پرواز‌ هواپیما با سوخت زیستی‌

با افزایش قیمت جهانی نفت، تقاضا برای انرژی‌های تجدیدپذیر ماندن سوخت‌های زیستی به مراتب افزایش یافته است. تغییر قیمت سوخت‌های فسیلی از یک سو و کاهش ذخایر این نوع سوخت و همچنین پیامدهای زیست‌محیطی ناشی از مصرف آن سبب شده است امروزه جنبش انرژی‌های تجدیدپذیر، وارد مرحله جدیدی از پویایی شود. سوخت‌های زیستی، نوعی از سوخت‌های تجدیدپذیر هستند که از منابع زیست توده (بیومس)‌ به دست می‌آیند.

اتانول مایع، متانول، بیودیزل و سوخت‌های دیزل گازی مانند هیدروژن و متان از انواع سوخت‌های زیستی هستند. آلودگی‌های زیست‌محیطی ناشی از مصرف سوخت‌های فسیلی و همچنین محدود بودن ذخایر این نوع سوخت‌ها سبب شده است انرژی حاصل از سوخت‌های زیستی، بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد. سوخت دیزلی زیستی و اتانول زیستی، از مهم‌ترین سوخت‌های زیستی هستند که می‌توان از آنها در صنعت حمل‌ونقل استفاده کرد.
سوخت دیزلی زیستی، جایگزین تجدیدپذیری برای سوخت‌های دیزلی سنتی یا معدنی است که معمولا از روغن‌های گیاهی حاصل از محصولاتی مانند کلم روغنی و سویا به دست می‌آید.

اتانول زیستی نیز نوعی سوخت جایگزین الکلی برای بنزین است که از محصولات نشاسته‌ای و قندی مانند گندم، ذرت، نیشکر و چغندر قند تولید می‌شود. این نوع سوخت در موتورهای معمولی با درصد کم و در موتورهای تغییر یافته با درصد بالاتر مورد استفاده قرار می‌گیرد.

بررسی‌های آماری نشان می‌دهد 3 درصد انتشار دی‌اکسیدکربن در سطح دنیا ناشی از پرواز هواپیماهاست. با توجه به این که سفرهای هوایی سالانه 5 درصد افزایش می‌یابد، پیش‌بینی می‌شود تعداد مسافران هوایی تا سال 2030 تا 3 برابر افزایش یابد. علاوه بر این، در نتیجه پرواز هواپیماها علاوه بر دی‌اکسیدکربن، اکسید نیتروژن منتشر شده نیز افزایش خواهد یافت که در مقایسه با دی‌اکسیدکربن اثرات نامطلوب آن 2 برابر بوده و می‌تواند نقش مهمی در گرمایش زمین داشته باشد.

لندن به آمستردام‌

ماه گذشته، اولین پرواز یک هواپیمای مسافربری که بخشی از سوخت آن را سوخت زیستی تامین می‌کرد، با موفقیت انجام شد. در این پرواز آزمایشی، یک هواپیمای بوئینگ 747 متعلق به شرکت هواپیمایی ویرجین آتلانتیک بدون مسافر در مسیر لندن به آمستردام حرکت کرد. سوخت یکی از 4موتور این هواپیما از سوخت‌های زیستی تامین شده بود که می‌توانست 20 درصد انرژی موردنیاز موتور را تامین کند و 3 مخزن دیگری حاوی سوخت‌های معمولی بود تا در صورت وجود هر گونه مشکلی در حین پرواز، خطرات احتمالی را به حداقل برساند. ریچارد برانسون، بنیانگذار این شرکت هواپیمایی از سال‌‌ها پیش در تلاش بود عدم انجماد سوخت‌های زیستی در ارتفاع 5 هزار متری از سطح زمین را به اثبات رساند.

 او بر این باور است که استفاده از سوخت‌های زیستی در خطوط حمل و نقل هوایی، گام مهمی در جهت تولید منابع سوختی است که در مقایسه با سوخت‌های فسیلی از میزان آلایندگی کمتری برخوردار بوده و با جایگزینی آن به عنوان منبع اصلی تامین سوخت هواپیماها، زمینه مناسبی برای بررسی و مطالعه دیگر عوامل موثر در آلودگی هوا و گرمایش جهانی فراهم خواهد شد، در حالی که بسیاری از طرفداران و حامیان محیط زیست بر این باورند که این پرواز بیشتر جنبه تبلیغاتی دارد و استفاده از این نوع سوخت، مستلزم اختصاص بخشی از زمین‌های حاصلخیز برای کشت محصولات تامین‌کننده سوخت زیستی است که می‌تواند پیامدهای زیست محیطی نامطلوبی به همراه داشته باشد.

