جایزه نوبل فیزیک نصیب اخترشناسان شد

ریموند دیویس امریکایی و ماساتوشی کوشیبا، ژاپنی نیمی از جایزه 10میلیون کرونی و ریکاردو جیاکونی ایتالیایی نیم دیگر جایزه را دریافت خواهند کرد.

ریموند دیویس از دانشگاه پنسیلوانیا در امریکا و ماساتوشی کوشیبا از دانشگاه توکیو در ژاپن ، ذرات ریزی را ردیابی کرده اند که «نوترینو» خوانده می شود و منشا آن داخل و خارج منظومه شمسی است .

این یافته ها در کنار تجارب بعدی پژوهشگران امکان تایید علمی نظریه های قدیمی درباره واکنش های اتمی در دل خورشید را فراهم آورده است . ریکاردو جیاکونی که در شهر واشنگتن پایتخت امریکا به کار پژوهشی اشتغال دارد، دستگاه هایی اختراع کرده است که می توان با آنها اشعه ایکس را از خارج منظومه شمسی ردیابی کرد.

فرهنگستان سلطنتی علوم سوئد در بیانیه خود نوشته است : برندگان نوبل امسال در رشته فیزیک با استفاده از این کوچکترین عناصر جهان ، درک ما را از بزرگترین عناصر آن یعنی خورشید، ستارگان ، کهکشان ها و ابر نو اخترها (سوپرنواها) افزایش داده اند. دانش تازه طرز نگرش ما را به جهان تغییر داده است .

ابرنواختر، نوعی انفجار نادر و عظیم ستاره ای است که در اثر آن بخش اعظم مواد ستاره به انرژی بدل شده و نور کم دوام اما بی نهایت درخشانی تولید می کند. احتمال وجود ذره ای به نام نوترینو نخستین بار در اوایل دهه 1930پیش بینی شد؛ اما 25سال طول کشید تا وجود آن اثبات شود.

این ذره در جریان واکنش های همجوشی هسته ای (فیوژن) در دل ستارگانی مانند خورشید، که در آن هیدروژن به هلیوم تبدیل می شود، تشکیل می شود. نوترینو ذره ای شبح وار،بدون هیچ نوع بار الکتریکی و دارای جرمی بسیار ناچیز است که می تواند بدون به جا گذاشتن هیچ گونه ردی از دل میلیون ها کیلومتر ماده رد شود.

با این حال ، ریموند دیویس موفق شده است با کمک دستگاهی 600تنی مجموعا 2هزار ذره نوترینو را شناسایی کند که از خورشید ساطع شده بودند. این دستاورد ثابت کرد در هسته خورشید همجوشی هسته ای در جریان است . ماساتوشی کوشیبا موفق شد ضمن تکرار این آزمایش ثابت کند که منشا واقعی نوترینوها خورشید است .

او سپس با تعمیم این آزمایش ها در سال 1987توانست تعداد کمی نوترینو را ردیابی کند که از انفجار ابرنواختری در اعماق فضا ساطع شده بودند. اکنون این شیوه ها باعث پیدایش رشته تازه ای در علم نجوم شده است که برای مطالعه اجرام بی نهایت دوردست به کار می رود. ریکاردو جیاکونی با کمک اشعه ایکس که تصاویر خارق العاده ای از کیهان فراهم می کند، راه را برای پیشرفت تحقیقات نجومی هموار کرده است .

کلیه ستارگان از جمله خورشید، تشعشعاتی با طول موجهای گوناگون ، از جمله اشعه ایکس ساطع می کنند. اشعه ایکس کیهانی از جو زمین عبور نمی کند؛ اما جیاکونی با قرار دادن ابزار و تجهیزاتی در فضا موفق شده است برای نخستین بار منبعی از اشعه ایکس را در خارج از منظومه شمسی ردیابی کند. اکنون گمان می رود برخی از منابع اشعه ایکس کیهانی که او ردیابی کرده است ، حاوی سیاهچاله باشند.

سیاهچاله ، شیئ با جرم بی نهایت اما حجم ناچیز است که حتی نور، قدرت گریز از جاذبه آن را ندارد. در حال حاضر، 2تلسکوپ اشعه ایکس مهم به نامهای چاندرا و نیوتون در مدار زمین گردش می کنند.