سلامت در سایه ارزش‌های اخلاقی‌

دومین کنگره بین‌المللی اخلاق پزشکی ایران به همت مرکز تحقیقات اخلاق و تاریخ پزشکی و دانشگاه علوم پزشکی تهران با همکاری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در 28 تا 30 فروردین  در مرکز همایش‌های صدا و سیما برگزار شد.

به گفته دکتر لاریجانی، رئیس دومین کنگره بین‌المللی اخلاق پزشکی، تعداد زیادی از افراد شرکت کننده، در رشته خود از افراد برجسته‌ای بودند؛ نظیر دکتر هیثم الخیاط که در منطقه در بحث اخلاق پزشکی فردی بسیار فعال هستند یا پرفسور عبدالله‌دار از کشور کانادا که در سال گذشته از یونسکو برنده جایزه اخلاق پزشکی ابن‌سینا شدند.

دکتر لاریجانی خاطر نشان کرد: در بحث کاربردی کردن اخلاق پزشکی تلاش بر این است گایدلاین‌هایی که طراحی شده، بیشتر بحث و بررسی شود و همچنین حسب ضرورت، گایدلاین‌های منشورهای اخلاقی، منشور حقوق بیمار، رفتار پزشک با بیمار نیز مورد بحث و نقد قرار گیرد.لاریجانی از مباحث اساسی مورد بحث در این کنگره به مبحث پیوند اعضا اشاره کرد و گفت: تلاش بر این اساس است با بحثو تبادل نظر به روش‌های روشن‌تری دست یابم.در این کنگره یکی از مباحث دیگر، آموزش اخلاق پزشکی بود که در حال حاضر به صورت 2 واحد درسی در دانشکده گروه پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران تدریس می‌شود و البته درخصوص نحوه تدریس این رشته نیز در این کنگره بحث و بررسی شد.

وی همچنین از مبحث دیگر این کنگره به اخلاق پزشکی از دیدگاه ادیان، تعهد حرفه‌ای، اخلاق در پژوهش، آموزش و اخلاق در تخصیص منابع اشاره کرد و افزود، در این کنگره یک نشست درخصوص پیوند اعضا داشتیم تا در این زمینه به بررسی‌های لازم بپردازیم. چرا که ما سالانه حدود 1700 پیوند عضو در ایران داریم که توجه به جنبه‌های اخلاقی آن دارای اهمیت ویژه است.

از نکات مهم این کنگره منشور حقوق بیمار و پیوند اعضا بود و دراین‌باره از صاحب‌نظران نظرخواهی شد تا کلیاتی را طی بیانیه‌ای در پایان سمینار ارائهو نهایی شود.

دکتر لاریجانی همچنین دربارهآموزشاخلاق پزشکی در ایران و برنامه‌های دیگر مطرح شده در کنگره گفت: از آنجایی‌که در سال گذشته شورای سیاستگذاری وزارت بهداشت، راهنمایی‌های بالینی برخورد با اخلاق پزشکی را در زمینه‌های تخصصی، ابلاغ کرده است، بنابراین تلاش بر این است که مباحثی نظیر پیوند اعضا، ژنتیک، کار با حیوانات، استفاده از جنین جایگزین و موارد پیشرفته در زایمان را اجرایی‌تر کنیم.

ضرورت توجه ویژه به مبانی اخلاقی

سیاستگذاران در بخش سلامت باید به مبانی اخلاقی در سیاستگذاری‌هایشان توجه ویژه‌ای داشته باشند.

دکترکامران باقری لنکرانی وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ضمن بیان این مطلب در مراسم افتتاحیه دومین کنگره بین‌المللی اخلاق پزشکی گفت: حدود 14 سال است که موضوع اخلاق مورد توجه سیاستگذاران، برنامه‌ریزان و مراکز تحقیق بوده و تلاش‌های ارزشمندی هم در این زمینه انجام شده است که از آن جمله می‌توان به ارتقای سطح آموزش رشته اخلاق برای گروه‌های مختلف و همچنین آموزش تخصصی آن در دوره‌های کارشناسی ارشد و دکتری اشاره کرد.

البته در مبانی حقوقی اخلاق، اقدامات بسیار خوبی انجام شده که برخی از آنها اجرایی نیز شده است؛ اما تا نقطه ایده‌آل فاصله زیاد است و برگزاری این جلسات کمک می‌کند تا این فاصله با سرعت بیشتری طی شود.

باقری لنکرانی با اشاره به وجود یک دوره واگرایی میان علوم گفت: پس از این دوره‌ واگرایی، امروز شاهد هستیم که میان علوم تجربی، انسانی و پزشکی همگرایی به وجود آمده است. بنابراین ممکن نیست که در مورد سلامت انسان‌ها صحبت کرد و از ارزش انسان‌ها و اخلاق غافل بود.

البته امروزه مباحث اخلاق پزشکی فراتر از ارتباط پزشک با بیمار و مطالب درمانی مورد توجه است. بحث‌های سیاستگذاری، بهداشت عمومی، پیشگیری و ارتقای سلامت از جمله مباحثی است که باید در اخلاق پزشکی به آن پرداخت. کسانی که سکاندار سیاستگذاری در بخش سلامت هستند باید در سیاستگذاری‌های خود به مبانی اخلاقی توجه ویژه‌ای داشته باشند.

وزیر بهداشت در ادامه با طرح این پرسش که در بحث سیاستگذاری و تخصیص منابع، ملاک استفاده از این منابع چه‌چیزهایی باید باشد، افزود: همه کشورها با محدودیت منابع روبه‌رو هستند؛ بنابراین ملاک استفاده از این منابع باید مبتنی بر مبانی اخلاقی باشد.

تا زمانی که انسان به معنای واقعی شناخته نشود، امکان پاسخگویی به این سوال وجود ندارد. کسانی که تلاش می‌کنند انسان را در این دنیای فانی محصور کنند پاسخ‌هایی در بحث اخلاق پزشکی ارائه می‌کنند که از همگونی برخوردار نیست و در نتیجه  به پراکنده‌گویی منجر می‌شود. در صورتی که مبانی فقهی، دینی و شناختی در کلیات باقی بماند و به صورت کاربردی و علمی بیان نشود، نمی‌تواند اثرگذار باشد.

 امروزه باید از این میراث اخلاق‌شناختی استفاده و آن‌را به صورت کاربردی تبدیل کنیم تا بتواند مبنا قرار گیرد. انجام این کار در جمهوری اسلامی ایران با پشتوانه حوزه‌های علمیه قوی و همچنین دانشگاهیان قوی امکانپذیر است و امیدواریم این همایش شروع مجددی برای تلاش جدی‌تر در این مسیر باشد.

اخلاق، نیاز جامعه امروز