کاشت این نوع محصولات کشاورزی که برای تهیه سوخت زیستی مورد استفاده قرار می‌گیرند، سطح زیرکشت زمین‌‌های اختصاص یافته به کشت محصولات کشاورزی تامین‌کننده موادغذایی مورد نیاز ما انسان‌ها را به میزان قابل توجهی کاهش خواهد داد.

سوخت زیستی مورد استفاده در این هواپیمای جت، از ترکیبی از گیاه نارگیل و گیاه باباسو  که نوعی نخل برزیلی است  تهیه شده بود. اگر چه اوایل ماه فوریه امسال، شرکت ایرباس نیز استفاده از نوعی سوخت ترکیبی جایگزین، متشکل از سوخت‌‌های گاز و مایع را مورد آزمایش قرار داده بود، اما ریچارد برانسون بر این باور است که پرواز آزمایشی  که در خطوط هوایی شرکت ویرجین آتلانتیک انجام شد  می‌تواند زمینه مناسبی برای استفاده از سوخت‌های جایگزین  که در مقایسه از تاثیرکمتری در افزایش آلودگی‌ هوا برخوردار بوده و انتشار گاز‌های آلاینده در محیط اطراف را به حداقل می‌رساند  به وجود آورد.

به گفته ریچارد برانسون برای این که بتوانیم از سیستم جدید در هواپیماهای مسافربری استفاده کنیم باید به جای سوخت‌های ترکیبی که در هواپیماهای بدون سرنشین تامین‌کننده سوخت مورد نیاز هستند، انرژی مورد نیاز برای حرکت را از مواد خام گیاهی مانند خزه‌ها و جلبک‌های دریایی که به فرآورده‌های صنعتی تبدیل می‌شوند، تامین کنیم. تولید سوخت‌های زیستی از درخت‌های نارگیل و باباسو نمی‌تواند تهدیدی جدی علیه منابع مواد غذایی مورد نیاز انسان‌ها باشد،‌ چرا که معمولا از این دو گیاه در ساخت لوازم آرایشی و بهداشتی و همچنین لوازم خانگی که از جنس کاغذ هستند، استفاده می‌شود.

یکی از مهم‌ترین مشکلاتی که در زمینه استفاده از سوخت‌های زیستی در هواپیماها وجود دارد این است که احتمال انجماد این نوع سوخت در ارتفاعات بالاتر بیشتر خواهد بود. اگر چه شرکت‌های جنرال‌‌الکتریک و بوئینگ همچنان در تلاشند به راهکارهای جدیدی در این زمینه دست یابند، اما شرکت هواپیمایی ویرجین پیش‌بینی می‌کند تا 10 سال آینده، سوخت مورد نیاز همه هواپیماهایی که در خطوط هوایی در حال پرواز هستند، از طریق سوخت‌های زیستی تامین شود.

ریچارد برانسون با اختصاص بودجه 3میلیون دلاری برای مبارزه با تغییرات آب و هوا در سطح جهان به گروهی از محققان که در حال بررسی علل احتمالی افزایش دما و گرمایش جهانی بودند، پیوست. او قول داده است تمام سود حاصل از خطوط راه‌آهن و هوایی خود را درکارهای جدید از جمله بررسی سوخت‌‌های دیگر که حاصل از توسعه کاربرد سوخت‌‌های فسیلی است، سرمایه‌گذاری کند تا به این ترتیب بتواند افزایش دمای هوا را در سطح جهان به میزان قابل‌‌توجهی کاهش دهد. اگر چه پیش از پرواز نخستین هواپیمای مسافربری از لندن به نیویورک  که مخازن سوخت آن حاوی سوخت‌های زیستی است  ‌باید بسیاری از موانع فنی موجود در این زمینه از میان برداشته شود، اما باید پذیرفت که ریچارد برانسون نخستین کسی بود که چنین ایده‌‌ای را عملی کرد.

