وقتی ‌فناوری ‌به ‌کمک آموزش می آید

آموزش باید با رشد کودکان متناسب و تدریس باید در سطحی باشد که برای سن کودک نه خیلی سخت و دشوار و پردغدغه و نه خیلی آسان و خسته‌کننده باشد. نخست باید موثرترین و کارآمدترین روش‌های آموزشی را مشخص کنیم و آنگاه برای تدارک فعالیت‌های یادگیری، مواد آموزشی را به گونه‌‌ای انتخاب کنیم که تحقق آنها میسر شود. وقتی مواد آموزشی مورد نیاز و مربوط به آنها را هم مشخص کنید و در این زمان از خود بپرسید: «تجهیزات مورد نیاز به اندازه کافی در مدرسه وجود دارد یا باید آنها را خرید»؟ در هنگام خرید باید به نکاتی دقت کرد. مثلا این که در امر آموزش استفاده از دستگاه‌های لوکس و پیچیده هرگز مطلوب نیست.

بویژه هزینه نگهداری و تهیه قطعات مورد نیاز بسیار زیاد است. از این رو دستگاه‌های ساده با قیمت مناسب که بتواند مقاصد و انتظارات آموزشی را تامین کند، همواره بر دستگاه‌های پیچیده و لوکس ارجحیت دارد. نکته آخر این که معلمان باید به تدریج از نکات قوت و ضعف دیگر روشها و مواد آموزشی نیز آگاه شوند و با داشتن چنین پشتوانه تجربی می‌توان مواد و روش‌های آموزشی را براساس هدف‌ها، ویژگی‌ها و نیاز شاگردان تنظیم کرد.

فراهم کردن وسایل کافی برای استفاده معلمان و وجود التزام در مدارس برای استفاده معلمان از وسایل کمک‌آموزشی و نظارت بر آن بسیار دارای اهمیت است که این امر نیز بویژه در مقاطع ابتدایی و راهنمایی حتی باعث ترغیب دانش‌آموزان می‌شود.

نقش فناوری اطلاعات در آموزش‌‏

تحقیقات در کشورهایی که در استفاده از فناوری اطلاعات در آموزش از ما پیشتازتر بوده‌اند، نشان داده است خودآموزی از طریق کامپیوتر و دیگر دستورالعمل‌های مبتنی بر کامپیوتر در زمینه مهارت‌های اولیه می‌تواند عملکرد دانش‌آموزان را در درس ریاضی و علوم بهبود بخشد. یکپارچه کردنIT همراه با آموزش در پایه‌های اولیه محتمل‌تر است، زیرا معلمان بر توسعه مهارت‌های اولیه تاکید دارند. بنابراین بهتر است آموزش با IT از مقطع ابتدایی آغاز شود.

برای افزایش کارایی IT در دروس مختلف باید با محتوای آموزشی سازگار باشد. برای موفق شدن در این عرصه، اولین قدم فراهم کردن امکانات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری در مدارس است.

تاثیرات مثبت فناوری اطلاعات‌

کاهش محدودیت‌های یادگیری و تقویت برابری فرصت‌ها. امکان تسهیل دستیابی همگان به فرصت‌های یادگیری با کیفیت خوب و با بهای مناسب.
امکان از میان برداشته شدن محدودیت‌های ناشی از زمان یادگیری، طول یادگیری و مکان یادگیری. امکان از میان برداشته شدن محدودیت‌های ناشی از جنس، نژاد، قومیت، موقعیت اقتصادی اجتماعی فراگیر که هر کدام می‌تواند در یادگیری اختلال ایجاد کند. امکان از میان برداشته شدن محدودیت‌های ناشی از معلولیت‌های جسمی و ذهنی در فرآیند یادگیری. ارتقای کیفیت یادگیری، اعطای مسوولیت یادگیری به خود دانش‌آموز و برقراری نظام منسجم، هماهنگ و جامع برای ارائه خدمات آموزشی به دانش متناسب با نیازهای او در هر زمان و مکان. بیشتر شدن سهم دانش‌آموزان در فرآیند یادگیری و مشارکت هر چه بیشتر او در این زمینه که به یادگیری در سطوح بالاتر می‌انجامد.

