جام جم آنلاین: موضوع افزایش جمعیت، همواره یکی از دغدغههای محوری در اندیشه و نگاه رهبر شهید بوده است؛ نگاهی که ریشهها و پیامدهای آن را باید در ژرفای معادلات قدرت در نظام بینالملل جستوجو کرد. از منظر نظریهپردازی سیاسی، هر قدرتی چه در ابعاد سختافزاری نظیر توان نظامی و اقتصادی و چه در ابعاد نرمافزاری، پیش از هر چیز به ماده اولیه و بنیادین خود یعنی نیروی انسانی کارآمد و پویا نیازمند است. تاریخ و تجربه تحولات جهانی نشان میدهد که اگر ملتی از نظر ساختار و ترکیب جمعیتی دچار تحلیل و انقباض شود، انباشت ثروت، پیشرفتهترین تکنولوژیها و حتی برتریهای مقطعی نیز نمیتواند مانع از زوال یا شکست آن در برابر رقبایی شود که از موهبت جمعیت جوان، پرانگیزه و مولد بهره میبرند. به همین دلیل مسأله جمعیت هرگز نباید در حد و مرز یک انتخاب صرفا شخصی یا خانوادگی تنزل پیدا کند، بلکه از جنس تکالیف شرعی، ملی و تاریخی است که تولید نسل سالم، مؤمن و باارزش در آن، حکمی شبیه به یک جهاد دارد؛ جهادی که صیانت از استقلال و کیان کشور در گرو استمرار و پیروزی در آن است.
در تبیین چیستی این مواجهه، باید میان جنگهای سنتی و جنگ خاموش جمعیتی تمایز قائل شد. جنگهای نظامی و اقتصادی بهدلیل ماهیت آشکار، پرسر و صدا و عیان خود، همواره جامعه را به حالت دفاعی درآورده و مکانیسمهای مقاومت ملی را بهطور خودکار فعال میکنند، اما جنگ جمعیتی با ابزارهای پیچیدهتر و از طریق مهندسی فرهنگی دشمن پیش میرود. در این میدان، ترویج فردگرایی افراطی برخاسته از آموزهها و اندیشههای مادیگرایانه غربی، با هدف از بین بردن انگیزههای بقا و استمرار نسل طراحی شده است. نفوذ تدریجی فرهنگ مدرنیته به لایههای مختلف زندگی اجتماعی، سبکی از زیست را بازتعریف کرده که بهویژه با ارائه الگویی منزویکننده و کاذب از استقلالگرایی برای بانوان، آنها را به سمت تجرد قطعی، گریز از مسئولیتهای خانوادگی و پذیرش زندگیهای انفرادی و بیتعهد سوق میدهد. این پدیده، مصداق بارز یک تهاجم خاموش، بیهزینه و بدون شلیک حتی یک گلوله است که با هدف تهیسازی درونی جامعه و شکستن خاکریزهای مقاومت فرهنگی آن اجرا میشود. در حالیکه جنگ نظامی، مرزهای جغرافیایی را تهدید میکند و جنگ اقتصادی معیشت روزمره را هدف میگیرد، جنگ جمعیتی ریشه، پیوند و استمرار نسلی یک تمدن را نشانه میرود و به همین دلیل، بنیادیترین لایه امنیت ملی را به چالش میکشد.
پیامدهای این تهیسازی جمعیتی، طیفی از بحرانهای ساختاری را به دنبال دارد. جامعهای که در چنبره پیری و کهولت گرفتار میآید، به مرور پویایی، نوآوری، خلاقیت و روحیه ریسکپذیری خود را از دست میدهد. در چنین شرایطی، دولتها زیر بار سنگین و فلجکننده هزینههای سلامت، درمان، مستمریها و صندوقهای بازنشستگی زمینگیر میشوند و کشوری که درون آن خالی از نیروی انسانی جوان و پیشبرنده است، ناگزیر از معادلات پویای منطقهای و جهانی به حاشیه رانده شده و توان اثرگذاری خود را از دست میدهد. با وجود این، برای مواجهه اثربخش با این بحران، نمیتوان و نباید تمام بار مسئولیت را صرفا بر دوش خانوادهها گذاشت یا با توصیههای اخلاقی خالی از پشتوانه، توقع فرزندآوری داشت. همانگونه که رهبر شهید هم بر آن تاکید داشتند، دولتها باید بتوانند با تسهیلات کلان اقتصادی و تامین مسکن متناسب با نیاز خانوادهها و ایجاد حمایتهای اجتماعی مؤثر برای کاهش دغدغهها و هزینههای طاقتفرسای معیشتی و فرزندآوری، با این جنگ جمعیتی مقاومت و از نهاد مقدس خانواده حفاظت کنند.
نویسنده: دکتر مهدیه شادمانی / عضو هیات علمی دانشگاه فرهنگیان