بایدها و نبایدها

یکی از مهم‌ترین اقدامات دولت انگلیس برای کاهش انتشار آلاینده‌های زیست‌محیطی این است که تا سال 2010 جایگاه‌های سوخت‌رسانی باید 50درصد از سوخت عرضه شده را از منابع تجدید پذیر انرژی تامین کنند.
سوخت‌های زیستی از گیاهان تهیه می‌شوند و با توجه به این‌که کربن آزاد شده هنگام ترکیب این نوع سوخت با اکسیژن برای تامین انرژی، موقع رشد گیاه از محیط جذب خواهد شد، بنابراین می‌توان گفت انتشار این نوع آلاینده کربنی با توجه به کشت گیاهان برای تامین مجدد سوخت، در واقع سبب افزایش سطح گازهای آلاینده زیست‌محیطی نخواهد شد.

اما مطالعات اخیر نشان می‌دهد که تولید این نوع سوخت، مستلزم صرف انرژی بسیار زیادی برای تهیه کود‌ها و آفت‌‌کش‌های موثر در افزایش بازده محصولات کشاورزی و همچنین تبدیل این گیاهان به سوخت‌های زیستی است.
ویرجین با اختصاص 60 میلیون دلار سرمایه، نیروگاهی را در کالیفرنیا راه‌اندازی کرده است که نوعی اتانول زیستی از ذرت تولید می‌کند. این شرکت قصد دارد تا سال 2009 تعداد این پالایشگاه‌ها را به 7 پالایشگاه افزایش دهد تا بتواند در آینده‌ای نه‌چندان دور از سوخت‌زیستی برای تامین سوخت مورد نیاز قطارها نیز استفاده کند، همچنین این گروه از محققان در تلاشند استفاده از دیگر منابع انرژی باد و موج را نیز به عنوان جایگزین نفت و دیگر سوخت‌های فسیلی مورد بررسی قرار دهند.

بررسی‌های علمی نشان می‌دهد استفاده از سوخت‌های زیستی نمی‌تواند در کاهش انتشار گازهای آلاینده، از تاثیر قابل توجهی برخوردار باشد و علاوه بر این، اگر بخش وسیعی از سطح زیر کشت محصولات زراعی را به محصولاتی که تامین کننده سوخت‌زیستی مورد نیاز هواپیما هستند اختصاص دهیم، علاوه بر به همراه داشتن پیامدهای نامطلوب زیست‌محیطی، سبب افزایش بی‌رویه محصولات کشاورزی و مواد غذایی در سراسر جهان خواهد شد.

اگر چه طبق اظهارات اتحادیه زیست‌محیطی هواپیمایی، عملکرد هواپیماها سالانه یک تا 2 درصد افزایش می‌یابد، اما با توجه به افزایش 5 تا 6 درصدی، تعداد مسافران خطوط هوایی، انتشار گازهای آلاینده همچنان ادامه دارد و استفاده از سوخت‌های جایگزین در هواپیماها در حال بررسی است؛ بنابراین به‌نظر می‌رسد بهترین راهکار،کاهش سفرهای هوایی باشد که به عنوان یکی از منابع اصلی تولید گازهای گلخانه‌ای شناخته شده است که با سرعت بسیار زیادی در حال توسعه است.

با توجه به این موضوع می‌توان گفت به‌جای این‌که به‌دنبال یک ماده جادویی برای تامین سوخت موردنیاز هواپیماها باشیم بهتر است تا دیر نشده، توسعه فرودگاه‌ها را در سطح کره زمین متوقف کنیم.

از گذشته تا امروز

ریچارد برانسون سال 1950 میلادی متولد شد و در 16 سالگی اولین حرفه تجاری خود را با انتشار مجله دانش‌آموز تجربه کرد و به‌خاطر موفقیت‌هایی که در نوجوانی و جوانی به‌دست آورد، در سال 1970 یک برنامه مستند تلویزیونی درباره او ساخته شد. او پس از بنیانگذاری شرکت ویرجین آتلانتیک به عنوان یک شرکت ارسال کننده صفحات موسیقی برای مشتریان، اولین فروشگاه خود را در لندن راه‌اندازی کرد و سال 1972 عنوان ویرجین برای نخستین بار روی صفحات موسیقی ثبت شد.

پس از آن شرکت ویرجین فعالیت‌های خود را در زمینه‌های دیگری مانند خطوط هوایی و راه‌آهن، خطوط تلفن همراه، اینترنت، هتل‌ها و مرکز تفریحی گسترش داد. ریچارد برانسون هم‌اکنون مالک 360 شرکت بزرگ تجاری در سراسر دنیاست و توانسته نام خود را به‌ عنوان یکی از ثروتمند‌ترین افراد جهان به ثبت برساند.

فرانک فراهانی جم‌