کامپیوتر

در عصر ارتباطات و سواد کامپیوتری، کامپیوترها سریع‌تر از آنچه ما فکرش را می‌کردیم، به کلاس‌های درس راه یافتند. امروزه با پیشرفت سطح فکری معلمان و از میان رفتن تصورات نادرست مبنی بر این که کامپیوترها فقط برای دروس ریاضی، علوم و بازرگانی مناسب هستند رفته‌رفته استفاده از کامپیوترها در مطالعات اجتماعی و رشته علوم اجتماعی متداول‌تر می‌شود. کامپیوترها برای معلم و شاگردان آزادی عمل بیشتری به ارمغان آورده‌اند.‌ آزادی در اشتباه کردن، یعنی از طریق کامپیوتر آنها بدون ترس از مسخره شدن و یا بدون خجالت و شرمندگی مرتکب اشتباه می‌شوند. به کارگیری مستقیم کامپیوتر و نرم‌افزارها در امر آموزش عنوان CAI «آموزش با کمک کامپیوتر» به این ابزار اطلاق شدCAI .

یعنی کامپیوتر و نرم‌افزاری را به عنوان یک وسیله کمک‌آموزشی به کار گیریم. CAI عملکرد شاگردان را در زمینه‌های تشخیص و عاطفی بهتر می‌کند و باعث افزایش علاقه و نگرش‌های مثبت نسبت به مدرسه می‌شود CAI. این قابلیت را دارد که بلافاصله بازخورد و نظرات شاگردان را منعکس کند. به طور کلی، اگر کامپیوتر بدرستی به کار گرفته شود، وسیله بسیار خوبی برای کسب مهارت و یادگیری محتواست و باعث تقویت بهترسازی امر آموزش می‌شود. استفاده از کامپیوتر می‌تواند به درک کودک از خود و جامعه‌پذیری وی و تسهیل تعاملات گروهی، همکاری و شکل‌گیری دوست‌ها منجر شود.

فیلم استریپ‌

فیلم استریپ را می‌توان به وسیله یک صفحه نمایش بزرگ برای کلاس به نمایش گذاشت یا هر یک از شاگردان از طریق نمایشگرهای کوچک به تماشای این فیلم استریپ بنشینند. این تصاویر صامت و ساکن گاهی با شرح زیر تصاویر و گاهی بدون آن به نمایش گذاشته می‌شوند. گاهی همراه با نمایش این تصاویر، شرح‌‌هایی که روی نوار کاست یا صفحه ضبط شده‌اند نیز پخش می‌شود. چطور از این تکنیک می‌توان در آموزش استفاده کرد؟

1- شما باید تصمیم بگیرید چه وقت مناسب‌ترین زمان برای نمایش بریده فیلم در کلاس است.

2- این فیلم استریپ‌ها باید کاملا مرتب با محتوای درس و مطالب آموزشی باشند.

3- اگر معلم بخواهد خود روی تصاویر صحبت کند، باید مطالبی را که لازم است بگوید از قبل آماده کند. این فرصت بسیار خوبی است برای ترغیب شاگردان به بحث و گفتگو. معلم باید پرسش‌هایی را در این زمینه تهیه کند و از شاگردان خود بپرسد این شیوه انعطاف‌پذیر و سازنده است.

4- فیلم استریپ را به نمایش بگذارید و هر زمان لازم بود، محتوای این تصاویر را به محتوای درس ربط دهید.

5- فیلم را پس از نمایش اول، یک بار دیگر برای مرور و یادآوری نمایش دهید و نکات مهمش را گوشزد کنید.

6- در صورت امکان از فیلم استریپ‌های بدون شرح استفاده کنید. در این نوع فیلم‌ها شاگردان با تکیه بر توانایی‌های خود تصاویر را تفسیر می‌کنند. اگر تصاویر با شرح‌های زیرنویس شده همراه باشد، شاگردان این شرح را ملاک و سند فرض می‌کنند و هنگام بحث، تحت‌تاثیر آنها قرار می‌گیرند و در همان چارچوب صحبت می‌کنند.

روش آزمایشی

آزمایش فعالیتی است که در جریان آن فراگیران با به کاربردن وسایل و مواد بویژه درباره مفهومی خاص، عملا تجربه کسب می‌کنند.
این روش محیطی مناسب را برای حل مساله برای بچه‌ها ایجاد می‌کند.

آزمایش برای تدریس مفاهیم علوم تجربی بویژه فیزیکی، بسیار لازم است و بدون آن دانش‌آموزان نمی‌توانند مفاهیم مورد نظر را بدرستی فراگیرند. دانش‌آموزان به این روش خیلی علاقه‌ دارند، خواه معلم انجام دهد، خواه دانش‌آموز. البته حتی‌الامکان باید آزمایش‌ها از سوی دانش‌آموزان انجام شود. هنگام استفاده از این روش، از وسایل کمک‌آموزشی دیگر مثل تخته‌سیاه، نمودار و تصویر استفاده کنید. این روش باعث می‌شود شاگردان بتوانند پیرامون خود را بهتر کشف کنند و راه‌حل مسائل را یاد بگیرند. 

