جام جم آنلاین: آیین رونمایی از کتاب «یک باغ پر از گل» تالیف «پیوند فرهادی» عصر دوشنبه ۲۵ آبان ماه در سالروز درگذشت علامه «محمدتقی جعفری» و همزمان با سی و چهارمین دوره از هفته کتاب با حضور حجتالاسلام والمسلمین «محمدرضا زائری» پژوهشگر حوزه دین و مدیر مسئول نشریه خیمه؛ حجتالاسلام والمسلمین «مرتضی وافی» رئیس فرهنگسرای نهجالبلاغه؛ «فاطمه سالاروند» شاعر و نویسنده، «سمیه سادات لوح موسوی» نویسنده و روانشناس تربیتی برگزار شد.
این کتاب که با محور تحلیل شعر خردسال و آموزش غیرمستقیم مفاهیم دینی به رشته تحریر در آمده است؛ از چهار فصل تشکیل شده که به ترتیب عبارتاند از: «یک باغ در از گل»، «شعر خردسال و ویژگیهای آن»، فصل دوم «شعر خردسال با رویکرد دین محور»، «اجرای شعر برای خردسال»؛ «نمونه شعرهای مناسب با رویکرد دینی برای خردسالان»؛ بنابراین با کتابی مناسب برای مربیان پیشدبستانی و مهدهای قرآنی مواجه هستیم که میتواند فضای متفاوتی را برای آموزش مبانی و مباحث دینی برای این گروه سنی ارائه کند.
پیوند شعر و موضوعات دینی و آیینی، عمیق و درازمدت است
بخش ابتدایی آیین رونمایی از کتاب «یک باغ پر از گل» با سخنرانی «فاطمه سالاروند» همراه بود؛ وی گفت: کسی که دوره کودکی و نوجوانیاش را سپری کرده یعنی کودک دیروز و پریروز است و اکنون در قامت والد یا معلم و مربی با کودک روزگارِ نو و کودک امروز سر و کار دارد؛ پس این فرد راهی جز دوباره آموختن زبان کودکی ندارد و این بازگشتِ دوباره؛ فاصلهای به طول زمان سپری شده کودکی تا بزرگسالی است و علاوه بر آن ابعادی هم دارد که بسته به شرایط متغیر است؛ یعنی ما صرفاً با یک فاصله طولی و زمانی مواجه نیستیم بلکه این دوباره آموختن و دوباره کودک شدن به هر میزانی که ممکن باشد طبعاً با فاصلهای همراه است.
سالاروند ادامه داد: خوشبختانه برای نزدیک شدن به کودک و فهم دنیایش و گفتوگو با وی، ابزارهای مختلفی در اختیار ماست و هنر یکی از ابزارهای این ارتباط است؛ از سوی دیگر شعر که در ساحت زبان اتفاق میافتد شاید نزدیکترین و بیواسطهترین هنر برای گفتوگو باشد؛ اگر نقبی به روزگاران گذشته بزنیم خواهیم دید که شعر کودک نَه به شکل و شمایل و تعریف تازهاش که به همین حدود ۱۰۰ سال اخیر برمیگردد؛ بلکه در قالب لالاییها، ترانه ها، مَتَلها و واسونکها سابقهای بس دراز دارد و یکی از مضامین پرتکرار آنها در طول تاریخ همواره مضامین دینی بوده است؛ بیآنکه به طور خاص و با عنوان سرودههای دینی یا مذهبی یا آیینی از سرودههای دیگر تفکیک شده باشد؛ در نتیجه پیوند میان شعر و موضوعات دینی و آیینی؛ نَه یک اتفاق تازه که پیوندی عمیق و درازمدت است و به طبع آنچه در قالب لالایی یا مَتَل یا حتی شعرهای جدی و مناسب بزرگسالان به جهت تعلیم و تربیت به گوش بچهها میرسیده از این مضامین تهی نبوده است.
چگونه برای کودک شعر اجرا کنیم؟
این شاعر و پژوهشگر افزود: با توجه به آنچه که اشاره کتاب «یک باغ پر از گل» نوشته «پیوند فرهادی» مجموعهای است که میخواهد راهی بگشاید و چراغ راهی باشد و البته خدمتی بکند به شعر و مخاطبان (اعم از والدین و مربیان)، اما آنچه که مشخص است اینکه غایت این اثر خدمت به بچههاست تا آنچه به اسم شعر میشنوند زیبا پاکیزه و سلامت و رشددهنده باشد؛ پس در این مجال نخستین وظیفه ما ستایش این نیت خیر و اهتمامی است که فارغ از اینکه نتیجه به تمامی حاصل شده باشد یا نَه، باید از مولف و ناشر داشته باشیم.
