ورود احساس‌ به ‌دنیای‌‌ مجازی‌

مثلا بسیاری افراد، کتاب‌خوانی را به شیوه سنتی می‌پسندند و حتی در ورق زدن برگ‌های کتاب لذت‌هایی نهفته می‌بینند و این باعث شده که استفاده از ebook برایشان چندان لذتبخش نباشد یا مثلا هنر خوشنویسی را تنها با قلم و دوات و روی پوست می‌پسندند و به فونت‌های نستعلیق علاقه چندانی ندارند و یا نقاشی را به سبک سنتی و با رنگ روغن و آبرنگ روی بوم دوست دارند و در طراحی‌های الکترونیکی، روح و جان احساس نمی‌کنند؛ زیرا احساس می‌کنند اینها با انگشتان دست خلق نشده‌اند.

اهمیت لمس‌

حس لامسه یکی از مهمترین حواس انسان است؛ حسی است که می‌تواند منتقل‌کننده بسیاری از عواطف و مسائل درونی انسان باشد. دست دادن یا در آغوش گرفتن از جمله مواردی است که منتقل‌کننده احساس، بدون استفاده از کلام است و اهمیت آن بقدری است که از جانب بزرگان دین‌مان توصیه شده است. شاید این بزرگترین دلیل دسته دوم افراد به ترجیح دادن برخی امور سنتی در برابر نمونه مجازی آنهاست که البته دلیل کمی نیست. نقاشی کردن با رنگ روغن و بوم، استفاده از قلم‌ها، ترکیب و مخلوط کردن رنگ‌ها و... مطمئنا با ابزارهایی نظیر paint brush یا photo shop که تنها با ماوس عمل می‌کنند از نظر لذت‌بخشی نقاشی قابل مقایسه نیستند.

Haptic

فناوری haptic  به فناوری گفته می‌شود که با استفاده از موارد لمسی مثل فشار، حرکت، لرزش، شوک و... میان کاربران و دستگاه‌ها ارتباط برقرار می‌کند. برخی از دسته‌ها در کنسول‌های بازی به بخشی مجهزند که در زمان‌های بخصوص به کاربران شوک وارد می‌کنند و یا برخی از دستگاه‌های بازی مثل فرمان‌های ماشین که برای بازی‌های اتومبیلرانی طراحی شده‌اند و خود از دستگاه‌های haptic به شمار می‌روند، مجهز به یک لرزاننده نیز هستند که مثلا در سرعت‌های بالا، فرمان اتومبیل را به لرزش دربیاورند و یا در دست‌اندازها و تصادفات باعث حرکت و تکان دستگاه شوند تا به این ترتیب، حس را از طریق لامسه به کاربران منتقل کنند. اغلب افراد نیز پس از این گونه بازی‌ها، به دلیل این شبیه‌سازی‌های مکانیکی احساس رضایت بیشتری خواهند داشت.

DAB

چند سال پیش 4 دانشجو، سیستمی به نام DAB طراحی کردند که با فراهم آوردن محیطی کاملا شبیه محیط حقیقی نقاشی، برای کاربران امکان خلق آثار نقاشی حقیقی در محیط مجازی را فراهم می‌آورد. این سیستم که از فناوری haptic بهره می‌گیرد، از یک سخت‌افزار و یک نرم‌افزار تشکیل شده است. بخش سخت‌افزاری این سیستم، بخشی شبیه به قلم نقاشی دارد که کاربر آن را مانند قلم واقعی در دست می‌گیرد و شروع به کار می‌کند. این دستگاه، کلیه حرکات کاربر را از طریق همین بخش قلم‌مانند دریافت کرده و پس از تحلیل دقیق و سریع این حرکات، نتیجه مورد نظر را در محیط نرم‌افزاری به نمایش درمی‌آورد. کلیه حرکات به هر سمت، چرخش قلم، فشار قلم به هر میزان و... توسط این دستگاه قابل تشخیص است. کاربر می‌تواند در نرم‌افزار، اندازه قلم خود را تعیین کند و سپس در محیطی مانند شستی رنگ نقاشان، با قلم خود به ترکیب یا مخلوط کردن رنگ‌ها بپردازد، سپس با تغییر محیط، به نقاشی روی بوم بپردازد. فشار دادن و یا چرخاندن قلم سیستم دقیقا همان اثری را خواهد داشت که نقاش روی بوم انجام می‌دهد. درواقع در این سیستم، امکانات فراوان و توانایی‌های نرم‌افزاری با یک دستگاه لمسی به منظور شبیه‌سازی محیط واقعی ترکیب شده و در مجموع به خلق یک اثر زیبای هنری در کمترین زمان خواهد انجامید.

