عقرب و مارگزیدگی، دو بحرانی است که اهالی سیستان و بلوچستان با آن درگیر هستند.
در این بین، برخی که خوش شانستر بوده و به امکانات دسترسی دارند، در زمان طلایی به بیمارستان منتقل شده و از مرگ نجات پیدا میکنند اما در مورد برخی دیگر از افراد گزیده شده اینطور نیست و به دلیل عدم دسترسی به امکانات مختلف، به راحتی جان خود را از دست میدهند. رخسانه جامکی، دختر ۲۱ ساله هم یکی از همین افراد بود که قربانی زهر عقرب شد.
یکی از بستگان نزدیک رخسانه درباره این حادثه به جامجم توضیح میدهد: «این حادثه در شب و زمانی که رخسانه در خواب بود، اتفاق افتاد. شدت نیش به حدی بود که رخسانه از خواب بیدار و متوجه عقربگزیدگی شد. موضوع را به مادرش اطلاع داد و عقرب کشته اما زهر عقرب به سرعت در حال پیشروی در بدن رخسانه بود. آنها چون در روستای کنار در زندگی میکنند، به امکانات درمانی دسترسی ندارند و برای همین به دهستان توتان در ۴۰ کیلومتری کناردر که من نیز در آنجا ساکن هستم، آمدند. در توتان بیمارستان و مرکز درمانی و دکتر داریم اما داروی عقربگزیدگی نداریم و برای همین اگر فردی را عقرب بگزد، باید برای درمان به بیمارستان نیکشهر برود. در بیمارستان نیکشهر کادر درمان اقدامات درمانی را به سرعت آغاز کردند و حتی رخسانه به بخش مراقبتهای ویژه نیز منتقل شد اما متأسفانه زهر کلیههایش را از کار انداخته بود و برای همین رخسانه از دنیا رفت.»
آنطور که او برای ما توضیح میدهد، چند شب پیش نیز عقرب دو خواهرزاده ۱۸ و ۲۰ سالهاش را زمانی که در خانه بودند، گزید که هر دو در زمان مناسب به بیمارستان منتقل شدند و نجات یافتند، شانسی که البته برخی دیگر از کودکان ندارند: مشکلات ما در زمات عقربگزیدگی فقط همین نیست و برخی خانوادهها اگر خودرو نداشته باشند، ناچار هستند بین هشت تا ۱۰ میلیون تومان کرایه بپردازند تا بیمارشان به یک مرکز درمانی مجهز منتقل شود. درخواست ما از مسئولان وزارت بهداشت این است که داروی ضد عقرب و مار در اختیار مراکز درمانی قرار گیرد تا در مواقع ضروری و بحرانی بیمار به سرعت دارو و درمانهای موردنیاز را دریافت کند.»
آمارهای عقرب و مارگزیدگی
به گفته وزارت بهداشت سالانه حدود ۲/۱ میلیون مورد عقربگزیدگی در دنیا اتفاق میافتد؛ بیش از ۱۵۰۰گونه عقرب در دنیا شناسایی شدهاند که فقط ۲۵ گونه آنها از لحاظ سلامت عمومی اهمیت دارند. در ایران، از ۵۰ گونه عقرب موجود هفت گونه حائز اهمیت هستند که سالانه به طور میانگین موجب بیش از ۶۰ هزار گزش میشوند و کشور را پس از مکزیک و کلمبیا در رتبه سوم دنیا قرار داده است.
در سال ۱۴۰۳، ۸۱ هزار و ۴۰۶ مورد عقربگزیدگی و ۸۳۸۹ مورد نیز مارگزیدگی در کشور رخ داده است.
اقدامات درمانی حیاتی
به گفته یکی از مسئولان بیمارستانی زاهدان، با گرمای شدید هوا جنب و جوش عقربها بیش از پیش شده است. لازم است تا در صورت عقرب گزیدگی بلافاصله ضمن ثابت نگه داشتن عضو عقرب گزیده، از هرگونه دستکاری مثل تلاش دهانی جهت خارج کردن سم خودداری شود. داشتن درد شدید پس از گزش نشان دهنده ماهیت سم فلج کننده عصبی است و در صورت داشتن علائم سیستم عصبی، سرم ضد عقرب لازم است. گزشهای بدون درد ممکن است حاوی سم سیتوتوکسین باشد که سلولهای بدن را تخریب میکند و عدم مراجعه بیماران به مراکز جهت تزریق سرم ضد عقرب باعث عواقب بسیار بدی خواهد شد. خوابیدن در فضای باز در مناطقی که عقرب وجود دارد بسیار خطرناک است.
راهکارهایی برای پیشگیری از گزش عقرب
اولین اقدام نوسازی خانههای قدیمی است؛ خانههای قدیمی همیشه محل زندگی عقربها هستند، بنابراین باید نسبت به نوسازی آنها اقدام کرد و اگر این کار ممکن نبود دستکم باید سوراخها و شکافهای دیوارها را با مواد بنایی لازم پوشاند. احتیاط در پوشیدن لباس و کفش در مناطق عقرب خیز از نکتههای مهم پیشگیری است، زیرا عقربها ممکن است میان لباسها یا داخل کفشها سکونت کنند و هنگام پوشیدن لباس یا کفشفرد را نیش بزنند.
در مناطقی که میزان عقربگزیدگی بالاست استفاده از تختهای بلند و پایهدار و گذاشتن پایههای تخت در قوطی یا ظرف محتوی آب باعث میشود تا از بالا رفتن عقرب از تخت جلوگیری شود. کشاورزان هنگام بلند کردن سنگ و آجر و کار در کشتزارها دستکش ضخیم به دست کنند. از فروبردن دست در لانههای پرندگان به خصوص توسط کودکان جلوگیری شود. نخاله و باقیماندههای ساختمانی را به دلیل ایجاد فضای مناسب برای لانه کردن عقربها، در منزل نگهداری نکنید. از پابرهنه راه رفتن در محیطهای باز به خصوص در شب خودداری کنید.