سالاروند گفت: موضوع دیگر توجه مولف در دستهبندی موضوعات و فصلبندی کتاب به تعریف شعر خردسال و چند و، چون این عرصه است؛ او پس از این مرحله سراغ موضوعات اصلی اثرش رفته که همان درآمیختگی شعر و مضامین دینی است اگرچه که به گمان من توضیح موارد نسبتاً تخصصیتر مثل وزن و مواردی از این دست برای مخاطب این کتاب چندان ضروری و کاربردی به نظر نمیرسد.
وی تصریح کرد: نویسنده در فصل سوم با عنوان «اجرای شعر برای خردسالان» به نکات ظریفی پرداخته است؛ از جمله کودک شدن و لذت بردن همراه با کودک حین اجرای شعر که قابل توجه است؛ از این مجال در این مقطع از مباحثم استفاده میکنم و به این نکته میپردازم که متاسفانه بسیاری از بزرگترها این مساله یعنی (کودک شدن) را با اغراق در تغییر لحن و صدا به هنگام اجرا اشتباه میگیرند چیزی که نمونه آن را در برخی از اجراهای اغراقآمیز در رسانه شاهد هستیم.
پیوند کودکان با خدا و دین چگونه است؟
سالاروند در ادامه به ارائه نظرات و نقد خود نسبت به برخی از بخشهای کتاب «یک باغ پر از گل» پرداخت و افزود: در پارهای از موارد از واژگانی در این اثر استفاده شده است که به نظرم باید دقت بیشتری نسبت به استفاده از آنها میشد هرچند که مولف از سَر دلسوزی از آنها بهره برده است، اما به گمان من به این شدت ضرورتی نداشت؛ مساله دیگر استفاده مکرر از کلمات تاکیدی نظیر باید و نباید در جایجای کتاب است و تصور میکنم کتاب بیش از حد از این باید و نبایدها اشباع شده است در حالی که برخی از قواعد اینقدرها هم غیر قابل انعطاف نیستند و اینگونه نیست که در صورت نقض شدن راه علاقهمندی کودک به شعر و دین برای همیشه بسته شود همانگونه که نسل ما و نسلهای پیش از ما شنونده شعرها و آموزهها بودیم، اما متفاوت با این قواعد و در عین حال نه دین را کنار گذاشتهایم و نَه از ادبیات دست کشیدهایم؛ اگر در نسل امروز این بی میلی را میبینیم چه بسا باید علت یا علل آن را در عوامل دیگر جستوجو کرد.
این پژوهشگر ادامه داد: بچهها بر خلاف ما بزرگترها با خدا و با جهان معنا فاصلهای ندارند؛ آنها با خلوصی رشکبرانگیز، چون ماهیان شناور دریا در خداوند غرقاند و چه بسا ماییم که باید برگردیم، پردههای زمخت بزرگسالی را کنار بزنیم و قدری در سکوت به تماشای بچهها بنشینیم و به معنویت از دست رفتهمان برگردیم.
سالاروند در ادامه سخناناش را با جملاتی از «کریستین بوبن» به عنوان نویسنده محبوباش به پایان برد چراکه به اعتقاد او یکی از محورهای مورد توجه «بوبن» کودکان هستند؛ جملاتی که توسط سالاروند از این نویسنده فرانسوی برای حاضر قرائت شد به این شرح است: «شاید زندگی معنوی چیزی جز زندگی مادی نیست که با مراقبت آرامش و کمال انجام میپذیرد، آنگاه که نانوا کار طبخ نان را در کمال دقت انجام میدهد خدا در نانوایی حضور دارد».
کاری که شعر با کودکان میکند
در ادامه «سمیه سادات لوح موسوی» نویسنده و روانشناس تربیتی طی سخنانی با اشاره به اینکه کتاب «یک باغ پر از گل» اثر جدید و قابل تأملی در حوزه ادبیات است، اظهار کرد: با این وجود بعضا سرعت عملی برای جمعبندی این اثر وجود داشت که در کتاب مشهود بود، اما از آنجایی که برای اولینبار است که چنین اثری برای خردسالان میبینم بسیار برایم جالب بود.