یک نقاش حقیقی گاهی برای آن که رنگ زمینه، با رنگ‌های جدید مخلوط نشود و رنگ‌های جدید از آنها تاثیر نگیرند، ممکن است مدتی صبر کند تا رنگ زمینه خشک شود. همچنین ممکن است به دلایلی ترجیح دهد که دو رنگ که با هم ترکیب می‌شوند به طور کامل مخلوط نشوند تا اثرات هر دو رنگ در مخلوط جدید به چشم بخورد. همچنین هنگام نقاشی روی بوم، هم رنگ از قلم به بوم و هم از بوم به قلم منتقل می‌شود و در صورت ادامه نقاشی، رنگ روی قلم، تاثیر گرفته از رنگ‌هایی است که قلم به آن برخورد کرده است. اینها همه مسائلی است که با ریزبینی و موشکافی به آن توجه شده است تا هر چه بیشتر اثر خلق شده به یک اثر واقعی نزدیک باشد. با این تفاوت که در اینجا سرعت و امکانات بیشتر است. مثلا نیازی به صبر کردن برای خشک شدن رنگ نیست و یا پاک کردن قلم از رنگ و یا تعویض قلم با سرعت زیاد انجام می‌شود و از همه مهمتر امکان بازگشت به مرحله قبل از وقوع یک اتفاق یا انجام خطا نیز وجود دارد.

کاربردهای دیگر

فناوری haptic  در بسیاری از زمینه‌ها و امور دیگر کاربرد دارد. به عنوان مثال برای انجام امور خطرناک می‌تواند بسیار مفید باشد. مثلا فرض کنید که یک بمب به طور مستقیم توسط یک انسان، اما از راه دور و با واسطه یک روبوت خنثی شود. در صورتی که شخص در خنثی سازی موفق نباشد، در کنار هر مساله دیگر که در هر صورت اتفاق می‌افتاد، جان شخص حفظ شده است. یا در اموری که شخص با مواد پرتوزا سر و کار دارد می‌تواند کار خود را به یک دستگاه دقیق که برای آن کار طراحی شده است واگذار کند و خود به دور از هر خطری به کنترل دستگاه بپردازد. در کنار مسائل خطرناک گاهی زمان و فاصله از مقصد مطرح است. مثلا شخصی به دلیل داشتن تخصص در کاری باید در دو نقطه از کشور حاضر شود و آن کار را انجام دهد. در حالی که اگر امکانات موجود باشد می‌تواند همان کار را در یک نقطه انجام دهد و در مقصد آن کار توسط سیستم طراحی شده انجام شود.

گاهی هم مساله امکان‌پذیری مطرح است. مثلا برای انجام یک سری تحقیقات ممکن است این امکان وجود نداشته باشد که یک انسان به یک سیاره دور سفر کند. اما با ارسال سیستم‌های مناسب به آن سیاره می‌توان همان کاری را که شخص قرار بود در سطح آن سیاره انجام دهد، روی زمین انجام دهد و با انتقال دقیق حرکات شخص به سمت سیستم ارسال شده به سیاره، امور مربوطه در آنجا صورت بپذیرد.

یک روبوت به سطح سیاره‌ای نشسته است که به یک سیستم رایانه‌ای و ارتباطی و بازوهای مکانیکی و نیز چند دوربین مجهز است. راه رفتن حرکات سر و صورت و دست شخص در اینجا به آن سیستم منتقل شده است. در عین حال تصاویر ارسالی از سیاره نیز جلوی چشمان شخص نمایش داده می‌شود. بنابراین فرد مورد نظر می‌تواند از راه دور اطراف خود را ببیند، به سمت جسمی حرکت کند و سپس آن را از روی سطح سیاره بردارد. این امور که به teleoperation معروف هستند، کارهایی هستند که مدت‌ها پیش انجام شده‌‌اند.

پارسا ستوده‌نیا