در جستجوی زوایای پنهان ذهن‌

شاید اگر از هنرمندان و دانشمندان برجسته بپرسید چطور به موفقیت‌های هنری و علمی دست یافته‌اند، برای مثال چگونه یک اثر هنری را خلق کرده یا به یک کشف علمی مهم پی برده‌اند، پاسخی را بشنوید که کمی ناامیدکننده باشد؛ زیرا در اکثر موارد آنها می‌گویند: این فکری بود که ناگهان به ذهنم خطور کرد یا جرقه‌ای بود که ناگهان زده شد و از این قبیل جملات که عملا شانس رسیدن به سایر افراد به چنین مراحلی را منتفی می‌کند.

کد خبر: ۱۷۵۷۷۸

البته همه هنرمندان، نویسندگان و دانشمندان چنین پاسخی نمی‌دهند و تعدادی هم هستند که درباره پروسه‌هایی که پشت سر گذاشته‌اند یا الهاماتی که در حوزه ادراکی آنها صورت گرفته، سخن می‌گویند.

به هر حال اغلب آنها نمی‌توانند واقعا شرح دهند چگونه این جرقه هنری یا علمی در ذهنشان زده شده است.

این مساله میان افراد عادی جامعه نیز به نوعی دیگر مشاهده می‌شود. اگر از افراد بپرسید چرا یک شغل خاص را بر سایر مشاغل ترجیح داده‌اند یا در انتخاب همسر واقعا چه عاملی آنها را به گزینش یک فرد از میان افراد دیگر واداشته است، شاید پاسخ دقیقی ارائه ندهند. در اغلب موارد پاسخ‌ها متقاعدکننده نیستند یا حتی مواردی هست که افراد، دلیل انتخاب خود را نمی‌دانند.

اکنون روان‌شناسان، این ناتوانی در شرح فرآیندهای ذهنی را عجیب نمی‌دانند.

در حال حاضر روان‌شناسان شناختی معتقدند، حتی زمانی که عملکرد ذهن را مورد کاوش دقیق قرار می‌دهیم، درک اکثر اعمال قدرتمند ذهن غیرممکن است و به عبارتی این اعمال از نظر ما مخفی هستند.

در صورت صحیح بودن این فرضیه، پس چه توجیهی برای توضیحاتی که برخی درباره رفتارشان و یافته‌های علمی که ناگهان درمی‌یابند و آثار شگفت هنری که ناگهان خلق می‌کنند، وجود دارد.

محققان می‌گویند، حتی در این موارد نیز افراد به فرآیندهای دقیق ذهنشان پی نمی‌برند و تنها زمانی ممکن است چنین فرآیندهایی را دریابند که توضیح آن باورکردنی و قابل قبول باشد.

از طرف دیگر گاهی افراد، علت صحیحی را برای نوع عملکردشان ارائه می‌دهند؛ اما این تطابق، دلیل ذهنی و رفتار کاملا تصادفی است.

به هر حال این واقعیت که ما به بخش عمده زوایای فکری‌مان دستیابی نداریم، چشم‌انداز مهم و جدیدی را در حوزه روان‌شناسی شناختی به روی محققان گشوده است.