وی ادامه داد: آن زمان که ما به مدرسه اسلامی میرفتیم به یاد ندارم که معلم پرورشی کتابی دستاش بگیرد و برای این سنین با بچهها کار کند و از این نظر اثری که امروز با آن مواجه هستیم قابل تقدیر است؛ اما پیش از ورود به بحث اصلیام توجه شما را به شعرخوانی خردسالی جلب میکنم که پیش از سخنرانی من برای حضار چند قطعه شعر را از حفظ خواند؛ آیا نوک پنجههای او را دیدید که با خوانش شعر ضرب گرفته بود؟ شعر دقیقا همین کار را میکند و باعث میشود که کودک خط به خط جلو بیاید، شعر دوم که توسط این خردسال قرائت شد، کمی حس خجالتاش برای خوانش از بین رفت و همین شعر باعث شد تا کودک روی هیجاناتاش قالب شده و انسجام پیدا کند؛ اما این اتفاق فقط برای این کودک نبود بلکه وقتی او پایش را هنگام خواندن شعر زمین میزد به نوعی نَه تنها درون او که درون همه ما این اتفاق میافتاد و این یعنی انسجام و آرامش روی هیجانات غالب شده و در نتیجه ما میتوانیم ذیل این جریان خودمان را پیدا کنیم.
این روانشناسی تربیتی در ادامه به ماجرای آشنا شدن با این اثر اشاره کرد و گفت: وقتی «سید علی کاشفی خوانساری» نویسنده نامآشنا کتاب همسرش «پیوند فرهادی» تحت عنوان «یک باغ پر از گل» را هدیه داد مصادف با زمانی شد که ما در حال عزیمت به الجزایر بودیم و من کتاب را برای دختر کوچکترم که فارسیاش آنقدر که دلم میخواست خوب نبود خواندم، دخترم «حنان» هر کتابی را نمیپذیرفت و شاید بشود گفت سختپذیر و درونگرا است و به هر صورت کتاب را برای حنان بردم و او نگاه میکرد و منتظر بود تا برایش بخوانم؛ در منزل ما کتابهای خانم فرهادی با استقبال فراوانی همراه است و به یاد دارم که همان زمان به همسر ایشان آقای کاشفی تماس گرفتم و گفتم که چه قدر این کتاب درخشید و هرچند که نویسنده و شاعر شخص دیگری است و خانم فرهادی ترجمه کردند، اما ریتم در ترجمه ایشان رعایت شده است و آنچه که من میخواستم در دل دخترم جوانه بزند و اتفاق بیفتد با خوانش این کتاب رخ داد.
بچهها را زود وارد دنیای بزرگسالی نکنیم
وی گفت: از نگاه ما روانشناسان کتابی مثل «یک باغ پر از گل» امتیازاتی را به مادران و متخصصان ارایه میدهد، به بیان دیگر این اثر به دنبال طرح این مساله است که با لحاظ کردن برخی موارد میتوانید به زبان شعر معیارهای دینی را هم مطرح کنید؛ به هر روی نباید فراموش کنیم که آموزش مسایل دینی به کودک بسیار پیچیده است؛ آنچه که نویسنده اثر در کتاب ارائه کرده قابل استفاده است از جمله سلسله مراتب رشد که نویسنده تاکید داشته که در اثر دیده شود؛ در واقع نویسنده مخاطبشناسی کرده است و تاکید دارد که وقتی میخواهیم با مخاطب کودک کار کنیم باید کودکی کنیم، اما این لزوما به معنای آن چیزی نیست که برای مثال در حال حاضر در تلویزیون میبینیم که مجری برنامه را با صدای بچهگانه آغاز میکند یا بچهها جیغ میزنند؛ جیغ زدن لزوما به معنای بچگی کردن نیست.
این پژوهشگر گفت: کودکی کردن یعنی مفاهیم بچگی و کودکی کردن را فهمیدن، دل به دل او دادن و یا کودک را در طول روز دائما زنده نگاه داشتن آن هم با ذوق برخاسته از این ویژگیها؛ در این مورد از تجربه شخص خودم در مواجهه با شاعر نامآشنا آقای رحماندوست میگویم؛ من از دوران کودکی ایشان را دیدم و خاطره اولین بار که با من صحبت کردند را هرگز فراموش نمیکنم؛ گویی آقای رحماندوست در آن لحظه که با کودکی سخن میگوید به کودکی پنج یا شش ساله تبدیل میشود.
وی در بخش دیگری از مباحث خود به فصلی از کتاب که اختصاص به «اجرای شعر برای خردسالان» دارد اشاره کرد و گفت: تفسیر من از فصل یاد شده این است که اگر در دایره مطلوب کودک قرار گرفتیم؛ اگر شاعر توانست مفاهیم خود را در این دایره مطلوب بیاورد ارتباط حاصل خواهد شد و اگرنه هیچ تاثیری ندارد؛ گاهی ما قدمان را کوتاه میکنیم تا همقد کودک شویم.
