خیالپردازی‌های کودکتان را دوست بدارید

کودکان در سنین قبل از دبستان علاقه زیادی به بازی‌های تخیلی دارند، چرا که به آنها دید تازه‌ای می‌بخشد. آنها تاکنون تحت مراقبت والدین قرار داشتند و آن‌گونه که والدین می‌خواستند زندگی می‌کردند از این‌رو بازی‌های تخیلی به آنها کمک می‌کند آن‌طور که می‌خواهند باشند و زندگی کنند خارج از قید و بندها و محدودیت‌هایی که والدین ایجاد می‌کنند.

خیالپردازی در دوران کودکی اهمیت زیادی دارد، زیرا یک کودک علاوه بر این‌که می‌تواند زندگی خود را تغییر دهد و شرایط تازه‌ای را برای خود خلق کند، از شرایط تازه‌ای که ایجاد کرده می‌تواند دانستنی‌های جدیدی را بیاموزد و به عنوان مثال وقتی به یک کودک 5 ساله اجازه می‌دهیم تا به‌تنهایی به مغازه نزدیک خانه رود و خرید کند، او احساس می‌کند که یک فرمانده است و سوار بر اسب از یک قلعه به قلعه دیگر در حرکت است. همچنین زندگی یک کودک چهارساله خیلی معمولی و خسته‌کننده به‌نظر می‌رسد، ولی اگر تصور کند که یک مامور آتش‌نشانی است، ‌حس می‌کند مثل یک قهرمان زندگی می‌کند. از همین‌رو، بزرگسالان از دنیای پیرامون خود اطلاعات زیادی به دست می‌آورند و برای فراگیری بیشتر، تجربیات خود را نیز مورد استفاده قرار می‌دهند. اما کودکان از استعدادی برخوردارند که لازم است، توسط والدین پرورش یابد. آنها با به‌کارگیری قوه تخیل خود نه‌تنها دانستنی‌های تازه‌ای از دنیای اطراف خود به دست می‌آورند، بلکه می‌توانند آن‌طور که دوست دارند باشند و زندگی کنند.

چگونه کودک خیالپردازی می‌کند

از آنجا که مهارت‌های کلامی کودک شما هنوز چندان پیشرفت نکرده‌اند به سختی می‌توان فهمید که او دقیقا به چه چیزی فکر می‌کند، اما شما می‌توانید نشانه‌های تخیل او را در تقلید کردن‌های او از آنچه که در اطرافش می‌بیند، تشخیص دهید، این رفتارها عموما بین 18 تا 20 ماهگی شکل می‌گیرد، کودک شما ممکن است دقیقا کارهایی را که شما انجام می‌دهید تقلید کند برنامه روزنه‌ای را که برای او ریخته‌اید بر روی عروسکهایش پیاده کند به آنها غذا بدهد یا آنها را بخواباند. از این رو تخیل قوی در کودک بسیار بیشتر از آنچه که والدین فکر می‌کنند می‌تواند در مسیر زندگی به او کمک کند.

نقش والدین در تقویت تخیل‌

متخصصین کودک بر اهمیت 3 سال اول زندگی بسیار تاکید می‌کنند، چرا که هر کاری که والدین انجام می‌دهند از بازی کردن تا خوردن و راه رفتن و کتاب یا شعر و آواز خواندن به مغز او کمک می‌کند تا فعالیت بیشتری انجام دهد.

هرگاه کودک خود را در برابر تصاویر، ‌صداها و حس‌های جدید قرار دهید در واقع مغز او را در برابر دنیایی بزرگتر و هیجان‌انگیزتر قرار داده‌اید هنگامی که تخیل خود را به همراه او به کار گیرید، مثلا بگویید نگاه کن من یک ببر هستم، توی یک جنگل بزرگ یا فرض کن می‌خواهیم به خانه مادربزرگ برویم در واقع مغز او را وادار می‌کنید تا پیوندها و مسیرهایی تشکیل دهد که به ایجاد خلاقیت و تخیل در او منجر خواهد شد.

تاثیرات خیالپردازی‌

معمولا دامنه لغات کودکانی که به بازیهای تخیلی علاقه نشان داده یا به داستانها و کتابهایی که دیگران برایشان می‌خوانند، گوش می‌دهند، بسیار وسیعتر است.

