ایران، پیشگام زیست ‌فناوری منطقه‌

از اجلاس بیوتکنولوژی کشورهای خاور نزدیک و شمال آفریقا در مصر برایمان بگویید.

این اولین اجلاس کشورهای عضو‌ NENA  ‌در این خصوص بود. تشکیل 4 گروه در 4 ‌زمینه مختلف پیشنهاد شده است که خوشبختانه با توجه به پتانسیل بسیار خوب‌ ‌بیوتکنولوژی ‌کشاورزی، پژوهشکده ما به نمایندگی از طرف کشور ایران به عنوان رئیس کارگروه فنی ‌تکنولوژی نشانگرهای مولکولی و امیکس‌ها مشتمل بر ژنومیکس، پروتئومیکس، ‌متابولیمیکس و ترانس کریپتئومیکس انتخاب شد.‌

نقطه قوت این اجلاس در عملکرد  AARINENA (گروه کاری تشکیل شده در قالب ‌اجلاس کشورهای خاور نزدیک و شمال آفریقا) بود که نقش عمده‌ای در راه‌اندازی شبکه ‌منطقه‌ای بیوتکنولوژی کشاورزی خاور نزدیک و شمال آفریقا ایفا کرد.‌

تشکیل این گونه شبکه‌ها به یکی از مهم‌ترین وظایف ‌ ‌AARINENAتبدیل شده است و این موضوع ‌توسط ارگان‌هایی نظیر FAO، GFAR و‌  ICARDA حمایت می‌شود. ‌

حتما یکی از وظایف اصلی این شبکه‌ها برقراری ارتباط و همکاری میان کشورهای عضو است؟‌

دقیقا همین طور است. در حقیقت این شبکه‌ها همچون یک مدل ژنریک برای راه‌اندازی مکانیسم‌‌های کاربردی همکاری و بهبود ارتباطات و تبادل تجارب در بین کشورها هستند. از دیگر ‌اهداف این شبکه‌ها می‌توان به جلوگیری از دوباره کاری و بالطبع صرف هزینه‌های گزاف ‌نیز اشاره کرد. چرا که از طریق آنها تمام اطلاعات بین کشورها قابل تبادل خواهد بود.‌

نکته قابل توجه دیگر از سوی این شبکه‌ها آن است که بخش‌های مربوط به بیوتکنولوژی در ‌کشورهای منطقه وجود دارد ولی غالبا دولتی بوده و با کمبود بودجه مواجه هستند. همچنین ‌اگر افزایش علم بیوتکنولوژی که منجر به ایجاد فناوری و افزایش تولید خواهد شد به ‌تنهایی و بدون توسعه و تحقیق باشد، مشکل عظیمی به وجود می‌آید که برای رفع ‌آن باید راهکاری اندیشیده شود.‌

محورهای مطرح شده‌در حوزه‌های مختلف بیوتکنولوژی در این اجلاس چه بوده است؟

ازجمله این محورها باید به افزایش تولیدات گیاهی از طریق بهبود و اصلاح تنوع‌های ‌گیاهی از نظر تحمل به تنش‌ها و سایر عوامل خارجی و داخلی، تولید واریته‌های جدید گیاهی ‌با خصوصیات خاص و مورد نظر (مثلا تولید گوجه‌فرنگی کم‌آب به منظور کاهش هزینه‌‌های حمل‌ونقل و فرآوری) اشاره کرد.‌

همچنین در این اجلاس تاکید شد که می‌توان از بیوتکنولوژی در تولید میکروب اصلاح شده (مخمر و ‌باکتری) استفاده کرد که این محصول در فرآوری محصولات غذایی، بهبود مشخصات ظاهری و ‌ذائقه‌ای غذا با استفاده از ژن‌های اصلاح شده (به جای استفاده از افزودنی‌های غیرطبیعی) و ‌تولید مواد غذایی با کیفیت و خاصیت بیشتر با استفاده از همان منابع ثابت قبلی کاربرد دارد.

گفته می‌شود که پژوهشکده  زیست فناوری کشاورزی یکی از پیشرفته‌ترین مراکز در ایران است، آیا همین طور است؟

پژوهشکده بیوتکنولوژی کشاورزی در حال حاضر دارای 120 نفر عضو هیات علمی و ‌کارشناس تحقیقاتی است که در رشته‌های مختلف مانند ژنتیک، مهندسی ژنتیک، ‌بیوتکنولوژی ، فیزیولوژی مولکولی، بیوشیمی، باغبانی، زیست‌شناسی سلولی و مولکولی و ‌میکروبیولوژی دارای تخصص هستند. از این تعداد 20 درصد از آنها دارای مدرک دکتری، 35 درصد دارای مدرک کارشناسی ارشد و حدود 45 درصد دارای درجه کارشناسی لیسانس نیز به ‌عنوان دستیار تحقیقاتی در طرح‌ها و پروژه‌های مختلف مشغول فعالیت‌اند. ‌

علاوه بر وجود نیروی انسانی متخصص، این پژوهشکده به آخرین تجهیزات مدرن مختلف ‌در زمینه‌های مختلف بیوتکنولوژی مجهز است. از این موارد می‌توان به تجهیزات مورد ‌نیاز برای مهندسی ژنتیک، ژنومیکس، پروتئومیکس، نانوتکنولوژی و بیوتکنولوژی میکروبی ‌اشاره کرد. همچنین پژوهشکده دارای گلخانه‌های تحقیقاتی، فیتوترون‌ها و اتاق‌های رشد ‌مختلف است. مجموعه این توانایی‌ها این پژوهشکده را به عنوان پیشرفته‌ترین مرکز ‌بیوتکنولوژی کشاورزی در ایران و منطقه تبدیل کرده است.    ‌

نقش پژوهشکده شما در تولید علم و فناوری در حوزه بیوتکنولوژی کشور چقدر است؟

طی این مدت پژوهشگران پژوهشکده بیش از 84 مقاله ISI در ‌مجلات معتبر بین‌المللی، 50 مقاله در مجلات داخلی و بیش از 400 مقاله در کنفرانس‌ها و ‌کنگره‌های داخلی و خارجی به چاپ رسانده‌اند.

همچنین پژوهشکده در حال حاضر به عنوان مرکز هماهنگ‌کننده مراکز بیوتکنولوژی ‌کشورهای عضو اکو فعالیت می‌کند. ‌مجموعه عوامل ذکر شده باعث شده ریاست گروه فناوری و امیکس‌ها و نشانگرهای ‌مولکولی به ‌ ABRII‌سپرده شود.‌ در واقع‌ ‌ABRII به نمایندگی از طرف کشور ایران به عنوان رئیس کارگروه فوق‌الذکر ‌انتخاب شده است.‌

برنامه‌های آینده مرکز شما کدام است؟

برگزاری کارگاه‌ها و... به منظور تبادل اطلاعات بین محققان، سازماندهی فعالیت‌هایی که ‌منجر به کاهش فاصله ایجاد شده بین تحقیق و توسعه شده‌اند و همکاری‌های پژوهشی از ‌طریق کشورهای شرکت‌کننده از برنامه‌های آتی این پژوهشکده است که به جدیت پیگیری ‌خواهد شد.‌

پونه شیرازی‌
shirazi@jamejamonline.ir