لوح موسوی تصریح کرد: با توجه به آنچه که اشاره کردم ایجاد یک پیوند عاطفی ضروری است و تا زمانی که به وقوع نپیوندد هرچهقدر که مادر و مربی کلمات خوبی به کار ببرند به نتیجه نخواهند رسید چراکه محیطی که برای فرزندمان ترسیم کردیم آن ارتباط عاطفی را به وجود نیاورده و محیط امن او نیست؛ نکته دیگر ترمز کردن روی موارد اشتباه و غلط نسبت به بچهها است؛ ما باید به تفاهم و فهم مشترک با فرزند برسیم؛ اگر به این تفاهم نرسیم آموزش را دچار خدشه کردهایم؛ ضمن اینکه تا هفت سالگی که زمان طلایی برای تربیت است و انتقال مفاهیم را میتوان با همین اشعار محقق کرد.
این روانشناس تربیتی ادامه داد: یکی از مفاهیمی که در کتاب «یک باغ پر از گل» مطرح شده بود و بسیار اهمیت داشت قدرشناسی بود، قدر خود را دانستن و عزت نفس، حضرت امیر (علیهالسلام) میفرماید: «رحمت کند خداوند کسی را که قدر نفس خود را بداند»؛ ما با اشعار بسیاری میتوانیم این مفهوم را ارایه کنیم که این رویکرد در کتاب وجود داشت.
لوح موسوی در بخش دیگری از مباحث خود تاکید کرد: نباید بچهها را بهانه تربیت دینی زود وارد دنیای بزرگسالی کنیم؛ کودک اصلا متوجه نمیشود که ما چه میگوییم، انتقال حرف و مفهوم مشترک به ویژه با محوریت دین به کودک هنرمندی میخواهد، این هنر که قدم را کوتاه کنم و بنشینم و مفاهیم را در زمین صاف کودک بکارم.
آموزش مفاهیم دینی با شعر
در ادامه «پیوند فرهادی» نویسنده کتاب «یک باغ پر از گل» ضمن قدردانی از مباحث و نقدهای مطرح شده نسبت به کتاب اظهار کرد: فعالیت من در عرصه شعر کودک و نگاه به شعر دینی برای کودک از سالها قبل رقم خورده بود و آنچه که در قالب یک مجموعه شعر در این اثر ارایه شد در واقع یک بخش آن مربوط به پایاننامه دوره ارشد من میشود که روی موضوع «سبکشناسی شعر خردسال» کار کردم و آن زمان برای اساتیدم بسیار عجیب بود که اصلا شعر خردسال چیست؛ غرض اینکه برخی مثالها از اشعار که در این اثر ارایه کردم از همان دوران پایاننامه و اشعاری بود که در آن ایام جمع آوری و استخراج کردم.
نویسنده کتاب «یک باغ پر از گل» در مورد انگیزه خود از نگارش این اثر گفت: در یک دوران به مربیان پیشدبستانی شعر تدریس میکردم؛ البته این جریان پیشینهای هم دارد چراکه مادرم مدیر مهد و پیشدبستانی بود و در نتیجه همیشه این مقطع و دوره سنی برای من دغدغه بود؛ میدیدیم که اشعار خوبی تولید میشود و بعضا فارغ از اینکه چهقدر شعریت و هنر داشته باشند، اما در هر صورت به دست مربیان مهد نمیرسد؛ هرچه قدر کتاب منتشر شود و شعر خوب چاپ شود و زحمت کشیده شود؛ مساله این است که اصلا این آثار به دست مربی مهد نمیرسد و در نتیجه یا اشعار انتزاعی با بچهها کار میشود یا خردسال مجبور به حفظ یک شعر طولانی میشود؛ در نتیجه همه این عوامل دست به دست هم داد که من این اشعار را جمع آوری کنم و یکی از دغدغههایم علاوه بر ارایه اشعار این بود که اسامی شاعران این آثار را هم در کتاب بیاورم و از نظر من این به نوعی قدرشناسی است.