از سوی دیگر، نقش‌بازی کردن و وانمودکردن این امکان را برای کودک فراهم می‌کند تا آن کسی باشد که دوست دارد احساسات منفی‌اش را کشف و بررسی کند، چیزهایی را که تاکنون یاد گرفته تمرین کند و اوضاع را به آن صورتی که دوست دارد در بیاورد حتی با داستان‌های خود می‌تواند در شرایط خاص جلوی ترس را بگیرد و آن را کنترل کند.

همچنین رویاپردازی پیرامون موقعیت‌های تخیلی نحوه تفکر خلاقانه را به کودک آموزش می‌دهد و می‌تواند یک ابزار بسیار مفید در فرآیند حل مساله توسط کودک باشد، افرادی که در زمان خردسالی دارای تخیلی قوی هستند، معمولا این قابلیت‌ را در بزرگسالی حفظ می‌کنند و در نتیجه نتایج  بهتری در فرآیندهای حل مسائل بدست می‌آورند به عنوان نمونه در طول زندگی افرادی که در کودکی تخیل قوی‌تری داشتند مشخص کردند که این افراد هنگام برخورد با چالش‌ها یا مشکلات غیرمترقبه می‌توانند از منابع و گزینه‌های بیشتری برای پیدا کردن راه‌حل مناسب استفاده کنند.

موانع خلاقیت

یکی از موانع بروز خلاقیت در کودکان عدم آگاهی والدین با این واژه است چرا که این عدم شناخت سبب می‌شود هیچگاه والدین نتوانند برای پرورش و شکوفایی خلاقیت کودک خود برنامه‌ریزی و اقدام صحیح کنند و لذا ناخواسته استعدادهای کودکشان را هدر می‌دهند از جمله موانع دیگر ایجاد رقابت میان کودکان است. به طور معمول اگر کودکان احساس کنند که کار آنها  توسط والدین ارزشگذاری خواهد شد یا به بهترین کار جایزه یا پاداش می‌دهند بیشتر از آن که به انجام بهتر کار بیندیشند به کسب آن جایزه فکر می‌کنند ضمن این که گاهی این رقابت‌ها به ستیزه‌جویی میان کودکان تبدیل می‌شود و سبب می‌گردد تا آنها  نتوانند از توانایی‌ها و استعدادهای واقعی خود استفاده کنند. یکی دیگر از این موانع تاکید بیش از حد والدین بر هوش و حافظه کودک است. بسیاری ناآگاهانه کودک خود را فقط با هدف تقویت مهارت‌های حافظه‌ای تربیت می‌کنند و برای حافظه و هوش کودک اهمیت زیادی قائل هستند آنها  نمی‌دانند که تنها اطلاعات عمومی و داشتن حافظه قوی برای تکامل و رشد فکری کودک کافی نیست به همین خاطر از پرورش سایر توانمندی‌های ذهنی کودک غافل می‌‌مانند تاکید بر جنسیت کودکان هم از جمله این موارد است و مانع مهم در رشد خلاقیت کودکان می‌شود در فرهنگ‌هایی که به جنس کودک اهمیت می‌دهند ناخواسته علایق و خلاقیت‌های آن کودکان نیز زیر پا گذاشته می‌شود.

والدینی که در خانه قوانین دست و پاگیر و خشک برقرار می‌کنند نظیر درس خواندن راس ساعت معین یا خوابیدن راس فلان ساعت، کودک را تدریجا دچار قالبی تکراری می‌کنند که این رفتارهای کلیشه‌ای کاملا متضاد با رشد خلاقیت است.

ارزیابی پی در پی با رفتارهای کودک و زیر ذره‌بین بردن او امنیت خاطر کودک را مختل می‌سازد و ترس از اشتباه را در وی تقویت می‌کند و چنانچه ترس در کودک حال مرضی پیدا کند آن وقت جرات ابراز هرگونه اندیشه جدید و انجام کارهای خلاق در وی از بین می‌رود.

