفته در این ماجراجویی توریستی - فضایی است.

روتمن و برانسون امیدهای زیادی به موفقیت نهایی این طرح دارند. آنها از هم‌اکنون به قدرت مانوردهی بالای این جت و فضاپیمای آن و همچنین موثر بودن استفاده از فناوری ترکیب کربنی به کار رفته در آن دل بسته‌اند. همکاری نزدیک و چندین ساله شرکت Scaled و Virgin نتیجه‌ای جز راه‌اندازی شرکت The Spaceship نداشته است که بر اساس اهداف در نظر گرفته شده برای آن، در آینده‌ای نزدیک فرصتهای متعددی در زمینه طراحی و ساخت فضاپیماهای خصوصی ایجاد خواهد کرد.

شمارش معکوس برای تحقق رویای دیرینه‌

ریچارد برانسون به کاری که آغاز کرده ایمان جدی دارد. او به بی.بی.سی چنین می‌گوید: قابلیت‌های سیستم پروازی ما غیرقابل تصور است. به عنوان مثال این جت می‌تواند ماهواره‌های مختلف با کاربردهای گوناگون را با خود حمل کرده و به فضا ببرد و نکته مهم این است که هزینه انتقال چنین سیستم‌هایی به فضا بسیار کمتر از هزینه‌های سرسام آور فعلی است. از آن گذشته نباید قابلیت بالای این هواپیمای پیشرفته در حمل محموله‌ها را نیز فراموش کرد. به عنوان نمونه در صورت نیاز جدی می‌توان از آن برای انتقال کمک‌های انسانی شامل آب و مواد غذایی و پوشاک برای قحطی زدگان آفریقایی استفاده کرد.

تمامی این رویاها درحالی مطرح می‌شود که فرآیند ساخت فضاپیمای کوچک این جت باید تا امسال و بر اساس برنامه زمانبندی‌شده به پایان برسد. برانسون می‌گوید: قصد دارم تمامی اعضای خانواده ام را با این جت و فضاپیمای نهفته در دل آن به فضا ببرم. با این‌حال این کار زمانی صورت خواهد گرفت که قطعه قطعه این سیستم پروازی را کنترل کرده باشم. برانسون در رویای خود اینگونه متصور است که در سال‌های آتی ده‌ها هزار تن را برای گذراندن تعطیلات راهی مدار زمین کند. او می‌گوید: بیایید به 20 سال آینده که در پیش رو داریم نگاه کنیم. اگر همه چیز طبق آنچه که برنامه‌ریزی کرده‌ام پیش برود امیدوارم هتلی در فضا داشته باشیم. برای آن هتل ایده‌های زیادی در ذهن دارم. امیدوارم بتوانیم فضاپیماهای کوچکی طراحی و بسازیم که بتوانند گردشگران فضایی را برای سفرهای جذاب به اطراف ماه ببرند.

گردشگری فضایی به اصل خود باز می‌گردد؟

با هنرنمایی تاریخی برانسون در رونمایی از سیستم پروازی ویژه برای سفرهای گردشگری  فضایی، به نظر می‌رسد صنعت توریسم فضایی درحال بازگشت به ریشه‌های اصلی خود است. بی شک نخستین جرقه‌های گردشگری فضایی در سال 1990 میلادی زده شد و آن زمانی بود که تویوهیرو آکیاما گزارشگر رسانه‌های ژاپن از توکیو در قالب برنامه فضایی روسیه راهی آزمایشگاه فضایی میر شد. در نقطه مقابل و کاملا متضاد سفرهای ماجراجویانه فضایی با حمایت منابع دولتی از سال 1961 میلادی پا به عرصه حیات گذاشت و آن زمانی بود که یوری گاگارین از شوروی سابق با عبور از مرزهای فضا به عنوان نخستین فضانورد تاریخ معرفی شد. از آن زمان تا به اکنون همواره این ایده مطرح بوده است که چطور می‌توان امکان منحصربفردی نظیر فرستادن گردشگران به فضا را تحقق بخشید؟ از همان دوران این عقیده نیز مطرح می‌شده است که چنین ایده‌ای باید با استفاده از منابع خصوصی محقق شود و نه حمایت‌های مالی دولت‌ها، چیزی که هم‌اکنون در روسیه در حال انجام است. همانطور که گودارد به عنوان پدر سیستم‌های پیش‌رانش در دهه 20 پیش‌بینی کرده بود، می‌توان از سیستم‌های راکتی برای سفر به ماه استفاده کرد، اما موضوع مهم این است که طی دهه‌های گذشته دولت‌ها با درک این قابلیت مهم و این‌که می‌توان از راکت‌ها به عنوان سلاح‌های کارآمد استفاده کرد بر آن شده بودند تا از منابع دولتی برای در اختیار داشتن صنایع مرتبط با فضا و اکتشافات فضایی حتی توریسم فضایی نیز استفاده کنند. بی‌شک دوران جنگ سرد و رقابت آمریکا و روسیه در اعزام فضانورد به فضا اوج چنین نگرشی بوده است.

با این حال از هم فروپاشی شوروی سابق و از بین رفتن این رقابت فضایی مقدمات بازگردانده شدن اکتشافات فضایی به بخش خصوصی را فراهم نمود. آنچه که هم‌اکنون در روسیه و در قالب اعزام گردشگران فضایی با استفاده از کپسول‌های سایوز به فضا در حال انجام است، بخشی از این فرآیند گذار است.

ابتکار انوشه انصاری نیز در این میان حائز اهمیت بوده است. وی با ارائه جایزه Ansari X Prize و اعطای جایزه 10 میلیون دلاری به نخستین نهاد غیردولتی برای پرتاب فضاپیمای سرنشین دار به فضا سهم تاریخی در بازگشت فضا به بخش خصوصی داشته است.

آنچه که انوشه انصاری و در ادامه ریچارد برانسون انجام داده و احتمالا مغزهای متفکر آینده در قبال اکتشافات فضایی و از آن جالب توجه‌تر گردشگری فضایی انجام خواهند داد هموار کننده بازگشت انسان به مرزهای فضا خواهد بود. گاگارین و آرمسترانگ در حالی پای به عرصه فضا گذاشتند که جهان غرق در مخاطرات و رقابت‌های نهفته در دل جنگ سرد بود، اما اکنون که شرایط جهان به گونه‌ای دیگر شده است فضا و انگیزه و حضور در آن شکل جدیدی به خود گرفته است.

مهمان آینده فضا

گردشگرانی که در زیر معرفی می‌شوند در آینده‌ای نه چندان دور راهی سفرهای توریستی  فضایی خواهند شد. تمامی این افراد نیز با استفاده از کپسول‌های سایوز ساخت روسیه راهی ایستگاه فضایی بین‌المللی می‌شوند:
ریچارد گریوت: وی اهل آمریکاست و پیش‌بینی می‌شود در اکتبر سال جاری میلادی و در قالب مأموریت31 TMA- سایوز راهی مدار زمین شود. وی از جمله بزرگترین تولیدکنندگان بازی‌های ویدئویی در جهان است که اتفاقا پدرش یعنی اوون گریوت نیز یکی از فضانوردان ناسا بوده است.

ولادمیر گروزدف:  یک روس است که پیش‌بینی می‌شود در سال 2009 به عنوان گردشگر فضایی راهی ایستگاه فضایی بین‌المللی شود. او یکی از اعضای حزب حامی رئیس جمهور این کشور یعنی روسیه واحد است و گفته می‌شود این حزب هزینه 25 میلیون دلاری سفر توریستی وی به فضا را پرداخت خواهد کرد. او تاکنون از آزمایشات پزشکی این مأموریت سربلند بیرون آمده و به نظر می‌رسد همه چیز برای حضورش در فضا مهیا شده باشد. وی در سال 2007 راهی قطب شمال زمین شد و پرچم روسیه را در آن منطقه نصب کرد.

سرگئی برین: برین اهل آمریکاست و احتمالا در سال 2011 راهی فضا خواهد شد. وی یکی از بنیانگذاران Google به شمار می‌آید و‌ در ‌عین‌حال به عنوان یکی از حامیان گردشگری فضایی نیز شناخته شده است.

قابل توجه است که در کنار این افراد، بالغ بر 200 صندلی نیز در پروازهای توریستی  فضایی شرکت Virgin Galactic از پیش فروخته شده است. این افراد قرار است به تناوب و به عنوان گردشگران فضایی راهی سطوح بالایی از جو زمین شوند.

توریست‌های فضایی که حضور لذتبخش در فضا را تجربه کرده‌اند

در تاریخ صنعت بسیار نوپای گردشگری فضایی تنها 5 نفر توانسته‌اند با پرداخت هزینه‌های هنگفت و گذراندن دوره‌های آموزشی فشرده‌  حضور توریستی در فضا و مدار زمین را تجربه کنند. تمامی این توریست‌های فضایی با استفاده از کپسول‌های سایوز روسیه و از طریق شرکت توریستی  فضایی ماجراجویی‌های فضایی (Space Adventures) راهی ایستگاه فضایی بین‌المللی شده‌اند.

دنیس تیتو: این آمریکایی ثروتمند در حد فاصل 28 آوریل تا ششم ماه می سال 2001 حضور در فضا را
تجربه کرد.

مارک شاتل وورت: وی که اهل آفریقای جنوبی است و البته ملیت انگلیسی نیز دارد در حد فاصل‌ 25 آوریل تا پنجم ماه می سال 2002 در مدار زمین بوده است.

جورج اولسن: او هم یک آمریکایی متمول است‌ که بین اول تا یازدهم ماه اکتبر سال 2005 در ایستگاه فضایی بین‌المللی‌ بوده است.

انوشه انصاری:  نخستین گردشگر فضایی زن جهان به حساب می‌آید که به عنوان یک ایرانی در‌حد‌فاصل
18 تا 29 سپتامبر سال 2006 حضور در فضا را تجربه کرده است.

چارلز سیمونی: چارلز ملیت آمریکایی-مجارستانی دارد و در حد فاصل هفتم‌ تا بیست و یکم آوریل سال 2007
در مدار زمین بوده است.

فاطمه پورمزرعه