اجرای تأکیدات رهبر شهید بر اقتصاد دانشبنیان میتواند موتور محرکه رشد پایدار و مهار تورم در اقتصاد ایران باشد
امام شهید، معمار پیشرفت اقتصاد دانشبنیان ایران
اقتصاد ایران طی دهههای اخیر با چالشهای ساختاری متعددی، بهویژه وابستگی تاریخی به درآمدهای نفتی و آسیبپذیری ناشی از تکانههای خارجی و تحریمها، دستوپنجه نرم کرده است. گذار از «اقتصاد نفتی» به «اقتصاد مقاومتی» و دانشبنیان، نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر برای دستیابی به شکوفایی پایدار و مصونسازی کشور در برابر تکانههای اقتصادی است.
در این میان، سخنان و تأکیدات مکرر رهبر شهید انقلاب اسلامی، نقشهراهی کلیدی برای برونرفت از این وضعیت ترسیم کرده است. ایشان همواره بر این نکته پافشاری داشتهاند که کلید حل مشکلات اقتصادی، تکیه بر توان داخلی، تقویت شرکتهای دانشبنیان و بهرهگیری از ظرفیت عظیم نیروی انسانی تحصیلکرده است. از نگاه ایشان، اقتصاد دانشبنیان صرفا یک رویکرد علمی نیست، بلکه راهبردی است که با ارتقای بهرهوری، کاهش هزینههای تولید و تولید ثروت از طریق علم، میتواند بیکاری دانشآموختگان را رفع کرده و رقابتپذیری محصولات ایرانی را در بازارهای جهانی تضمین کند. بنابراین، تقویت بنگاههای کوچک و متوسط دانشبنیان و بهرهگیری از خلاقیت نخبگان، اصلیترین اهرم برای جایگزینی خامفروشی با ارزشافزوده و رسیدن به عزت و اقتدار اقتصادی است که میتواند مسیر پیشرفت عادلانه و تحقق عدالت اقتصادی را هموار سازد.
رهبر شهید انقلاب اسلامی، ۱۵ فروردین ۱۴۰۲ در دیدار نوروزی آن سال با مسئولان نظام تأکید کردند: «یکی از تجربههای خوب مشارکتدادن مردم، همین شرکتهای دانشبنیان است؛ این تجربه خوبی است. البته فقط منحصر به این نباید باشد. برای شرکتهای دانشبنیان سازوکاری بهوجودآمد که موجب شد افرادی که بااستعداد، نخبه، توانمند و دارای انگیزه بودند، بیایند و هزاران شرکت دانشبنیان را بهوجود بیاورند؛ این شرکتها رشد تولید را بالا بردند و کمک کردند؛ این شرکتها خیلی تأثیر داشت و البته باید افزایش هم پیدا کند.»
ایشان همچنین ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۱ در دیدار با کارگران گفتند: «یکی از مواردی که میتواند این فرصتهای شغلی را زنده کند، توسعه شرکتهای دانشبنیان است. ویژگی شرکتهای دانشبنیان این است که بیکاری دانشآموختگان را از بین میبرد. ما امروز در آمارهای بیکاری که نگاه میکنیم، درصد بیکاری دانشآموختگان دانشگاههای کشور از همه قشرهای دیگر بیشتر است.»
رهبر شهید، ۲۳ فروردینماه ۱۴۰۱، بازهم در دیدار با مسئولان نظام با اشاره به شعار آن سال با عنوان «سال تولید، دانشبنیان و اشتغالآفرین» فرمودند: «این حرف درست است که با پیشرفت فناوری، نیاز به نیروی انسانی کمتر میشود، اما این مطلب درباره شرایط کشور ما که ظرفیتهای تعطیل یا نیمهتعطیل زیادی در بخشهای پاییندست دارد، صادق نیست و با دانشبنیانکردن تولید در این بخشها، فرصتهای شغلی نیز چندبرابر میشود.» ایشان نتیجه تولید دانشبنیان را ارتقای نیروی انسانی شاغل و بهکارگیری جوانان تحصیلکرده خواندند و افزودند: «متأسفانه درصد بالایی از دانشآموختگان کشور در عرصههای غیرمرتبط با رشته تحصیلی خود شاغل هستند که با گسترش شرکتهای دانشبنیان، کیفیت نیروی انسانی دستگاهها نیز ارتقا مییابد و نخبگان از رویآوردن به مشاغل کمارزش بینیاز میشوند.»
رهبر شهید انقلاب اسلامی در پیام نوروزی سال ۱۴۰۱ نیز گفتند: «تنها راه رسیدن به رشد اقتصادی، حرکت به سمت اقتصاد دانشبنیان است. منظور از اقتصاد دانشبنیان، نگاه علمی و فناورانه به تولید در همه عرصههاست که نتیجه آن، کاهش هزینههای تولید، افزایش بهرهوری، ارتقای کیفیت محصولات، رقابتپذیر شدن تولیدات در بازارهای جهانی و کاهش قیمت تمامشده محصولات در داخل خواهد بود.» ایشان با تأکید بر این واقعیت که دستیابی به پیشرفت عادلانه در اقتصاد و حل مشکل فقر فقط از مسیر تقویت تولید دانشبنیان میگذرد، گفتند: «تعداد شرکتهای دانشبنیان باید افزایش یابد و این کار شدنی و ممکن است.»
رهبر شهید، ۱۱ بهمن ۱۴۰۰ نیز در دیدار تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی گفتند: «در سالهای اخیر هزاران بنگاه دانشبنیان کوچک و متوسط بهوجود آمده است، اما در مورد دانشبنیانشدن صنایع بزرگ غفلت شده است که باید در این زمینه از توانایی و دانش جوانان خوشاستعداد استفاده شود؛ همانطور که در هر جایی، از واکسن کرونا تا موشک نقطهزن که به جوانان اعتماد و از آنها کار خواسته شد، واقعا درخشیدند.» ایشان با تأکید بر اینکه بهطورکلی با استفاده از شرکتهای خارجی مخالف نیستم، خاطرنشان کردند: «معتقدم شرکتهای دانشبنیان کارآمد داخلی میتوانند نیازهای ما را در صنایع بزرگ همچون نفت برآورده کنند؛ بنابراین نباید تصور شود که ارتقای فناوری در صنایع گوناگون فقط منوط به حضور شرکتهای خارجی است.»
رهبر شهید انقلاب، ۲۸ بهمن ۱۴۰۰ تأکید کردند: «کار عمده در مقابله با فشار اقتصادی، خنثیکردن تحریمها از طریق تقویت تولید و تحرک اقتصادی است که در این زمینه حرکت دانشبنیانها بسیار مهم است.»
رهبر شهید، ۲۵ مهر ۱۳۹۷ در دیدار نخبگان و استعدادهای برتر علمی بیان کردند: «از نظرات نخبگان جوان، فعال، دلسوز، بانشاط و پای کار در بخشهای مختلف ازجمله نفت، استفاده و برای تبدیل اقتصاد نفتی به اقتصاد مستقل، دانشپایه و اقتصاد مقاومتی برنامهریزی شود. بهرهگیری صحیح و مناسب از دانش و تواناییهای نخبگان موجب پیشرفت علم در کشور و در نتیجه رسیدن به موضع عزت و اقتدار و کاهش آسیبپذیریها خواهد شد.»
ایشان دوم خرداد ۱۳۹۷ در دیدار مسئولان نظام فرمودند: «اقتصاد دانشبنیان را اهمیت بدهیم. رشد شتابان اقتصاد بهوسیله اقتصاد دانشبنیان ممکن خواهد شد. امروز ما امکانش را هم داریم؛ جوانهای تحصیلکرده و باسواد بسیاری آماده هستند که میتوانند کارهایی انجام بدهند.»
رهبر شهید انقلاب اسلامی، ۲۳ شهریور ۱۳۹۵ در دیدار مسئولان ستاد سرشماری نفوس و مسکن گفتند: «اقتصاد دانشبنیان که راه پیشرفت کشور است، متکی به عنصر انسانی باسواد و مبتکر است و باید مشخص شود که در هریک از شاخههای اقتصادی و فنی چه تعدادی از جوانان و نیروهای بااستعداد و دارای ابتکار و انگیزه وجود دارند.» ایشان ۳ شهریور ۱۳۹۵ هم گفتند: «یکی دیگر از الزامات تحقق اقتصاد مقاومتی، حمایت از شرکتهای دانشبنیان است.»
رهبر شهید انقلاب، اول فروردین ۱۳۹۴ در حرم رضوی گفتند: «یکی از لازمترین کارها این است که از بنگاههای تولیدی متوسط و کوچک حمایت بشود؛ یکی از کارها این است که فعالیتهای بنگاههای دانشبنیان تقویت بشود. اینکه ما روی علم و فناوری تکیه میکنیم، فقط به خاطر این نیست که میخواهیم نصاب علمی خودمان را بالا ببریم؛ پیشرفت علم و فناوری به پیشرفت اقتصاد کمک میکند؛ بنگاههایی که دانشبنیان هستند میتوانند به اقتصاد ملی کمک کنند.»
رهبر شهید، ۶ شهریور ۱۳۹۲ کلید اصلی حل مشکلات اقتصادی کشور را تکیه بر علم دانستند و افزودند: «در زمینه اقتصاد، تکیه بر پیشرفت علمی و شرکتهای دانشبنیان، قطعا از فروش نفت و خامفروشیها بسیار پرسودتر خواهد بود.»
رهبر شهید انقلاب، ۸ مرداد ۱۳۹۱ در دیدار جمعی از پژوهشگران و مسئولان شرکتهای دانشبنیان بیان داشتند: «یکی از بهترین مظاهر و مؤثرترین مؤلفههای اقتصاد مقاومتی، شرکتهای دانشبنیان است که میتوانند اقتصاد مقاومتی را پایدارتر کنند.» ایشان رشد اقتصادی حقیقی را در گرو تولید ثروت از طریق دانش و علم دانستند و خاطرنشان کردند: «اگر شرکتهای دانشبنیان جدی گرفته شوند و از توسعه کمی و کیفی آنها حمایت شود، بهواسطه ثروتآفرینی از طریق علم، اقتصاد کشور به شکوفایی حقیقی خواهد رسید.» حضرت آیتالله خامنهای تولید ثروت از طریق منابع تمامشدنی همچون نفت را خودفریبی خواندند و افزودند: «خامفروشی دامی است که میراث سالهای متمادی قبل از انقلاب است و متأسفانه کشور گرفتار آن شده است و باید تلاش شود که ملت ایران از این تله نجات پیدا کند.»
رهبر شهید، سوم مرداد ۱۳۹۱ در دیدار کارگزاران نظام فرمودند: «کاهش وابستگی به نفت یکی دیگر از الزامات اقتصاد مقاومتی است. این وابستگی، میراث شوم صدساله ماست. ما اگر بتوانیم از همین فرصت که امروز وجود دارد، استفاده کنیم و تلاش کنیم نفت را با فعالیتهای اقتصادی درآمدزای دیگری جایگزین کنیم، بزرگترین حرکت مهم را در زمینه اقتصاد انجام دادهایم. امروز صنایع دانشبنیان ازجمله کارهایی است که میتواند این خلأ را تا میزان زیادی پر کند. ظرفیتهای گوناگونی در کشور وجود دارد که میتواند این خلأ را پر کند. همت را بر این بگماریم؛ برویم به سمتی که هرچه ممکن است، وابستگی خودمان را کم کنیم.»
رهبر شهید، ۸ فروردین ۱۳۹۰ در جمع مردم و کارکنان صنعت نفت عسلویه بیان کردند: «این منطقه، یک منطقه اقتصادی است که متکی است به تولید؛ و برای اقتصاد یک کشور، مهمترین بخشی که میتواند شکوفایی پایدار را به وجود بیاورد، تولید است؛ بهخصوص آن بخش اقتصاد تولیدی که متکی به دانش و علم است.»
ایشان ۱۴ مهر ۱۳۸۹ در دیدار نخبگان جوان گفتند: «مسأله تجاریسازی خیلی مهم است. یافتههای علمی و صنعتی بایستی بتوانند در کشور تولید ثروت کنند.»
رهبر شهید، ۸ اردیبهشت ۱۳۸۹ در دیدار با کارگران، با اشاره به جایگاه بیبدیل تولید دانشبنیان در عرصههای صنعت و کشاورزی تأکید کردند: «دستیابی به تولید دانشبنیان بهوسیله کارگر و کارفرما محقق میشود و مدیریت این موضوع نیز بر عهده دولت است که باید سازماندهی مناسب آن را انجام دهد.»
بررسی بیانات رهبر شهید نشاندهنده یک «راهبرد منسجم و پایدار» برای تغییر ریل اقتصاد کشور است. ایشان در مواضع مختلف، اقتصاد دانشبنیان را نه صرفا یک رویکرد علمی، بلکه تنها مسیر خروج از تلههای تاریخی وابستگی به نفت و راهکار اصلی مقابله با فشارهای اقتصادی (تحریمها) معرفی کردهاند. از نگاه رهبر شهید انقلاب، اقتصاد دانشبنیان «کلید اصلی حل مشکلات اقتصادی» است؛ موضوعی که تحقق آن میتواند به حل مسائل اقتصادی و افزایش تابآوری اقتصاد ایران کمک شایانی داشته باشد.
در شرایطی که اقتصاد ایران با تورم مزمن و رشد اقتصادی حداقلی دستوپنجه نرم میکند، نسخه «اقتصاد دانشبنیان» که رهبر شهید انقلاب بر آن تأکید داشتند، دیگر یک شعار توسعهگرا نیست؛ بلکه تنها راهبرد بقای اقتصادی است.
خامفروشی، بهعنوان میراثی شوم، منبعی ناپایدار برای تأمین بودجه است که کشور را در برابر نوسانات جهانی بیدفاع کرده است. تحلیل بیانات ایشان نشان میدهد که گذار از تولید مبتنی بر منابع به تولید مبتنی بر دانش، موتور محرکهای برای «ارتقای بهرهوری» و «کاهش قیمت تمامشده» است. این گذار میتواند با تزریق نوآوری به صنایع بزرگ (نفت و کشاورزی)، همزمان ترمز تورم ناشی از ناکارآمدی تولید را بکشد و با ثروتآفرینی واقعی، نرخ رشد را از رکود خارج کند. به بیان ساده، نسخه دانشبنیان، تبدیل «ظرفیتهای معطل» به «فرصتهای اشتغال» است؛ راهکاری که اگر با حمایت عملی دولت از نخبگان همراه شود، خروج از تله وابستگی نفتی و دستیابی به رشد پایدار را ممکن میسازد.
گفت و گو
نادر فریادشیران در گفت و گوی اختصاصی با جام جم آنلاین؛
۱۶ نفر را با خودم به جام جهانی نمیبردم / فرانسه، شانس اول قهرمانی