فرهادی افزود: نکته دیگر در مورد متن کتاب تخصصی صحبت نکردن در این اثر است، بعد از ۲۰ تا ۲۵ سال که مغز و اندیشه و فکرم را به گونهای تربیت کردم که به مختصرنویسی عادت کند طبیعتا بسیاری از اتفاقات متفاوت خواهد بود چراکه مخاطب من خردسال است، گاهی از من سوال میکنند آخرین رمانی که خواندید چیست؟ البته پاسخ من افتخار نیست ولی من واقعا رمان نمیخوانم چراکه ذهنم را آماده میکنم که بتوانم حرفهایم را در چند کلمه کوتاه و مختصر گزینش کنم، اما رمان دقیقا رویکرد و روالی برعکس را با ذهن دارد؛ اگر رمان بخوانم دیگر نمیتوانم روی موضوعی که تخصص دارم موفق عمل کنم، گرچه که رمان فقط این نیست.
وی گفت: شاید موارد مختلفی در کتاب به صورت تخصصی صحبت نکردم، اما علت مواردی بود که اشاره کردم؛ زبانم مادرانه بوده و از سوی دیگر با مربیهای مهد کار کردم که بسیاری از آنها حتی با مفهوم شعر آشنا نبودند و باید موارد متعددی را از پایه برایشان مطرح میکردم؛ با این وجود بیان و موضوع به همین اندازه که ساده است، مهم نیز هست چراکه سلیقه هنری بچههای ما از همین نقاط شکل میگیرد؛ مدعیان دین و تربیت دینی برای بچهها در مملکت ما زیاد هستند، اما همیشه نیز بیشترین اجحاف در این زمینه است.
این نویسنده تصریح کرد: پس من این نمونه اشعار را در کتابم ارایه کردم و اشعار ارایه شده نیز مربوط به دهه ۹۰ به بعد هستند و همین اندازه بضاعت ماست؛ با وجود ادعای فراوان، اما بضاعت همین است و اشعار کم است؛ شاید کتابی که ارایه کردم بتواند آیینه باشد برای اینکه برگردیم و نگاه کنیم و به کارهایی که انجام دادیم بنگریم و به خود بیاییم، از نظر من ۱۰۰ درصد شعرهای خردسال میتواند دینی باشد چراکه بالاخره در مورد موضوعی صحبت میکند؛ یا در مورد احترام گذاشتن است یا در مورد سلام کردن و مواردی از این دست.
فرهادی ادامه داد:، اما در مقابل نظریهای وجود دارد مبنی بر اینکه شعر خردسال آموزشی نیست بلکه هنر است؛ اما به نظر من چنین نیست و حتی در نمونههای خارجی تمام اشعار همواره در حال آموزش مسالهای به بچه هاست، مسایل ساده به نظر ما به عنوان بزرگسال شاعرانه نیست، اما همین آموزش برای خردسال شاعرانه است و او دوست دارد؛ رسیدن به آن سادگی برای ما به عنوان بزرگسال سخت است، اما برای کودک چنین نیست بنابراین بسیاری از مسایل دینی را میتوان ذیل همین اشعار آموزش داد.
در ادامه نشست حجت الاسلام و المسلمین «مرتضی وافی» طی سخنانی با اشاره به اهمیت دوران کودکی و نوجوانی در شرایط و تغییرات دوران زندگی گفت: این دوران مهم و تاثیرگذاری است و باید توجه مضاعفی به آن شود.
رئیس فرهنگسرای نهج البلاغه افزود: وقتی کتاب «یک باغ پر از گل» را دیدم از چند جهت به آن علاقهمند شدم؛ نخست تربیت دینی و تربیت اخلاقی بود؛ امام زینالعابدین (ع) در صحیفه سجادیه بین دین و اخلاق تمایز قایل میشود؛ بنابراین اهمیت دارد که جنس تربیت اخلاقی را بشناسیم.
وی گفت: من معتقدم مدخل ورودی به جریان جذب به دین و دینداری این است که شما متخلق به اخلاق باشید و رعایت فضای دینداری را بکنید؛ لذا در این مجال خواستار ادامه این راه و مسیر هستم، نکته دیگر در مورد انتخاب اشعار در این کتاب است که به نظرم از اشعار گذشته هم میتوان استفاده کرد؛ مساله دیگر که نگاه منتقدانه من نسبت به مباحث خانم فرهادی به عنوان نویسنده کتاب «یک باغ پر از گل» مطرح است، در رابطه با این نکته است که ایشان گفتند بضاعت ما در شعر دینی خردسال همین است؛ من این راقبول ندارم و اتفاقا من ردپای اصیلترین معارف را که در قویترین متون دینی ما هست در همین اشعار میبینم که نشان میدهد که این ندای فطرت همواره در شعر شاعران بروز داشته باست.
گفتنی است در پایان از کتاب «یک باغ پر از گل» رونمایی شد.
اولین واکنشها به تازهترین انیمیشن دیزنی: