پیشگیری از کلاهبرداری‌ هنگام انجام معامله‌

فروش مال غیر، خیانت در امانت و فروش یک ملک به چند نفر از جمله شگردهای رایج در این نوع جرایم است که غالبا با جعل و تزویر نیز همراه می‌شود. در یک نمونه پلیس اکنون به دستور بازپرس شعبه 8 دادسرای ناحیه 4 تهران در جستجوی مردی است که پس از اجاره کردن خانه‌ها با رهن پایین و کرایه بالا، آپارتمان‌ها را با اسناد جعلی به افراد دیگر واگذار می‌کرد. یکی از طعمه‌های این مرد، می‌گوید: «من از طریق آگهی روزنامه‌ها مورد مناسبی پیدا کردم و پس از بازدید خانه و امضای قولنامه، 40 میلیون تومان به مرد کلاهبردار دادم، اما پس از آن او دیگر به تلفن‌هایم جواب نداد تا این‌که با پیگیری‌های خودم فهمیدم آن آپارتمان متعلق به فرد و دیگری است و من فریب خورده‌ام».

سرهنگ اسفندیار امیدی  رئیس پلیس آگاهی کرمانشاه  نمونه دیگری از این نوع جرایم را بازگو می‌کند و می‌گوید: «اعضای یک باند که شامل دو زن و یک مرد بودند، خانه‌های خالی از سکنه را شناسایی می‌کردند و با تبانی با چند بنگاه معاملات املاک، این خانه‌ها را به فروش می‌رساندند که پس از طرح چند شکایت مشابه تحقیقات گسترده‌ای انجام شد و متهمان به دام افتادند».

نیروی انتظامی بویژه پلیس آگاهی برای پیشگیری از چنین بزه‌هایی پیاپی به شهروندان هشدار داده و تاکید کرده است، افراد هنگام انجام معامله دقت داشته باشند اسناد رسمی را از سازمان ثبت اسناد و شهرداری استعلام کنند و مراقب باشند اسناد رسمی و احراز هویت به صورت کامل صورت گرفته باشد، چرا که برخی مجرمان به اسم صاحب ملک یا خودرو شناسنامه جعل می‌کنند.

پیش‌فروش مسکن نیز یکی دیگر از شگردهای تبهکاران است که طی سالیان گذشته دستگاه قضایی برای پیشگیری این جرم برنامه‌ها و راهکارهایی را از جمله تنظیم پیش‌سند ارائه داده که در صورت اجرای کامل تا حد زیادی می‌توان از مانورهای متقلبانه کلاهبرداران جلوگیری کرد. ضمن این‌که فعالیت برخی متخلفان در قالب بنگاه‌های معامله املاک نیز به چنین جرایمی دامن می‌زند. اخیرا دو برادر در تهران دستگیر شده‌اند که با راه‌اندازی چند بنگاه از خریداران مسکن کلاهبرداری می‌کردند. این متهمان با اجاره مغازه‌هایی در غرب تهران طعمه‌هایشان را شکار می‌کردند و هر بار پس از فریب مالباختگان و به چنگ آوردن پول آنان از محل کارشان فراری می‌شدند و در مغازه‌ای دیگر به ادامه فعالیت می‌پرداختند. در این میان مالباختگان صرفا به خاطر تابلویی که در سر در این مغازه‌ها نصب شده بود و با تصور این‌که هر بنگاهی قطعا معتبر است، بسادگی اغفال می‌شدند. سردار محمدعلی نجفی، رئیس پلیس نظارت بر اماکن عمومی کشور درباره وضعیت بنگاه‌های معاملات املاک می‌گوید: «در حال حاضر تعداد 8 هزار واحد صنفی املاک در کشور وجود دارد که پیش‌بینی می‌شود بیش از 2000 واحد آن غیرمجاز باشد و ما تاکنون با یکهزار واحد غیرمجاز املاک برخورد کرده‌ایم.»

تغییر رقم و دستکاری در اعداد و ارقام چک‌های بانکی یکی دیگر از شگردهای کلاهبرداری در حین انجام معامله است. داریوش  ج یکی از افرادی است که از این طریق متضرر شده و پرونده‌اش در دادسرای عمومی تهران در جریان است. او می‌گوید: برای انجام معامله و خرید مقدار زیادی کالا به فرد فروشنده چک دادم، اما پس از مدتی با مراجعه به بانک متوجه شدم مبلغ زیادی از حسابم برداشت شده است، هنگامی که موضوع را پیگیری کردم فهمیدم آن فروشنده رقم چک را دستکاری کرده و توانسته با جعل پول‌های مرا از حسابم برداشت کند.