اسلاید

نمایش اسلایدها در کلاس تجربه‌ای است از چیزهایی که برای شاگردان ناشناخته‌اند. در این حالت، هر یک از تصاویر تک‌تک روی صفحه نمایش ظاهر می‌شوند. معلم می‌تواند ترتیب نمایش تصاویر را تنظیم کند و هر یک از تصاویر را انتخاب و نشان دهد. معلم می‌تواند از اسلایدهای موجود در بازار یا اسلایدهایی که خود درست کرده استفاده کند یا می‌تواند این اسلایدها را از کتابخانه قرض بگیرد.

چطور می‌توان از اسلاید در امر آموزش استفاده کرد؟

1- معلم همواره باید دنبال اسلایدهایی باشد که با محتوای درس تناسب دارند.

2- اگر معلم تصمیم دارد در کلاس از اسلاید استفاده کند، باید قبل از کلاس تصاویر را تنظیم کند.

3- زمانی که معلم اسلاید مورد نظرش را انتخاب کرده، باید آنها را پیش از کلاس در دستگاه پخش بگذارد تا مطمئن شود دستگاه به درستی کار می‌کند و ترتیب تصاویر درست است.

4- اسلایدها را بدون عجله و با حوصله به نمایش بگذارید. درخصوص هر اسلاید قبل از نمایش اسلاید بعدی بحث و گفتگو کنید، طوری که هیچ پرسشی بی‌پاسخ نماند.

5- در پایان نمایش تصاویر یک جمع‌بندی کلی انجام دهید. پس از اتمام آنها را در جای خشک و خنک بگذارید.

عروسک خیمه‌شب‌بازی

این عروسک‌ها وسایل آموزشی منحصر به فردی هستند که به شاگردان اجازه می‌دهند به‌ طور ناشناس، احساسات و باورهای خود را بیان کنند و توضیح دهند.

استفاده از عروسک خیمه‌شب‌بازی به فرد اجازه می‌دهد ارتباطی درونی میان دروس اجتماعی و دیگر موضوعات بیابد. معلم می‌تواند با پوشاندن لباس‌های سنتی به این عروسک‌ها، فرهنگ‌های مختلف را به شاگردان نشان دهد.

سکوت

از فنونی است که می‌تواند حواس دانش‌آموزان را به تدریس معلم متمرکز بخشد، سکوت بنا به موقعیت و تشخیص معلم می‌تواند چند ثانیه یا بیشتر طول بکشد.

نقش وسایل آموزشی در فرآیند آموزش و یادگیری

نقش وسایل آموزشی بیشتر در چگونگی انتقال مفاهیم به شاگردان نهفته است. اگرچه انتخاب متن و محتوای آموزشی بسیار مهم است،‌ انتقال بهتر و موثر مفاهیم نیز از مسائلی است که باید مورد توجه قرار گیرد. تحقیقات نشان می‌دهد وسایل آموزش مناسب در انتقال و تفهیم نقش موثری دارد که مهمترین آن عبارتند از:

1-‌ مسائل قابل لمسی برای تفکر و ساختن مفاهیم فراهم می‌کنند و در نتیجه سبب می‌شوند شاگردان کمتر به مفاهیم انتزاعی متوسل شوند.

2-‌ سبب ایجاد علاقه در امر یادگیری شاگردان می‌شوند و توجه آنان را به موضوع آموزشی معطوف می‌کنند.

3- تجارب واقعی و حقیقی را در اختیار شاگردان قرار می‌دهند و در نتیجه موجب فعالیت بیشتر می‌شود.

4‌- پیوستگی افکار را در فرآیند یادگیری و آموزش فراهم می‌کند.

5‌- معنا و مفهوم آموزشی را سریع‌تر و صریح‌تر منتقل می‌کنند.

6- در توسعه و رشد معنا در ذهن شاگردان موثرند و به گسترش دامنه لغات کمک می‌کنند.

7- پایه‌های لازم را برای شاگردان در امر یادگیری تدریجی و تکمیلی فراهم و آن را دائمی می‌کنند.

8- تجاربی را در اختیار شاگردان قرار می‌دهند که کسب آنها از راه‌‌های دیگر چندان امکان‌پذیر نیست و در نتیجه به تکامل و افزایش عمق و میزان یادگیری منجر می‌شود.

9- و در نهایت به تحقق اهداف آموزش و پرورش (موارد بالا) می‌انجامد.

طاهره شیخ‌پور