بیهوده شمردن تخیلات کودک نیز از جمله موارد دیگر است که مانع رشد خلاقیت وی می‌شود. تخیل کودک اساس خلاقیت اوست و چنانچه تخیلات در رویاهای کودک را با بی‌توجهی، تمسخر یا بیهوده انگاشتن روبه‌رو سازیم در واقع سرچشمه خلاقیت او را خشکانده‌ایم به بیان دیگر محکوم کردن خیالپردازی کودک و وادار نمودن او به واقع‌بینی امری کاملا اشتباه است. سعی کنیم علائق درون کودک را بشناسیم. بسیاری از کوکان از علائق و کشش‌های خود نسبت به موضوعات و پدیده‌های پیرامون اطلاع روشنی ندارند با این که نمی‌توانند آن را به زبان بیاورند این موضوع باید در همان دوران کودکی مورد توجه والدین باشد.

شاید باورتان نشود عدم وجود حس شوخ‌طبعی در محیط منزل از موانع بروز خلاقیت است. شوخ طبعی به رشد خلاقیت کودکی کمک می‌کند. اما در خانواده‌هایی که فضای زندگی آنها خشک و رسمی است زمینه‌ای برای بروز حس شوخ طبعی کودک به وجود نمی‌آید و در نتیجه در چنین محیطی بسیاری از کشش‌های خلاقانه کودک پنهان می‌ماند بسیاری از والدین علاقه‌مندند که کودک آنها سریع رشد کند و دوران کودک را پشت سر بگذارند و حتی سعی می‌کنند با کودک خود همانند بزرگسالان رفتار کنند تحمیل نقش‌های بزرگسالی به کودکان روند رشد اجتماعی آنها را مختل می‌سازد و سبب بروز رفتارهای نابهنجار می‌شود.

تقویت تخیل‌

1- در منزل جایی را برای تغییر لباس اختصاص دهید.

2- مدادهای شمعی، وسایل آبرنگ، کاغذ نقاشی را در دسترس کودکان قرار دهید.

3- داستانی را برای کودک خود تعریف کنید. اگر داستان را کودک شما تعریف کند بهتر است می‌توانید موضوع آن را با مراسم عروسی، جشن تولد، اتفاق‌های دیگری که در زندگی خود با آنها سر و کار دارید مرتبط سازید.

4- تعدادی ملحفه یا پتو در دسترس کودک قرار دهید تا بتواند خانه درست کند و یا بازی‌های خیالی دیگری را طراحی کند.

5 - کودک خود را تشویق کنید که با اسباب بازی‌های سازنده و ابتکاری بازی کند مانند اسباب بازی‌هایی که با کمک قطعه‌های مختلف می‌توان ماشین، خانه و هواپیما ساخت.

6 - قصه‌های موزون و آهنگین را برای فرزندتان بخوانید و به نوبت اشعار آن را تکرار کنید.

7- در حد امکان زمان بیشتری را با کودک خود در طبیعت سپری کنید.

8 - زمانی که فرزندتان شما را به دنیای خیالی خود دعوت می‌کند دعوت او را بپذیرید با او سوار قایق یا سفینه فضایی شوید.

9- هنگامی که با خیالپردازی کودکتان روبه‌رو می‌شوید او را سرزنش نکنید.

زندگی با خیالپردازی‌های کودکان‌

هر وقت که می‌توانید اجازه دهید کودکتان با تخیلاتش زندگی کند ممکن است کودک شما از میز ناهارخوری به عنوان کلبه استفاده کند در نتیجه شما می‌توانید شام یا ناهار را روی زمین و در اتاق نشیمن صرف کنید.

همچنین دوست تخیلی کودک خود را قبول کنید. متخصصان بر این باورند که داشتن یک دوست تخیلی، نشانه خلاق و اجتماعی بودن کودکی است که راهی را برای غلبه بر ترس‌ها و نگرانی‌هایش پیدا کرده است. با این حال اگر کودک شما اشتباهی مرتکب شد و دوست تخیلی‌اش را مقصر دانست شما باید وارد شوید و حقیقت را به او نشان دهید نه این که او را به دروغگویی متهم کنید. کودک خود و دوست تخیلی‌اش را وادار کنید تا اشتباه خود را جبران کند.

سرآخر از کارهای عجیب و غریب یا خنده‌دار او لذت ببرید.

دیانا رحمتی‌