از آنجا که هنوز بسیاری از افراد معامله‌های خود را با استفاده از چک‌های بانکی انجام می‌دهند توجه به هشدارهای پلیسی برای جلوگیری از وقوع کلاهبرداری ضروری است. سرهنگ رضا برزو، رئیس پلیس آگاهی استان زنجان در این خصوص می‌گوید: «برای پیشگیری از سوءاستفاده افراد باید متن چک را شخصا و با یک قلم بنویسند تا در صورت دست‌بردن در مندرجات چک جعلی بودن آن مشخص شود. ضمن این‌که رقم چک باید حتما هم به صورت ریال و هم به شکل تومان نوشته شود و تنظیم مندرجات چک‌ها و سایر اسناد باید به گونه‌ای باشد که امکان الحاق یا حذف وجود نداشته باشد.»

این مقام انتظامی علاوه بر توصیه به صادرکنندگان چک، هشدارهایی را نیز به خریداران ارائه می‌دهد و خاطرنشان می‌کند: «هیچگاه از افراد ناشناس چک قبول نکنید، چرا که امکان مسروقه، جعلی یا بلامحل بودن وجود دارد.
اشخاصی نیز که چک‌های تضمینی، رمزدار یا مسافرتی دریافت می‌کنند باید قبل از انجام معامله به نزدیک‌ترین شعبه بانک مراجعه کنند و از اصالت چک مطمئن شوند.»

سرهنگ برزو همچنین تاکید می‌کند: «حتما مندرجات چک را به طور کامل در ته چک نیز بنویسید و افراد ناآشنا را از میزان موجودی حساب خود مطلع نکنید.»

نقل و انتقال اموال بویژه خودرو به صورت وکالتی از موارد دیگری است که احتمال وقوع کلاهبرداری را افزایش می‌دهد به همین سبب پلیس آگاهی هشدار می‌دهد افراد از خرید خودرو به صورت قولنامه‌ای یا وکالتی بدون مشاهده اسناد و مدارک خودداری کنند و حتی معامله را در دفاتر اسناد رسمی انجام دهند.

علاوه بر این موارد اخیرا مرد کلاهبرداری بازداشت شد که به عنوان خریدار زمین و آپارتمان با طعمه‌هایش وارد معامله می‌شد و به ظاهر چک بانک‌های معتبر خارجی را به آنها ارائه می‌داد حال آن که تمامی این چک‌ها جعلی بود و فرد شیاد از این طریق 128 میلیارد تومان به چنگ آورد. علیرضا روستایی  بازپرس شعبه 8 دادسرای ناحیه یک  در این مورد می‌گوید: «از آنجا که احتمال دارد باندهای کلاهبرداری با چنین روشی وارد عمل شوند اشخاص باید هنگام معامله و تحویل گرفتن چک‌های بین‌المللی مراقب افراد شیاد باشند و تا زمانی که تمام پول را دریافت نکرده‌اند از امضای قرارداد فروش املاک، خودرو و... خودداری کنند.»

علی‌رغم تمامی توصیه‌ها و هشدارهایی که مسوولان قضایی و انتظامی موکدا به شهروندان گوشزد می‌کنند همچنان بسیاری از افراد قربانی بی‌احتیاطی و عدم دقت در هنگام انجام معامله می‌شوند و به سادگی اموالشان را از کف می‌دهند. نادر سلیمی  حقوقدان  در این رابطه خاطرنشان می‌کند: «بخشی از چنین جرایمی به خاطر ناآگاهی مردم از قوانین است. گاه مشاهده می‌شود نحوه تنظیم قراردادها به گونه‌ای است که فرد متضرر در واقع پیش از اطلاع از وقوع کلاهبرداری با دست خود سندی را علیه خودش امضاء کرده است. متاسفانه در ایران فرهنگ استفاده از وکیل وجود ندارد حال آن که در بسیاری از کشورهای پیشرفته شهروندان هنگام انجام معامله‌‌های کلان حتما از وکلای خود بهره می‌گیرند اگر این کار در ایران هم رواج یابد جلوی بسیاری از این کلاهبرداری‌ها گرفته می‌شود.»

وی می‌افزاید: «مواد قانونی بسیاری برای برخورد با چنین متخلفانی در نظر گرفته شده و از لحاظ قانونی خلا و کمبود خاصی وجود ندارد، اما پیشگیری از وقوع جرم برای مالباختگان بسیار کم‌هزینه‌تر از پیگیری قضایی است بنابراین شهروندان باید هنگام معامله کاملا هوشیار باشند و مهمترین نکته را که اطمینان از اصالت اسناد و مدارک است همیشه در نظر بگیرند.»

 علیرضا رحیمی نژاد